Oorsprong van de Speeltoren in Monnickendam

Fier staat-ie overeind, maar wat weten we over de geschiedenis van de Monnickendamse speeltoren? Weinig.

Het stenen gedeelte dateert vermoedelijk van vóór 1500. Was het oorspronkelijk een kerktoren? Valt te betwijfelen. Mogelijk was het een vuurtoren, hij staat immers precies in het verlengde van de vaargeul naar de haven. Of was-ie al direct bij de bouw bedoeld als stadhuistoren? Het blijft gissen.

De oudste klok in de toren dateert van 1513. Het stenen gedeelte heeft een halfsteens ommanteling. Dit kan wijzen op herstelwerk na de stadsbrand van 1513. Samen kan dit betekenen dat de toren al vóór 1513 diende om de tijd aan te geven, vanouds de belangrijkste functie van een stadhuistoren. Maar alleen met klokslagen of ook al met een wijzerplaat?

Zijn huidige vorm kreeg de toren aan het eind van de 16e eeuw. Door de Reformatie waren alle bezittingen van de kloosters Galilea en Mariëngaarde aan de stad vervallen. Deels werd de opbrengst bestemd om de toren te vernieuwen.

De huidige spits kwam erop en het gangwerk, speelwerk en het carillon kwamen erin. Ook kreeg de toren een nieuwe bronzen uurklok en vier wijzerplaten, elk voorzien van één wijzer.

In 1596 was dit werk voltooid. Dertig jaar later bleek de toren te verzakken, maar pas in 1641 werd over het rechtzetten gesproken met bouwmeester Jan Janz. Vijzelaar (!). Het werk werd een jaar later uitgevoerd. Hiervan getuigen de steunberen in de entree van wat nu het Waterlandsmuseum de Speeltoren is.