Open Monumentendag 2017 in Waterland

Op zaterdag 9 september is Open Monumentendag. Van 11.00 tot 16.00 uur kunt u in verschillende kernen van Waterland monumenten bezoeken en/of aan activiteiten deelnemen.

De meeste accommodaties zijn vrij toegankelijk. Wilt u precies weten wat voor moois er op die dag te zien is? Een folder met informatie over de te bezoeken monumenten vindt u bij de vestigingen van de SPW in Monnickendam en Marken en hieronder.

Marken: Kerkbuurt 44-47, Marker Museum

Het Marker museum is gevestigd in voormalige rookhuisjes. In het museum is de
expositie ‘Kerkelijke Pronk 1517-2017’ te zien. Het Marker Museum herdenkt dit jaar
500 jaar Reformatie. Voor dit bijzondere onderwerp haalt het museum alles uit de
kast. De mooiste klederdracht die tijdens kerkelijke hoogtijdagen werd en wordt
gedragen, bijzondere Bijbelse boeken, Bijbelse tegeltableaus en gebruiksvoorwerpen
met religieuze voorstellingen.

Verder is in het museum Marker volkskunst te zien zoals, houtsnijwerk, borduurwerk, beschilderde kasten, kappendozen, klompen, schoolborden, keramiek, prenten en schilderijen waardoor een prachtig beeld wordt geschetst van de Marker cultuur en leefwijze. Open vanaf 10:00 uur (kosten d 3,00).

Marken: Oosterpad 1, Vuurtoren

Dit markante gebouw wordt vanwege zijn vorm ook wel het ‘Paard van Marken’ genoemd. In 1700 werd op deze plek een vierkante vuurtoren gebouwd. Het was letterlijk een vuurtoren: volgens voorschrift moest ’s nachts en bij mist bovenop de toren een lichtend vuur worden gestookt. Het vuur werd gestookt met kolen. In de jaren dertig van de 19e eeuw werd besloten om de oude vervallen vuurtoren af te breken en een nieuwe toren te bouwen. In 1839 was de bouw voltooid. Aan de zijkant van de toren is een marmeren steen ingemetseld, die ook in de oude toren zat. Daarop staan de namen van de vier burgemeesters van Amsterdam, Hoorn, Enkhuizen en Medemblik, die de opdracht voor de bouw van de eerste toren hebben gegeven. De vuurtoren heeft een nog werkende bronsmotor, een misthoorn en een mistbel. Deze bronsmotor wordt gebruikt om een compressor aan te drijven voor lucht voor de misthoorn. De toren samen met de aangebouwde machinekamer (1919) en de later toegevoegde wachterswoning (ca. 1930) is een bezoek zeker waard. Speciaal voor deze dag draait de oude bronsmotor, luidt de mistbel en laten we af en toe de misthoorn loeien. Let op: alleen te voet of fiets bereikbaar; kinderen vanaf 12 jaar; geen honden en
het betreden is op eigen risico.

Monnickendam: De Zarken 2, Grote Kerk of St. Nicolaas Kerk

Dit is het grootste monument van Monnickendam. De driebeukige laatgotische hallenkerk is 70 meter lang en 11 meter breed en heeft een houten tongewelf en een toren van 55 meter hoog. De kerk is in verschillende fasen gebouwd, waarvan de eerste fase is gestart in 1406. De gotische stijl is in iedere fase consequent toegepast. Boven de rechter toegangsdeur zit de oudste gevelsteen van de stad in gotisch schrift. Tijdens de Reformatie kwam de kerk in 1572 in handen van de protestanten. De kosterij werd gebouwd in 1626 en is opgetrokken in neorenaissance stijl. Tot het interieur behoren een achtzijdig gotisch doopvont (15e eeuw), een eikenhouten koorhek met vroege renaissance vormen (ca. 1562), een uit Winschoten afkomstige preekstoel (1695), een predikantenbord (1853) en een  tweeklaviersorgel (ca. 1780).

Monnickendam: Havenstraat 1, Koperen Vis

Vanaf 1785 werd dit oorspronkelijk woonhuis gebruikt als synagoge. Het gebouw werd in 1894 herbouwd. In de linkerzijgevel van het pand is een gevelsteen geplaatst met de tekst ‘De eerste steen gelegd door A.E. Leuw Donderdag 3 Siwan 7 juni 5654’. De voorzijde van het gebouw diende als koosjere slagerij. De achterzijde diende als synagoge die tot 1934 in gebruik was. Nu is er een café-restaurant gevestigd.

Monnickendam: Kerkstraat 54, Woonhuis

Laatgotisch woonhuis met in- en uitgezwenkte klokgevel en top- en zijpilasters uit circa 1600. Van 1773 tot 1950 een grutterswinkel. Tegenover dit huis, boven de steeg waar ooit de graanmalerij stond, is een gevelsteen ‘De Rosmolen’ geplaatst.

Monnickendam: Noordeinde 2, De Speeltoren

Het is niet bekend waartoe de 33 meter hoge speeltoren (ca. 1500) oorspronkelijk diende. In 1592 werd de houten spits op de toren geplaatst en met lood bekleed. Het carillon uit 1596 met 15 klokken is het oudste bespeelbare beiaard ter wereld! In de 16e eeuw kon men de klokken na het gieten niet stemmen. Dit werd pas mogelijk in het begin van de 17e eeuw. Ieder heel uur bazuint de Faam (engel) het nieuws uit Monnickendam rond en houden de ruiters een lanzengevecht. Dat symboliseert de strijd van de Watergeuzen tegen de Spanjaarden. Rondom de speeltoren is een nieuw museum gebouwd. In het museum kan het eeuwenoude carillon van de speeltoren van binnen uit worden bekeken. Let op: Toegankelijk via museum (kosten d 3,-) of gratis met Museumjaarkaart.

Monnickendam: Noordeinde 5, Het oude Stadshuis

Het voormalige herenhuis in rococo of de Lodewijk 15 stijl werd in 1746 (zie jaartal in Romeinse cijfers boven de deur) in opdracht van Albert Timmerman gebouwd. Albert Timmerman was een koopman en regent uit Monnickendam. In 1814 kwam het pand in handen van de gemeente Monnickendam die het als raadhuis in gebruik nam. Rond die tijd is als blikvanger het 17e eeuwse beeld van een monnik, afkomstig van het oude stadhuis, bovenop de geveltop geplaatst. Bijzonderheden zijn er in dit pand volop: de grote achterzaal (nu trouwzaal) is bekleed met goud leerbehangsel, de eikenhouten voordeur met in het houtsnijwerk het hoofd van Minerva en de trapleuningen van twee slangen die de wijsheid van bestuur voorstellen. Bijzonder is verder de ovaal slingerende eikenhouten trap die loopt van het souterrain tot de kap. Tegenwoordig zijn er kantoren in het pand gevestigd. Open tot 16:30 uur - Vrijwilligers zijn aanwezig om te vertellen over de geschiedenis van het pand.

Monnickendam: Noordeinde 19, Rooms-katholieke Parochiekerk

De Rooms Katholieke Kerk is een prachtig gebouw in neogotische stijl en is gewijd aan Sint Nicolaas en Sint Antonius van Padua. De kerk is omstreeks 1900 ontworpen door architect J.H. Tonnaer. In het priesterkoor en de Mariakapel aan de zuidzijde van het koor van de kerk bevinden zich gebrandschilderde ramen uit 1905 van de firma Nicolas uit Roermond. Het orgel dateert uit 1912. Voor de voorgevel van de kerk bevindt zich een plein dat afgesloten wordt door een ijzeren hek met gekrulde decoraties en lantaarns.

Monnickendam:  Weezenland 15, Doopsgezinde Kerk

In dit voormalig wijnpakhuis hielden de Mennonieten al voor 1600 bijeenkomsten. In de 19e eeuw is de neoclassicistische voorgevel met een driehoekig fronton aangebracht. Daarachter staat een laat 17e eeuws gebouw, bestaande uit een met bakstenen muur ingevuld houtskelet. Het bestaande tongewelf is later aangebracht. Dit valt af te lezen aan een vijftal zolderbalken die, ter plaatse van het punt waar de muur overgaat in de boog, zijn afgezaagd om het gewelf te realiseren. Deze zaalkerk heeft een eikenhouten preekstoel en een koperen en eikenhouten lezenaar uit de 17e eeuw. Het orgel is gebouwd in 1869 door Hermanus Knipscheer (Amsterdam) en wordt bekroond met beelden van Koning David en twee bazuinblazende engelen.

Monnickendam: Weezenland 16, Het Weeshuis

Oorspronkelijk gebouwd als pesthuis in 1454 op een stuk land dat buiten de stad lag. Het pand is in 1638 omgebouwd tot weeshuis van de Hervormde kerkgemeenschap en heeft tot 1970 als zodanig dienst gedaan. In 1970 is het pand in gebruik genomen als verenigingsgebouw en sinds 2000 in gebruik als dagbesteding c.q. theehuis van stichting Philadelphia.

Monnickendam: Zuideinde 2, VVV-kantoor

Hier vindt u het oorspronkelijke brug- en sluiswachtershuis en tolhuis (Accynshuys), met klokgevel uit de 18e eeuw. In de kelder is nog de waterput te zien van waaruit de handelsschepen die op de Oostzee voeren nog voor het laatst vers drinkwater konden verkrijgen voordat zij de lange zeereis vanuit de Zuiderzee aanvingen. In 2011 is het een VVV-agentschap geworden.

Monnickendam: Zuideinde 39, De Lutherse kerk

Deze schuilkerk werd in 1640 gebouwd in de tuin van een ander gebouw. De ingang was aan het Zuideinde door een klein poortje van het voorgebouw (gesloopt in 1805). De huidige voorgevel is van 1838. De zwanen zijn het Lutherse symbool voor zelfopoffering, net als de pelikaan in de R.K. Kerk. Het symbool is afkomstig van Johannes Huss (naam is het Tsjechische woord voor gans), die bij zijn terechtstelling zei dat een zwaan zou verrijzen. In de kerk is een orgel te zien dat is gebouwd door Gerstenhouwer (1782) en is gerestaureerd in de 19e eeuw. De koperen doopbogen, koperen kronen en de lezenaar met het door een zwaan gedragen wapen van Alkmaar zijn uit de 17e eeuw. Het verdere interieur is eind 18e eeuws. De preekstoel en doopbanken zijn uit 1790. Het reliëf in rococostijl stelt de droom van Jacob voor. De psalmborden zijn uit 1772. Op de balustrade staat het jaartal 1782.

Monnickendam: DE STEGH MONNICKENDAM

Op deze plek is vijf eeuwen lang de aangeleverde vis uit de Zuiderzee afgeslagen. Het gebouwtje functioneerde als zodanig tot de jaren 50 van de vorige eeuw. In 2015 is het pand gerestaureerd en huisvest het een praathuis en een havenkantoor. Tijdens de zomervakantie wordt het vis afslaan nagespeeld met vroegere attributen, zoals de oude veilingklok. Tijdens Open Monumentendag is er tentoonstelling van foto’s en oude prentbriefkaarten te zien met het thema Boeren, burgers en buitenlui.

Zuiderwoude: Zuiderwouder Dorpsstraat 1,

Zuiderwoude is het oudste dorp van Waterland. In de 11e eeuw stond op de plaats van de huidige kerk al een kapel. In de 16e en 17e eeuw beleefde het dorp een bloeiperiode en werd één van de welvarendste hoofddorpen in Waterland. In 1573 is de oude kerk verwoest en kwam in 1585 een nieuwe grote kerk gereed. Die kerk en de toren werden in 1712 zwaar beschadigd door brand. Door geldgebrek raakte de kerk in verval. De torenklok werd in 1823 verkocht aan Broek in Waterland, maar dat kon niet verhinderen dat uiteindelijk in 1877 de oude kerk werd gesloopt. Daarvoor in de plaats kwam de huidige nieuwe kleinere kerk. Wel bleven de unieke zeskantige preekstoel met prachtig houtsnijwerk, het torenuurwerk en de mooiste grafzerken uit de oude kerk behouden. De twee predikantenborden met de namen van alle voorgangers vanaf 1585 is tot op heden bijgewerkt. Voor het eerst in de geschiedenis van de kerk prijkt op die borden de naam van een vrouwelijke voorganger die in 2014 is benoemd.

Verder is er tijdens de restauratie van de kerk in 2006 een mooi orgel in de kerk geplaatst. Het heeft een prachtig pijporgelfront van H. Knipscheer uit 1879 dat goed past in de gerestaureerde kerk. Het binnenwerk van het orgel is van de gerenommeerde orgelmaker, firma Gebroeders Gradussen (1863). De akoestiek in de kerk is uitzonderlijk geschikt voor dit kleine orgel en voor kleine concerten. Deze worden met regelmaat door de Catharina Stichting Zuiderwoude in de kerk georganiseerd.