Waterland: 'de voorraadkast van Amsterdam'

Je staat er niet zo vaak bij stil, maar het landschap om ons heen verandert voortdurend. Oude kaarten, prenten en later foto’s laten ons zien wat er in een gebied is gebeurd. Wie daar meer over wil weten kan bijvoorbeeld de collectie van de Provinciale Atlas raadplegen. Maar ook de bodem zelf vertelt ons van alles over de ontstaansgeschiedenis van een gebied. Gebruiksvoorwerpen, botmateriaal en patronen in de aardlagen maken het mogelijk terug te gaan in de tijd en de geschiedenis te reconstrueren.

“De regio Waterland heeft het meest oerHollandse landschap”

Fascinerend, leerzaam en leuk! Het is belangrijk dat we deze informatie niet achterhouden maar beschikbaar stellen voor iedereen. Dat is de reden dat we in Castricum het bezoekerscentrum Huis van Hilde hebben gebouwd. Het is dé plek in Noord-Holland waar iedereen alles te weten kan komen over de ontstaansgeschiedenis van onze provincie.

Niet veel mensen weten dat Noord-Holland is opgedeeld in tien archeologiegebieden. Welke gebieden zijn dat? Hoe zijn ze ontstaan? Wat is het verhaal van een gebied? Dat kun je allemaal lezen in de archeologische tijdschriften van SCHATRIJK. De reeks is gestart met een themanummer over Wieringen. In deze editie staat Waterland centraal.

Een vogel die in de prehistorie boven het gebied vloog dat we nu de Zaanstreek, Waterland en Beemster noemen, zag slechts een onafzienbare grijsbruine vlakte: hoogveen. Meters boven de zeespiegel, dat wel. Maar slechts bestaand uit natte, zure, hoog op elkaar gestapelde waterplanten en mossen. Het is onvoorstelbaar dat een gebied dat in de 17e eeuw enorm tot bloei zou komen met havens voor walvisvaart, scheepsbouw, zaagmolens en andere ‘industrie avant la lettre’, er tot ver in de middeleeuwen bij lag als een hopeloze, verlate en kansloze wereld.

“Waterland is het toppunt van cultuurlandschap door boeren gebouwd.”

Door de ontwatering, eerst door het graven van sloten en later ook door windmolens, werd het veen letterlijk te gelde gemaakt. Hoe? Dat is een zeer interessant verhaal van harde arbeid, slimme kansenbenutting en Hollandse handelsgeest. Het gebied werd, mede door de polders die ontstonden uit drooggemalen zoetwatermeren, de voorraadkast van Amsterdam. En later ook: de “hippe” woonplek van rijke Amsterdamse kooplui, die buitenplaatsen lieten bouwen in droogmakerijen die inmiddels door hun unieke historische vooruitstrevendheid, werelderfgoed zijn geworden.

De regio Waterland, met de gemeenten Waterland, Purmerend, Beemster, Edam-Volendam, Landsmeer en de Overgemeenten (Oostzaan en Wormerland) zijn Hollandser dan Hollands, met de veenweiden, polders, de uit hout opgetrokken dorpen, spiegelende waterplassen, goed onderhouden wind-molens en natuurlijk diverse generaties industriële ontwik-keling.

Veel meer hierover in deze uitgaveProv. Noord-Holland van SCHATRIJK.