Belastingverhogingen alleen in dienst van de zelfstandigheid van Waterland

Aan de orde een koersdocument over samenwerking met andere gemeenten. Dat te ijken en aan te scherpen vraagt, dat we richting hebben, zelf als gemeente en dus ook als Raad. 6 punten in een uiterst principieel, helaas wat langer betoog. Dat betreft:

1. Recapitulatie de argumenten over fusie.
2. De afgelopen periode, de provincie
3. Het totaal van de grote veranderingen waar we in zitten als gemeente
4. Waar we zelf als raad staan
5. Voorstellen
6. Nu 2 opties

Ad 1. Recapitulatie van argumenten

Nu over bestuurlijke fusie, want in deze raad is “ambtelijke fusie”, ook dankzij het CDA, wel van
onze tafel. Terecht!

• Steeds meer onderzoek maakt duidelijk: bij fusies geen winst in de hoofdzaak – want daar gaat het om zo onderstreepte ook dhr. Ten Have van D66 in het verkiezingsdebat in Ilpendam - kwaliteit van dienstverlening aan de burgers. En niet in kostenbesparing. Ondanks dat moet worden erkend dat er bij een kleine gemeente best hoge basislasten zijn. Dus: geen fusie bijzondere omstandigheden daar gelaten: Zw. Friesland: identiteitsbeleving; vgl ook swv PO-Passend onderwijs dat de hele provincie beslaat!


• Afstand bestuur en burger vergroot, zeker slecht voor sociaal domein: Jeugdzorg en wethouder (verkeerde vraag van mij over netwerkvorming!).


• Fusie processen: bestuurders, politici, ambtenaren met zichzelf druk ipv met de burgers. Discussie moet nu beslecht, want is een enorm energielek. Dat ook goede ambtenaren onzeker maakt en zo weg jaagt: geen stabiele werkgever. Fusie: altijd tijdelijk inzakken van kwaliteit, zo blijkt bij kwaliteitsmeting. En herstel bij gemeenten iha niet aangetoond.


• Andere domeinen: schaalvergroting geeft problemen met management en duidelijkheid over “waar je van bent”. Onderwijs, banken, woningbouw.


• Nog niet genoemd in deze raad: opkomst bij verkiezingen. Ruim 2/3 is deel van Waterlands goud. Niet om te gelde te maken, maar om te koesteren. En wat zien we: opkomst bij grote gemeente Purmerend nog geen 50%. En bij Volendam/Edam/Zeevang na fusie: nog geen 53 %. Je moet je ogen wel erg hard dicht knijpen om niet te snappen, dat bij de Waterlandse schaal mensen nog voelen dat hun stem er toe doet. En dat dat goud is.

Ad 2. Afgelopen periode en provincie

In de afgelopen bestuursperiode ontbrak een echt zelfstandigheidsbeleid. En dat kunnen we ons nu niet meer veroorloven. We moeten kiezen en werk maken van een goede DV door een gemeente die op eigen benen staat. Die 2 hangen samen; goede DV maakt onberaden ingrepen overbodig; en zelfstandigheid zorgt voor de kwaliteit van nabijheid en de hoogwaardige aandacht die onze burgers verdienen. Daarover is onderzoek geweest, naar de bestuurskracht. Dat is nu genoeg. Nu moeten wie dat niet meer onderzoeken, maar TONEN. Geen opties open houden, waarvoor de noodzaak niet is aangetoond en waarvan de risico’s nu wel bekend zijn. ( Verwijzing naar opvatting van de PvdAfractie)

De provincie acteert vreemd. Is vooral toezichthouder en werpt zich op als een soort fusieregisseur. Gedeputeerde zegt hier: U moet een duidelijke koers kiezen, maar fusie hoeft niet. En zegt in Landsmeer: de provincie is iha voorstander van fusies. Dat lijkt op wat Indianen noemen: spreken met gespleten tong. WN wil echter desondanks die duidelijke koers nu inzetten. Want: de wetgever gaat hier over, gelukkig niet de provincie. Niet nu die taken kwijt raakt door decentralisaties en de vorming van de MRA en niet nu de commissaris mogelijk kort voor pensioen scoringsbehoefte heeft.

En let wel: de regering meent dat fusies “van onderop” moeten komen. * Dat is dus niet van de provincie uit. Het is ook niet de taak van de gemeenten om samen het werk voor de provincie hanteerbaar te maken door het eigen aantal te verkleinen via fusie. ( * NB: deze alinea blijkt te stellig; ik blijk me op een verouderde beleidstekst te hebben gebaseerd. Het actuele regeerakkoord deelt de provincie hier onder voorwaarden wel een rol toe. Met dank aan Groen Links voor de correctie. )

Blijft: de provincie roept eind mei Poolse landdagen bijeen om zo veel mogelijk invloed te organiseren. En als we daar toch heen gaan moeten we een bestuurskrachtig Waterland laten zien en horen met duidelijke keuzes. Die leggen we u dan ook vanavond voor.

Ad 3. Het totaal van de grote veranderingen

Het is goed even de veranderingen te noemen waar we in zitten. De woelige baren, waar we onze koers nu over aan het ijken zijn. Er is voortgaande vernetwerking en horizontalisering van de samenleving, ook door technologie. Er zijn de decentralisaties: stelselwijzigingen die een leerproces omvatten. Er is de herziening van het omgevingsrecht. Bij zo een veranderopgave is het erg verkeerd je hele organisatie op te schudden door fusie! Zo raak je uit koers.

Ad 4: Waar we zelf als Raad staan, vragen aan andere fracties.

Of-vraag geen probleem. CDA, D66 glashelder in Ilpendam en in het debat in deze zaal: geen fusie. Wel aandacht voor DV. VVD en WN: al langer extra duidelijk over dit punt. 12 van de 17 leden van deze Raad gaan voor een zelfstandig Waterland. Geen coalitie akkoord van kracht, dus nu een vrije kwestie. En deze Raad kan richting geven en met een duidelijke keuze NU zelfs de coalitie onderhandelingen vereenvoudigen.

PvdA: voor fusie. Niet goed te volgen. Zie JZ en wachtlijsten; eigen wethouder die voor Waterland zo veel goed voorbereidend werk deed. Een provincie die bv JZ niet goed kon doen wegens te grote schaal en dus afstand vd burger. En dan nu weer grotere schaal en afstand organiseren, door fusie?! Ik snap dit werkelijk niet. Maar: een duidelijke koers, waarover wij zeer van harte van mening verschillen.

GL: houdt opties open, lijkt zich ontvankelijk op te willen stellen. Maar op andere punten duidelijk voor kleinschaligheid. Hier opeens minder, zo oogt het. Echt begrijpen doe ik dit niet. En ook soms een houding, alsof eventuele fusie “over ons komt”, terwijl het toch echt om mensenwerk gaat. Of proef ik dit verkeerd? zo wil ik vragen. PvdA en GL – maar ook andere fracties: Wat wilt u doen om de DV aan burgers te verbeteren? Verder D66, CDA en VVD, gezien hun opstelling bij de verkiezingen: Wat gaat u doen voor de versterking van de zelfstandigheid van Waterland?

Ad 5. Voorstellen van WN *

We doen dus graag een beroep op de andere fracties om mee te denken. En ja, er zijn verbeteringen die al lopen. Maar wel zeggen we, dat er geen gericht, expliciet, samenhangend en zichtbaar (personeel –en) organisatiebeleid is. En dat ligt aan de politieke aansturing. Ik noem hierna ook “no regret” zaken. Wat we sowieso al zouden moeten willen.

1. Strategische personeelsplanning en de uitvoering daarvan kunnen de gemeente robuuster
   maken en meer taak bekwaam. Elementen: wat hebben we nu in huis, wat denken we in
   de komende jaren nodig te hebben, wat gaan we de komende 4 jaar doen om taken en
   mensen goed te matchen, de zorg dat elke ambtenaar voor minstens 2 taaksoorten
   inzetbaar is van hoog tot laag (vgl beleidsmensen soc. domein + Baanstee-mensen onder
   Bromet), cyclus van 2 jaar. Wat komt minder vaak voor, wat willen wij anderen bieden en
   borgen we dus; wat willen we sowieso uitbesteden. Werving– en beloningsbeleid voor
   binden en stimuleren van goede krachten. Personeelsbeleid over gemeentegrenzen heen.


2. Klantgericht (en klantgestuurd) verbeterbeleid voor DV aan burgers en aan politiek. Legeskorting voor feedback? Kwaliteitsmanagement invoeren?


3. Snel weer op pakken door de Raad van het thema “Burgerparticipatie”.


4. Belastingverhogingen alleen in dienst van de zelfstandigheid van Waterland.


5. Samenwerking met andere overheden zo veel mogelijk tijdelijk aangaan en evalueren tussentijds, dat laatste ook waar een wettelijke samenwerkingsplicht bestaat.


6. Beleid (MJBP, 2 jaar) vast leggen over “Verbonden Partijen” ( Cf aanbevelingen Rekenkamer over V-regio), “koppels” raadsleden die sw-relaties begeleiden en verankeren.


7. Zelfstandigheid wordt ook richtsnoer voor SW met andere gemeenten, criteria scherper en toetsbaar. A. Noodzaak omdat we het zelf niet kunnen organiseren. B. Zeldzame taken, specialismen. C. Evidente kostenbesparing D. Toegevoegde waarde op inhoud. E. Continuïteit ons “opdrachtgeverschap” als gemeente.


8. Zelfstandigheid is een politiek item. Dus: P&O is een politieke portefeuille, die niet meer bij een burgemeester hoort maar bij een wethouder.


9. Samenwerkingsovereenkomsten moeten langs de Raad voor de ondertekening ervan.


10. Bewaking van budgetten gaan we beter toesnijden op de omvang van de gemeente. Mn in het sociale domein. Vaker kijken, reageren bij kleinere verschillen, vaker rapporteren.


11. Bestuurskracht gaat uit van krachtige wethouders en een Raad die – ook bij een fractie die eerder daarbij zijn zin niet kreeg – de eigen kaders ernstig neemt. Dus: kansloze opties eerder afschieten en niet eindeloos in de lucht houden.


12. Zelfstandigheid Waterland buiten twijfel stellen. Naar de bewoners, de provincie, de andere gemeenten ; maar vooral ook naar de eigen organisatie en medezeggenschap.

Ad 6.Twee opties

Deze Raad kan naar ons idee nu 2 dingen doen. We kunnen de opties die ik net noemde alle per motie aftikken. Dan laten we de kiezers zien, dat we direct doen van wat 12 raadsleden beloofden. Een twee optie is vanavond een Raadswerkgroep Zelfstandig Waterland instellen. De ontwerpmoties kunnen dan input zijn voor het meer gedegen gesprek. De opdracht zou dan zijn om binnen 6 weken met een rapport te komen voor de vaststelling van het zelfstandigheidsbeleid. (Ter vergadering aangevuld met het orde voorstel 15 mei verder te spreken )

Graag de reactie van de fracties op deze 2 opties.