Na de brand in de Hoogstraat
Niet ten onrechte wordt Edam beschouwd als één van de aardigste historische IJsselmeersteden: in deze scheepsbouwers- en kaasstad is door de eeuwen heen binnen de ruime vesting onbevangen, maar meestal met grote zorg nieuwe bebouwing toegevoegd aan de bestaande waarbij ieder periode zijn eigen uitstraling had. Zo ontstond een boeiende menging van rijk en bescheiden: statige panden tussen eenvoudige woningen langs beschaduwde grachten en smalle straatjes.
En zelfs een boerenbuurtje: “vaarboerderijen” met land in de Zeevang, waar bouwen te kostbaar was en geen wegen aangelegd konden worden omdat het land er te drassig was. Een stad kortom, die nog steeds levendig is en geen museum. Binnen die traditie zou passen dat bij nieuwe invullingen zoals na de brand in de Hoogstraat als vanzelfsprekend voortgebouwd wordt op de eigen traditie, met grote zorg, en bij voorkeur ook met de inzet van de beste ontwerpers die de stad heeft voortgebracht.
De eerste berichten over de aanpak van de gemeente stemden wat dat betreft hoopvol: er zou een prijsvraag komen met een van tevoren vastgesteld investeringsbudget waaraan zou worden deelgenomen door meerdere projectontwikkelaars met hun architecten en de ingezonden plannen zouden worden beoordeeld door een jury waarin belanghebbende partijen zitting zouden hebben zoals de vereniging Oud Edam, omwonenden en lokale winkeliers. De keuze zou aldus kunnen vallen op het beste, en niet op het goedkoopste plan. Niet duidelijk werd daarbij op basis van welke kwaliteitscriteria de selectie van de inzenders en de plannen gemaakt zou worden.
Nu in de laatste Stadskrant het winnende plan bekend gemaakt is, met de mededeling dat de andere plannen niet openbaar gemaakt zullen worden “om discussie en vertraging van de uitvoering te voorkomen” komen er toch – helaas – weer een aantal vragen naar boven. Die worden deels opgeroepen door het plan zelf, dat zo uit een catalogus van historiserende gevels gekozen lijkt te zijn, zonder dat duidelijk wordt wie de architect is en wat er achter die gevels gebeurt, maar ook door de geheimzinnigheid over de andere plannen, waarvan er één “modern” zou zijn, en één een “tussenplan” met moderne en historiserende elementen.
Nog intrigerender wordt het als we lezen dat het “tussenplan” de voorkeur had van Oud Edam terwijl bij de keuze voor het winnende plan de winkeliers de doorslag hebben gegeven. Wat waren de argumenten van deze partijen? Wilde Oud Edam een keuze in de richting van wat hiervoor als typerend voor Edam werd weergegeven, en is er uiteindelijk toch gekozen voor wat de winkeliers zien als het meest passend bij de verwachtingen van winkelende toeristen? Helaas, we zullen het niet te weten komen, want informatie daarover zou een discussie te weeg kunnen brengen en je weet maar nooit waar die eindigt, aldus het bezorgde gemeentebestuur.
Ik blijf als betrokken burger zitten met twee vragen:
Ten eerste: hoe is de keuze voor de ontwikkelaars tot stand gekomen en welke rol speelde daarin de architectenkeuze? Waarom is bijvoorbeeld niet als één van de deelnemers gekozen voor een ontwikkelaar met en in Edam geboren en getogen talent als Bastiaan Jongerius, in Amsterdam bekroond als architect van woningen in de Jordaan en winnaar van een prestigieuze nationale architectuurprijs met zijn iconische ontwerp voor de CONO-kaasfabriek in het werelderfgoed De Beemster ?
En ten tweede: waarom wordt er niet alsnog volledige openheid gegeven over het keuzeproces, onder meer door een goede publieke discussie te stimuleren over alle inzendingen? Dat zou passen in een open cultureel klimaat, waarin een zelfbewuste overheid niet bang is dat een publieke discussie over een gemaakte keuze de voortgang van een goed gestructureerd besluitvormingsproces in gevaar brengt.
Waarom niet alsnog een tentoonstelling en/of een publicatie en een goed debat?
Tjeerd Dijkstra, architect te Edam