Mona Keijzer: ‘Met mij keert de verloren CDA-kiezer terug’

Met Mona Keijzer wordt het CDA weer een brede volkspartij, zegt ze. Maar dan moeten de leden haar wel lijsttrekker maken. Of ze ook als nummer twee op de lijst wil, weet de Volendamse nog niet. Mona Keijzer wil niets horen over ‘een achterstand’. Ja, haar concurrenten voor het leiderschap van het CDA zijn de laatste tijd vol in de aandacht. Hugo de Jonge als ‘coronaminister’. En Pieter Omtzigt als onvermoeibare strijder voor de belangen van de slachtoffers van de toeslagenaffaire. “Ik heb juist een voorsprong”, zegt Keijzer.

De 40.000 CDA-leden kunnen vanaf deze maandag stemmen op hun favoriete lijsttrekker voor de komende Kamerverkiezingen. Mona Keijzer (51) leunt sterk op haar ervaring. Ze was wethouder in twee gemeenten, hield zich als Tweede Kamerlid bezig met zorg, asiel en migratie, en is sinds 2017 staatssecretaris van economische zaken. “Ik heb een flinke internationale portefeuille, zit in drie Europese raden.” Keijzer wil maar zeggen: daarmee kan ze haar tegenstanders makkelijk aan.

Het gesprek is nauwelijks begonnen of Keijzer wijst op de 165.000 voorkeursstemmen die ze bij de laatste Kamerverkiezingen kreeg. Nog nooit vertoond in de geschiedenis van de partij, benadrukt ze. “Ik kan dus mensen verenigen. Ik verbind stad en platteland. Ik kom uit een vrouwengezin en heb zelf een mannengezin. Mijn ouders hadden zelf alleen lagere school, ik ben hoogopgeleid. Ik kan werelden samenbrengen.”

U zei eerder dat het CDA ook kroonprinsessen heeft. En u wilt zich hardmaken voor de regio. Maar wat is uw doorslaggevende argument om zich te kandideren voor het leiderschap?

“Het is een combinatie van factoren. Met mij aan het roer gaat het CDA weer laten zien wat een brede volkspartij is.” Keijzer vertelt dat ze een dag eerder in een stal in Brabant was, op campagne bij boeren ‘die zich in de steek gelaten voelen door Den Haag’. “Als je hun verhaal aanhoort, zo rauw, dat is schrikken. Het zijn familiebedrijven die ons al decennialang voeden. Als ik vanuit Volendam de wereld inrijd kom ik bij Broek en Waterland voorbij een bord waarop staat: ‘Heeft u al gegeten? Bedank een boer’. Dat vergeten we weleens.”

Maar we zijn gestuit op de grenzen van de groei. Er is een stikstofcrisis. Kan Nederland nog wel de tweede landbouwexporteur ter wereld zijn?

“Het is een frame. Ja, als je ook alle producten, zoals bananen en rijst, meetelt die in de Rotterdamse haven binnenkomen en worden doorgevoerd Europa in, zijn we nummer twee. Ik heb in Nederland recent geen rijstveld gezien. Als je kijkt wat echt hier wordt geproduceerd ziet het lijstje er anders uit. En het meeste dat wel van Nederlandse boeren komt blijft in Europa. Sinds wanneer is dat verkeerd? Onze agrarische sector is de meest duurzame en diervriendelijke ter wereld. Het helpt niet als je zegt dat de helft moet verdwijnen, wat D66 deed. Stel je voor dat ik zeg dat de helft van de kranten eruit moet. Er zitten mensen achter, gezinnen, gemeenschappen.”

Een andere kwestie waar het CDA verdeeld over is: de opvang van weeskinderen uit Griekse kampen. Mogen ze komen?

“Ik ben zelf moeder en kijk dus met lede ogen naar wat daar gebeurt. Maar we weten niet om welke kinderen het precies gaat. We moeten de autoriteiten en Griekse hulporganisaties daar helpen, met kennis en geld, zodat de situatie verbetert en procedures daar gaan draaien.”

Tachtig CDA-afdelingen zeggen dat we al zo lang bezig zijn om dit te regelen. Ondertussen worden de rechten van kinderen geschonden. In Griekenland zelf lossen die autoriteiten het probleem niet op.

“Ik volg de discussie op de voet. Ik weet dat ons Kamerlid Madeleine van Toorenburg met alle afdelingen heeft gesproken en heeft uitgelegd wat we doen. Als je nu kinderen hiernaartoe haalt, staat er weer een nieuwe groep klaar. Ik snap heel goed dat families op zoek zijn naar een beter leven, maar de asielvraag is of ze vluchten voor oorlog en geweld. Dat moet vastgesteld worden.”

Sluit u uit dat er ooit kinderen naar Nederland worden gehaald?

“Nee. Uiteindelijk, als je het daar niet kunt regelen, moet je iets. Maar dat punt is nog niet bereikt. Uiteraard neemt Nederland erkende asielgerechtigden op. Die verantwoordelijkheid staat.”

U typeert uzelf als sociaal conservatief. Wat betekent dat eigenlijk?

“Ik ben iemand die trots is op ons land, op het koningshuis, op de manier waarop wij zaken doen met elkaar. Ik wil niet veranderen om het veranderen. En ik heb een sociaal hart. Het heilige geloof in het marktdenken moeten we hoognodig loslaten. Ik strijd als staatssecretaris tegen oneerlijke concurrentie uit het buitenland en tegen de ver-zzp-isering van de arbeidsmarkt. Ik heb het dan over jongens van 16, 17 jaar die onverzekerd en onbeschermd door de stad rijden en dan zogenaamd ondernemer zijn, denk aan maaltijdbezorgers. Of de zorgmedewerker die ontslag neemt en zich de volgende dag laat inhuren. Is dat ondernemerschap?”

U heeft zich ingespannen om vrouwen aan de top van het bedrijfsleven te krijgen. Hoe?

“Toen ik jonger was dacht ik: gewoon hard werken en je komt er wel. Toen werd ik vijftig en kwam ik als staatssecretaris vergaderzalen binnen. Overal mannen. Wat is er toch aan de hand? Hoe kan dit? Het heeft te maken met de vormgeving van ons onderwijs, met kinderopvang. Nog maar 25 jaar geleden was er in mijn dorp niet eens een crèche. De school was tussen de middag dicht. Vrouwen mogen elkaar ook meer steunen. Ik ontmoette ooit negen boegbeelden van topsectoren. Eén vrouw! Ik heb in dat gezelschap gezegd dat het afgelopen moest zijn. Zelfs de mannen denken nu ook: dit kan niet meer. Nu is de helft van die boegbeelden vrouw.”

Bent u voorstander van dwingende quota?

“De Ser kwam laatst met het voorstel voor een vrouwenquotum bij raden van commissarissen. Ik heb direct Ingrid van Engelshoven gebeld (minister van emancipatie, red). Dit is een kans, zei ik. De wet ligt nu bij de Kamer.”

CV Mona Keijzer (Edam, 1968)

1987-1992: juridische bestuurskunde aan de Universiteit van Amsterdam
1992-1997: Nederlands recht aan de Universiteit van Amsterdam
1998-2005: wethouder (onderwijs, ruimtelijke ordening) in de gemeente Waterland
2007-2012: wethouder (wmo, zorg, sport) gemeente Purmerend
2012-2017: Tweede Kamerlid namens het CDA, hield zich met name bezig met gezondheidszorg
2017-heden: staatssecretaris van economische zaken en klimaat

Keijzer deed ook in 2012 een gooi naar het lijsttrekkerschap van het CDA. Sybrand Buma won met 51 procent van de stemmen, Keijzer eindigde op plek twee met 26 procent en belandde direct achter Buma op de kandidatenlijst. Ze kreeg ruim 127.000 voorkeursstemmen. Bij de Kamerverkiezingen in 2017 groeide dat naar 165.000.

Keijzer woont in Volendam, is getrouwd en heeft vijf zonen.

In uw eigen gemeente Edam-Volendam stemde bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2019 ruim 40 procent op Forum voor Democratie. Hoe verklaart u dat?

“Dat is precies de vraag waar we het met elkaar over moeten hebben. In 2017, bij de Kamerverkiezingen, stond ik tweede op de lijst bij het CDA. We werden in mijn geboortedorp Volendam weer de grootste partij. Dus als er een alternatief is, komen ze meteen weer terug. Wat is nu de reden dat mensen naar Forum gaan? Ze voelen zich niet gezien. Ze missen een CDA’er die met hen verbinding kan leggen. Dat is in mijn dorp precies hetzelfde. Dat zijn CDA’ers in hart en nieren, die werken voor hun brood, voor de samenleving, die zorgen voor hun ouwe lui, doen vrijwilligerswerk en willen de wereld in beetje knappe staat overdragen aan hun kleinkinderen. Ze hebben iemand nodig die dat gevoel vertolkt.”

Die vinden ze dus niet in het CDA.

“Wel als er iemand op de lijst staat die dat belichaamt. De meeste stemmers snappen dat we onderdeel zijn van de Europese Unie. Natuurlijk zie je compromissen soms liever anders, maar daar moet je het open over hebben. En dan komen ze allemaal weer terug.”

Een nexit zou voor vissers rampzalig zijn. Toch stemt Volendam op Forum en in mindere mate op de PVV.

“Ja, maar de kiezers vinden dat die partijen de kritiek die wij bij het CDA ook hebben, beter onder woorden brengen. Wij moeten dat beter uitleggen, wat we doen in Europa, wat onze inzet is en wat eruit is gekomen. De meeste CDA-stemmers snappen dat! Die willen het eerlijke verhaal over Europa.”

Dus als Mona Keijzer boven aan de lijst staat in 2021 keert de verloren CDA-kiezer terug.

“Jazeker, daar ben ik van overtuigd. Dat heb ik ook laten zien in 2017.”

Puur hypothetisch, u wint niet. Bent u dan bereid om zich als stemmenkanon achter de winnaar op de kandidatenlijst te scharen?

“Dat weet ik nog niet. Dit is puur hypothetisch hè, haha. Dan ga ik daar deze zomer met de mannen thuis eerst over praten.”