'Kwart mensen met positieve coronatest niet meer besmettelijk'
Veel critici van het huidige coronabeleid wijzen naar de onbetrouwbaarheid van de zogeheten pcr-test (polymerase chain reaction test) die wordt gebruikt om besmetting met het coronavirus vast te stellen. Het aantal positieve testen zou vele malen hoger zijn dan het werkelijke aantal besmettingen. Dat klopt niet, maar het is wél zo dat een deel van de positief geteste mensen niet meer besmettelijk is. Een bron- en contactonderzoek heeft dan weinig zin en zij zouden ook niet in quarantaine hoeven, betogen experts. Hoe zit dat?
1. Wat meet de pcr-test?
De polymerase chain reaction-test bestaat al meer dan dertig jaar en geeft binnen een paar uur duidelijkheid of een virus of bacterie in een testmonster aanwezig is. De test toont één of meerdere specifieke deeltjes van het genetische materiaal van virussen of bacteriën aan. Dus de test voor sars-cov-2 reageert niet — zoals critici wel eens beweren — op materiaal van andere virussen. 'Het is vergelijkbaar met een vingerafdruk', zegt hoogleraar medische microbiologie Bert Niesters van het UMCG.
In de test reageert het stukje genetische materiaal met enzymen (polymerase). Die stukjes vermenigvuldigen zich dan een aantal keer tot een bepaalde drempelwaarde. Zijn er veel vermenigvuldigingscycli nodig om daar te komen? Dan heeft de uitslag een hoge zogeheten cycle threshold (Ct)-waarde. Een lage Ct-waarde betekent dat er veel virus in het monster zat, een hoge waarde weinig.
2. Wanneer is een test positief?
Bij de test van het UMC Utrecht is een Ct-waarde onder de 35 duidelijk: de test is positief. Dat zegt arts-microbioloog Marc Bonten, coördinator van infectieziekten-epidemiologie bij het UMC Utrecht, die er recent een artikel voor het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde over schreef. Boven de 45 is het ook duidelijk: negatief. Maar daartussen wordt het lastiger en krijgt de uitslag het oordeel 'zwak positief'. Niesters noemt dat 'niet te bepalen'.
3. Wat betekent 'zwak positief'?
Allereerst: zwak positief is niet hetzelfde als fout positief. Dat laatste is een positieve uitslag terwijl er géén sprake is geweest van een besmetting. Dat kan komen door verkeerd gebruik of aflezen van de test, want het blijft mensenwerk. De kans daarop schatten Bonten en Niesters erg klein, al neemt die toe als veel mensen zonder klachten zich laten testen. 'Deze test is namelijk niet ontworpen om grote groepen te screenen', zegt Bonten.
Nu terug naar een zwak positieve uitslag. Als herhaling van de test weer dezelfde uitslag geeft, betekent het in elk geval dat er virus in het monster aanwezig was. Dat kan gebeuren bij iemand die aan het begin van de infectie staat. Hoogleraar Niesters maakte dit mee toen hij in de eerste golf zelf corona kreeg. Een paar dagen na een zwak positieve uitslag testte hij alsnog sterk positief.
Patiënten kunnen ook een zwak positieve uitslag krijgen als ze juist aan het einde zijn van hun infectie. Dat zou betekenen dat ze het virus wel hebben gehad (dit is tot tien weken aan te tonen) maar dat ze niet meer besmettelijk zijn.
Uit onderzoek van UMC Utrecht bleek dat een kwart van de bijna 1600 positieve testen een Ct-waarde hoger dan 35 had. Uit een steekproef bij 72 van deze patiënten bleek vervolgens dat er geen positieve contacten werden gevonden. Dit zou betekenen dat ze niet meer besmettelijk waren. 'Niet besmet, toch positief getest’ lijkt een zeldzaamheid, zegt Bonten, maar 'niet besmettelijk, toch positief getest’ komt waarschijnlijk regelmatig voor.
4. Heeft dit gevolgen voor het beleid?
Dat heeft gevolgen voor het bron- en contactonderzoek, zeggen Bonten en Niesters. Als er gebrek aan mankracht is, kunnen de GGD's zich beter richten op de uitslagen met een lage Ct-waarde die dus duidelijk positief zijn. Deze patiënten zijn zeer waarschijnlijk nog flink besmettelijk. Geef daarom de Ct-waarde bij de uitslag, zeggen de microbiologen, want nu gebeurt dat niet standaard. 'Het missen van mensen met een laag risico op verspreiding is geen ramp en is zelfs te verkiezen als daardoor middelen vrijkomen om meer verspreiders te vinden', schrijft Bonten.
Daarnaast is het natuurlijk erg vervelend dat mensen ten onrechte in quarantaine zitten. Bovendien ontstaat er economische schade doordat die mensen niet kunnen werken. Bonten: 'Als patiënten niet meer besmettelijk zijn verdwijnt de noodzaak voor isolatie van de patiënt en zijn of haar contacten.'
Woordvoerder Sonja Kloppenburg van GGD-Ghor laat weten dat nu nog iedereen een bron- en contactonderzoek krijgt. 'Mocht dat niet meer lukken, dan zou de Ct-waarde eventueel een selectiecriterium kunnen zijn.' Maar voorzichtigheid is geboden, zegt zij, want iemand kan vóór zijn test nog wel degelijk besmettelijk zijn geweest. 'Dus dan moeten we de contacten ook waarschuwen.