Dorpsleven in Volendam van 120 jaar geleden rond de havenbuurt en helling

Premiefoto 1972 van interieur Haven 172. Links bewoner Kees Pooijer (de ‘Ouwe Muis’) en rechts zijn buurman Kees Koning (Ouwe Karremelk). Foto van voor nov. 1908.

De huisjes aan de haven worden van links naar rechts genoemd met hun bewoners en voor zover mogelijk ook de achterburen vanaf 1900. De foto paste goed bij Het dorpsleven in Oud-Volendam.

Van sommige huizen konden de bewoners worden ‘gevolgd’ tot bijna 1800. Deze beschrijving is een vervolg op de prachtige bijbehorende premiefoto waarop Kees Pooijer (de Ouwe Muis) en zijn buurman van 5 huizen verder Kees Koning, de Ouwe Karremelk.

Haven 172

In het huis met nummer 2 (zie kaart) naast de trap was (vòòr de winkel van Grietje Mol) de zeilmakerij gevestigd van Albert Stiel uit Den Helder, die hier kwam via Enkhuizen. In het eerste huis links op de foto woonde rond 1830 Alida Knukkel, weduwe van Jacob Schilder en haar dochter Gaartje en haar man Klaas Steur de Ridder woonden bij haar in.

De volgende bewoner was schipper Kees Pooijer, bijgenaamd ‘de Oude Muis’ (geb. 2-6-1834, overl. 8-6-1922), die getrouwd was met Welmoet Jonk (geb. 4-8-1834, overl. 19-7-1918). Daarna woonde daar Cees Veerman (de Poes, geb. 26-10-1901, overl. 23-8-1988), gehuwd met Neel Kwakman (van Jaap van Tijssie en Ant van Klaas de Kerel en geb. 26-8-1906, overl. 8-1-1975) die in 1937 verhuisden naar de Sijmen Molstraat, omdat zij het bij de helling te gevaarlijk vonden voor hun kinderen.

Foto: Detailkaartje van Havenkwartier en helling rond 1900

Vervolgens kwamen er te wonen de Brakken. Dat waren de gebroeders Evert en Dirk Jonk met hun zuster Geertje (geb. 25-6-1882, overl. 17-2-1970), die er een nieuw huis lieten zetten (werd Haven 172). Evert Jonk (geb. 11-10-1884, overl. 22-3-1956) en Dirk Jonk (geb.28-4-1880, overl. 21-2-1966) van de VD 141 waren neven van Dirk en Klaas Jonk van de VD 173, alias de Spijkers. Toen de Brakken een keer tegelijk met hen de haven uitvoeren bij een zwakke wind riepen de Spijkers: ‘Het is brakkig weer!’, waarop één van de Brakken terugriep: ‘Het zel wel bijspijkeren!’.

Na de Brakken kwam de klantvriendelijkste en prijsvriendelijkste winkelier van het noordelijk halfrond Evert Veerman (Pen, geb. 24-10-1919, overl. 15-9-1996) er te wonen met zijn vrouw Antje Kwakman (van Wullem van Ballap). Nu is er een kadoshop annex woonhuis gevestigd. Achter het huis woonden in 1830 Cornelis Knukkel en Trijntje Zwart, de in 1809 voor de katholieke kerk getrouwde dochter van de Lutherse schoolmeester Hendrik Zwart.

De laatste woonde eerst in het kerkhuis van de Ned. Hervormde Kerk waar hij werd opgevolgd door zijn zoon Gerrit Zwart. Op latere leeftijd woonde vader Hendrik bij zijn dochter in. In 1850 woonde op dat adres Jacob Hansen en Huibertje Knukkel, een dochter van Cornelis Knukkel en Trijntje Zwart. Toen kwamen Jan Tol (Dij, geb.12-2-1846, overl. 1-5-1917), gehuwd met Griet Hansen, geb. 28-10-1849, overl. 26-4-1938). Vervolgens Bessie Greuter en daarna de vader en moeder van Lies en Jan Greuter (de keeper), voordat zij naar de Kathammerstraat verhuisden.

Foto: Kinderen op de helling in 1920, maar wel onder toezicht. Op de achtergrond de VD 56 van Jan Schilder (van Sapie).

Haven 168/170 (laatste adres niet op de kaart aangegeven)

Links in het twee-onder-een-kaphuis woonde Cornelis Schilder (de Grote Schimmel, geb. 11-4-1833, overl. 1-1-1921) gehuwd met Klaasje Kil (geb. 19-12-1834, overl. 14-06-1903). Later hun dochter Maartje Schilder (Marie Kil, geb. 7-12-1869, overl. 17-3-1944) getrouwd met Kees Mooijer (van de Knar, geb. 5-11-1867, overl. 3-12-1950). De laatste waren de ouders van Puul, de Schimmel, Pietje Mooyer, de twee nonnen Klaasje en Aaf en de bap van Ant Molenaar (van de Lunch). Kees van de Knar leed op latere leeftijd aan epilepsie (ook wel de vallende of heilige ziekte genoemd).

Toen hij eens op latere leeftijd een aanval kreeg op de dijk en langere tijd buiten bewustzijn verkeerde werd zijn zoon de Schimmel er bij gehaald. Deze wist ook geen raad totdat hij als bij ingeving even naar een herberg liep en terugkwam met een glas jonge jenever. Toen hij voorzichtig wat van de inhoud tussen de lippen van zijn vader wist te gieten, sloeg die meteen zijn ogen open en zei: ‘Verrekkelingen waarom hebben jullie dat niet eerder gedaan!’. Later woonde zoon Pietje Mooyer (geb. 24-09-1900, overl. 05-07-1991) daar nog en daarvoor Kees Kroon (Snert, geb. 02-01-1921, overl. 25-07-1976).

Achter Kees van de Knar woonde op Haven 170 Dirk Kwakman (van de Bofferdbakker, geb. 25-09-1871, overl. 15-05-1941) en later Marie van de Bofferdbakker (geb. 12-02-1902, overl. 11-03-1952). De bap van Kees van de Knar is in 1812 als dienstplichtige met de Napoleontische troepen ten strijde getrokken tegen de tsaar van Rusland. Na de nederlaag van Napoleon is hij met het terugtrekkende leger uit Rusland naar Volendam komen lopen.

Haven 166/164 (laatste niet op kaart)

Naast de Grote Schimmel woonde op Haven 166 Piet Koning (Piet van Thaam, geb. 28-2-1871, overl. 31-5-1939) en later Thames Koning (van Karremelk, geb. 10-11-1865, overl. 29-7-1930) en vervolgens in een nieuw huis Wim Kwakman (Ballap, geb. 21-2-1889, overl. 24-2-1969), getrouwd met Neeltje Pooijer (van Job van Jan Pantjes en Neel Molenaar van de Koolsnijder en geb. 1-2-1861, overl. 11-1-1940). In 1972 werd hier bar de Kaketoe gevestigd en nu John Lennon. Erachter in haven 164 woonde Aagt Kwakman alias Manke Aagt (geb. 20-2-1873, overl. 5-12-1952).

Foto: Ansichtkaart van de Havenbuurt bij de helling.

Haven 160 (niet op kaart)

Destijds woonde achter de dijk, op Haven 160 Frerik Zwarthoed (Doede, geb. 23-11-1874, overl. 12-9-1957), waar nu het achterste deel van de winkel van Jan Cas staat. Op Haven 162 woonde Maartje Steur (van Jan Toet).

Haven 156/158

Hier woonde Dirk Zwarthoed (Baldi, geb. 1-12-1858, overl. 11-7-1931) en zijn zus Trijntje van Tutje (geb. 10-2-1854, overl. 1-7-1944). Zij was getrouwd met Tutje ofwel Jan Koning, een broer van Jan Koning ‘Broer’ en geb. 3-12-1855, overl. 24-6-1938. Later woonde hier C. Mooijer (Puul, geb. 2-3-1894, overl. 25-2-1964), die eerst getrouwd was met Jannig Kras (geb. 11-10-1894, overl. 28-11-1929) en later met Jannig Kok (Pieleka, geb. 13-2-1897, overl. 24-9-1994), de moeder van Bruin, Cor en Kees Mooyer (Puul). In 1974 werd dit een horecapand en nu is het een deel van de voormalige Wirwarbar. Achter Puul (Haven 158) woonde de familie Smit (Jut, visventer, geb. 5-4-1868, overl. 13-7-1945) en daarna zijn twee dochters Geert en Grietje.

Foto; Gerritje Schilder (Snert), de bap van Koles, Loege enz. voor zijn huis. Na de watersnood van 1916 moesten de bomen plaatsmaken voor de dijkverhoging.

Haven 154/152

De bewoners van het pand Haven 154 waren Gerrit Schilder (Snert, geb. 08-10-1827, overl. 2-1-1909) en Geertje Zwarthoed (geb. 5-8-1832, overl. 12-12-1899). Na hen dreven Hein Guyt en opvolger Klaas Veerman (Dekker, geb. 28-11-1913, overl. 21-8-1986) hier een sigarenwinkel. Later werd hier de Wirwarbar gevestigd. Achter dit huis woonde op Haven 152 de weduwe Gerritje Molenaar (Gerritje Vlak van Gerrit van Jan Heere en geb. 6-11-1835, overl. 16-5-1891).