Archeologisch onderzoek: Op zoek naar restanten St. Elizabeth Gasthuis in de Hoogstraat Edam

De herbouw van de Hoogstraat 2 tot 8 en de Nieuwehaven 68 zal gepaard gaan met archeologisch onderzoek. Eind mei zal de gemeenteraad het nieuwe bestemmingsplan naar alle waarschijnlijkheid goedkeuren. Waarna er grondonderzoek naar het verleden op deze centrumlocatie zal plaatsvinden. De archeologische verwachting is dat er hoofdzakelijk sporen te vinden zijn uit de laatmiddeleeuwse periode. Foto Cor Kes www.luxphotography.nl.

Dan gaat het om funderingsresten, aarden wallen, palissade, zelfs waltorens (de vesting is van latere datum), ophogingslagen, dempingslagen, waterputten, menselijke begravingen, afvalkuilen, aardewerk, metaal, natuursteen, glas, leer, dierlijk bot en bouwmaterialen.

Deze sporen zullen volgens een eerste rapport naar alle waarschijnlijkheid dateren uit de late middeleeuwen (1300- 1500) en de nieuwe tijd (1500-1950). `Hoewel oudere sporen binnen de veenlagen niet uitgesloten mogen worden. Echter, doordat deze vermoedelijk op grote diepte liggen of door latere activiteiten zijn verstoord is de verwachting op het aantreffen van sporen uit de prehistorie tot en met de vroege middeleeuwen laag.`

Voor de periode late middeleeuwen en de nieuwe tijd is er een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten. `Het terrein lag in ieder geval al vanaf de late middeleeuwen binnen de stadsgrenzen en historisch onderzoek toont aan dat de locatie intensief is bebouwd en bewoond. Zo zijn op de historische kaarten uit verschillende periodes meerdere bouwwerken zichtbaar.

Oude stadsgrens

Een archeologisch zeer interessant terrein bevindt zich in het oosten van het onderzoeksgebied. Hier zou vóór 1400 de oostgrens van de stad hebben gelopen. Dat kan betekenen dat er sporen van aarden wallen, eventueel met houten palissades en waltorens in de ondergrond van het onderzoeksgebied aanwezig zijn.

Hetzelfde geldt voor het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied dat direct aan de Nieuwehaven grenst. Vanaf de 15de eeuw heeft vervolgens een deel van het St. Elizabeth Gasthuis in het oostelijk deel van het onderzoeksgebied gestaan. De oude stadstimmerloods, die op het perceel van Nieuwehaven 68 staat, is op de locatie van het gasthuis gebouwd. ´De andere gebouwen van het gasthuis zijn in het verleden gesloopt maar resten ervan kunnen zeker nog in de grond aanwezig zijn.´

Menselijke resten

Hierbij moet ook rekening gehouden worden met de aanwezigheid van menselijke begravingen, aangezien het gasthuis een kapel bevatte.

Het vooronderzoek, uitgevoerd door Hollandia, zal plaatsvinden onder de in november 2017 afgebrande panden en op een gedeelte van het huidige brandweerterrein.

Gasthuis

Op historische kaarten zijn meerdere bouwwerken zichtbaar en is te zien dat de Hoogstraat rond 1565 door een woonblok heen is aangelegd. Een opmerkelijk terrein binnen het onderzoeksgebied ligt in het oosten ervan. Hier heeft vanaf de 15de eeuw een deel van het St. Elizabeth Gasthuis, een middeleeuws ziekenhuis, gestaan. Op deze locatie is later de Lutherse kerk gebouwd en, binnen het onderzoeksgebied, de stadstimmerloods.