Overpeinzingen vanuit de Volendammer Zaal – Schilderij 6: Kerkgang op de Dijk

Een zelf bedacht en samengesteld museum waar je in je hoofd kunt ronddwalen; dat sprak tot de verbeelding. En dat doet het nog steeds.

In zijn artikel dat nu in 10 afleveringen op enClave verschijnt neemt Marcel Tuyp zijn lezers bij de hand door zijn denkbeeldige museum waar het kunstenaarsverleden van Volendam centraal staat.

Piet van der Hem, Kerkgang op de Dijk, ca. 1917, olieverf op doek, 58,8 x 74,4cm (Collectie Zuiderzeemuseum)

Omdat Volendam van haar omgeving verschilde en dicht bij Amsterdam lag, was zij gedurende dat bruisende belle époque – fin-de-siècle bezit een wat pessimistischere connotatie – in trek bij kunstschilders en tegelijkertijd bij de sterk in aantal toenemende toeristen. Kerkgang op de Dijk ontroert én intrigeert mij omdat Van der Hem hier de twee pijlers onder die afwijkende Volendammer cultuur verbeeldde; die in Nederland unieke combinatie van rooms-katholiek geloof en visserij.

Herkende Onze-Lieve-Heer zijn eerste leerlingen niet in de beoefenaars van laatstgenoemde, edele broodwinning? Maar wat had Hij toch met deze in de omgang immers wat ruwe, vrijgevochten zeelieden? Net als op de meeste schilderijen blijft dat rooms-katholicisme hier overigens impliciet. De Kevelaerprocessie (1899) van Nico W. Jungmann (1872-1936), Augustin Hanicottes Wanneer het Angelus luidt (1900) en Van der Hems Het Angelus (1917-1918) vormen uitzonderingen op deze regel. Over het Angelus zullen we het zeker nog een keer moeten hebben. Hoe dan ook vormt dit anderszijn de belangrijkste oorzaak van Volendams aanhoudende (inter) nationale populariteit.

Ook dat rotsvaste fundament onder de Volendam-sound, The Cats, had vanwege hun rooms-katholieke wortels in die door de negentiende eeuwse Romantiek geïnspireerde Sixties – mede via de door opera beïnvloede solozang van Piet Veerman – een troefkaart in handen. Welke invloed heeft dat anders-zijn op het zelfbewustzijn en welzijn van ons nageslacht en verschillen wij nog altijd wezenlijk van onze directe omgeving? Willen wij dat nog? Zijn wij werkelijk bereid daar nog moeite voor te doen?

Hier het hele artikel van Marcel Tuyp op de site van En-Clave.