Rennen voor Replicants met Bernard Stiegler
Replicants are like any other machine, they are either a benefit or a hazard. If they’re a benefit it’s not my problem. – Rick Deckard in Ridley Scott’s Blade Runner (1982).
Door Frank Bond.
Ridley Scott’s Blade Runner uit 1982, speelt in 2019. In deze dystopische werkelijkheid is het de taak van premiejager Rick Deckard om ‘replicants’ op te sporen en uit te schakelen voordat ze zich ongemerkt mengen onder de mensen. Replicants zijn androïde robots die zo ver zijn ontwikkeld dat ze menselijk aandoen en zelfs een eigen bewustzijn en gevoelens lijken te hebben ontwikkeld. De grote filosofische centrale vraag van de film is vanaf wanneer robots als menselijk met een eigen wil en emoties dienen te worden gezien.
In veel science-fiction is de technologie de mens voorbijgestreefd. Wat science-fiction interessant maakt is dat de gepresenteerde toekomstblik meer zegt over de tijd waarin het is geschreven dan dat het daadwerkelijk een accurate blik werpt op de toekomst. Dit geldt zeker ook voor Blade Runner. 2019 ziet er anders uit dan wij het uit eigen ervaring kennen. Desondanks is het concept zeer actueel. De techniek streeft ons in toenemende mate voorbij. Van internet tot aan de mobiele telefoon en van big data tot aan Artificial Intelligence (AI); wie controleert wie? Toonaangevende wetenschappers waarschuwen al dat we met vuur spelen en moeten uitkijken dat we niet iets creëren dat onze macht te boven gaat.
Zo is Google bezig met een ambitieus AI-project terwijl aan de zijlijn alle computing experts hebben aangegeven dat dit project best wel eens alle menselijke controle te boven kan gaan. Waar dit toe leidt is onzeker, maar experts vinden is dat iedereen zich bewust moet worden van de gevaren van deze technologieën om te voorkomen dat wij belanden in een dystopische toekomst waarin wij door onze techniek worden beheerst.
Harrison Ford als Rick Deckard
Een van de meest vooruitstrevende en relevante denkers die dit idee kristalhelder weet te duiden is de Franse filosoof Bernard Stiegler (1952). Hij startte zijn studie filosofie toen hij in de gevangenis zat voor het plegen van bankovervallen. Deze overvallen had hij gepleegd omdat hij op zoek was naar een kick die hem het gevoel kon geven dat hij echt leefde. Ik weet niet of hij dat gevoel inmiddels heeft; maar wat vaststaat is dat zijn filosofische carrière na zijn vrijlating in 1983 goed begon te lopen. In 1993 behaalde hij zijn doctoraat en in 1994 publiceerde hij het eerste deel van zijn magnum opus ‘La technique et le temps, 1’ (Techniek en tijd).
Bernard Stiegler
Al jaren volg ik het werk van deze man met enthousiasme. Afgelopen zomer had ik voor dit 2Rewind-artikel eindelijk het genoegen deze legende te mogen spreken. En wel onder het genot van een ijsje met discodip op de kinderboerderij. Nadat we enige tijd in gesprek waren, werden wij opeens ruw gestoord door een boom van een vent die ons in het Engels – met een straf Duits accent overigens – vroeg naar ene John Connor. Daarna ging het snel.
Stiegler prikte met de snelheid en behendigheid van een ninja zijn ijslepeltje in het linkeroog van de man en duwde hem vervolgens omver. Met veel kabaal klapte de reus achterover door het gaas van het kippenhok achter hem om op de grond te ploffen tussen de weg tokkende kippen. ‘Rennen’ zei Stiegler en we haastten ons naar zijn oude Citroën DS waarmee we vervolgens weg zoefden van de kinderboerderij.
Ik was geschrokken en kalmeerde me wat door te likken aan mijn ijsje. ‘Dat was een replicant vrees ik’ zei Stiegler terwijl hij doorschakelde naar zijn vijf en we door het Hollandse platteland scheurden. Hij keek achterom. ‘Maar goed, laten we ons gesprek vervolgen.’
Hier het hele artikel op de site van enClave.