In Memoriam: Wim de Bie
Vandaag bereikte ons het droevige nieuws dat Wim de Bie op 83-jarige leeftijd in alle rust thuis is overleden in het bijzijn van zijn familie in zijn woonplaats Den Haag. Wim ging de laatste jaren gebukt onder ernstige gezondheidsproblemen, maar alsnog is zijn dood bij de VPRO aangekomen als een enorme schok.
Wat Wim de Bie voor onze omroep heeft betekend, als onderdeel van het duo Van Kooten en De Bie en als zelfstandig programmamaker kan niet worden onderschat. Ook herdenken wij een zeer aimabele collega.
Mede door de jaarlijkse Boekenweek-uitzending van steeds weer een compilatie van Van Kooten en De Bie uit het archief, is het alsof ons een nog altijd actieve maker is ontvallen.
Het programma Van Kooten en De Bie was jarenlang gezichtsbepalend voor de VPRO. En dat zijn ze voor veel mensen nog steeds. De compilaties zijn opmerkelijk fris en actueel en ze zorgen keer op keer voor hoge kijkcijfers.
Zijn observaties waren scherp, gevat en ironisch, maar nooit cynisch of grof. Wel vooruitziend.
Feilloos gevoel voor de tijdgeest
Wim de Bie werd nationaal bekend als onderdeel van het duo Van Kooten en de Bie. Al vanaf het begin van zijn omroep-carrière, rond 1963, vormde hij een hecht team met Kees van Kooten. Hun eerste gezamenlijke creatie was De Klisjeemannetjes, een duo dat in het VARA-radioprogramma Uitlaat met milde spot en in plat-Haags de burgerlijkheid van die dagen op de korrel nam.
Van meet af aan voelde het tweetal feilloos de tijdgeest aan: Spanje was een vakantieland in opkomst. Maar tevens een land dat, vanwege Franco, fel verzet opriep. Uitlaat keek vooral met dát progressieve oog naar de wereld. Jaren zestig-iconen Robert Jasper Grootveld en Johnny van Doorn, alias the Selfkicker kregen er een podium.
Mies Bouwman haalde De Klisjeemannetjes in 1965 naar Mies-en-scène, waarmee voor het tweetal een decennialange televisie-carrière startte, beginnend met Hadimassa in 1969 en eindigend met Van Kooten en de Bie in 1998. Voor de radio zou De Bie ook daarna nog regelmatig in uitzendingen van Wim Noordhoek te horen zijn, met sketches, zonder Van Kooten, maar regelmatig met Annet Malherbe.
Wie De Bie in vroege tv-uitzendingen observeert, ziet typetjes die in latere programma’s steeds in andere gedaantes terugkeren. De invoelende interviewer in Het gat van Nederland (1973) is in feite een alter ego van de reporter die we in 1990 zien opduiken in Keek op de Week.
De eerste informeert met zachte stem naar alle vertakkingen van het dan in opkomst zijnde verschijnsel yoga (er is een boga- maar ook een sofabeweging, evenals een noga- en een togafilosofie), en de tweede wil van ‘sponsoring-consultant’ B. Beuker weten of hij mogelijkheden ziet tot het sponsoren van bossen (‘U bedoelt het product bos? Jazeker!’).
Niet alleen het empathische type vormde een constante in het televisie-oeuvre van De Bie, er zat ook een woedende man in hem. In 1975 stuurde de VPRO-directie De Bie, samen met Van Kooten, op sensitivitytraining, een nieuw fenomeen in die dagen.
In het Simplisties Verbond van april dat jaar zien we hoe De Bie gaandeweg die training in plaats van relaxter juist steeds razender wordt. ‘Jullie moeten niet vanuit de schil reageren, maar vanuit de kern’, probeert welzijnswerker Frits-Joop (ook een typische jaren zeventig-naam) de boel te sussen.
De woedende De Bie keert terug in het latere typetje O(tto) den Beste, de gretig Goethe citerende oud-leraar Duits die bij de naderende eenwording van de twee Duitslanden redeloos tiert over de moeilijke dictees die hij, ware hij weer docent (‘wat God verhoede’), de leerlingen zou voorschotelen: ‘Der Generalbevollmächtiger für den Arbeitseinsatz befehlt!’
Of in de dikke, alcoholische zwerver Dirk die, terwijl hij met Van Kooten steeds ‘een pilsie wil drinken’, zijn schepper De Bie voortdurend de mantel uitveegt (‘jij, afgerukte eikentak!’). Mooie woede.