Gemeente Waterland gaat veel meer sociale huurwoningen toewijzen aan statushouders

In 2023 is de taakstelling voor het huisvesten van statushouders verdubbeld. Dit komt met name door de achterstanden bij de landelijke Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) voor het afgeven van verblijfsvergunningen. Deze achterstanden worden nu ingehaald en leiden tot hogere taakstellingen voor alle gemeenten. Daarnaast is het aantal vluchtelingen toegenomen terwijl het COA de asielopvanglocaties juist afgeschaald heeft, waardoor hier de opvang van asielzoekers opstroopt.

Het opvangen van statushouders behelst meer dan het regelen van een woning. Denk aan maatschappelijke begeleiding, inburgering en uitkering. Daar werken we uiteraard ook aan in de gemeente Waterland. Maar gezien de landelijke en provinciale druk op huisvesting gaan we in dit plan van aanpak vooral in op de huisvestingsopgave.

Hiertoe dient dit plan van aanpak. Hieronder wordt het plan van aanpak over de realisatie van de taakstelling 2023 van de gemeente Waterland toegelicht.

Analyse van de ontstane situatie

De taakstelling voor 2023 is verdubbeld. Daarnaast is de taakstelling van 2022 niet behaald. Ondanks onze inzet om de taakstelling te realiseren, is het ons niet gelukt om de realisatie te voltooien.
De redenen waarom de taakstelling niet is behaald worden hieronder nader toegelicht.
De nareismaatregel is sinds augustus 2022 beperkt. Door de beperking had een statushouder een geschikte woning toegewezen moeten krijgen om de nareizigers over te laten komen. Door het niet meer toestaan van gezinshereniging hadden we ineens veel meer alleenstaande statushouders die ófwel een niet passende woning toegewezen moesten krijgen óf een beroep moesten doen op de schaarse eenpersoonswoningen. Door het wegvallen van de gezinnen, werd het aantal plaatsingen per woning veel lager.

De corporaties vonden het lastig om het aanbod op korte termijn hierop aan te passen. Het komt erop neer dat we de taakstelling hadden behaald, als de beperking van de nareismaatregel niet was ingevoerd. Deze maatregel is op 8 februari 2023 door de Raad van State ongegrond verklaard. Het is nog niet bekend hoe de intrekking van de beperking eruit zal zien en wat dit zal betekenen voor de uitvoering.

Daarnaast zijn er te weinig sociale huurwoningen in de gemeente Waterland beschikbaar. De woningvoorraad van de gemeente Waterland bestaat uit 7.411 woningen in 2021. Daarvan is 25% in het bezit van corporaties, 69% is een koopwoning en 5% is particuliere huur. De verdeling van de woningvoorraad naar eigendom is stabiel in de periode tussen 2018 en 2021.

De woningvoorraad van Waterland bestaat voor 85% uit eengezinswoningen en 15% uit appartementen. Het overgrote deel van de woningen in Waterland is een eengezinswoning. Gemiddeld is dit 87% en in Katwoude zelfs 96%. In de overige wijken wijkt het percentage eengezinswoningen slechts enkele procenten af van het gemiddelde in Waterland.

Overzicht van de taakstelling

In onderstaande tabel wordt een weergave gegeven van het verloop van de taakstelling.

Doelstelling

Het hoofddoel van dit plan is om vóór 1 juli 2023 de taakstelling (27 statushouders) gehuisvest te hebben. De taakstelling omvat de achterstand van 2022 (6 statushouders) en de eerste helft van de taakstelling 2023 (21 personen). Het doel op de middellange termijn is om te anticiperen op de continuïteit van de hoge taakstelling en het in kaart brengen van de mogelijke huisvesting die hiervoor benut kan worden.

Hoofdoplossing

Op hoofdlijn zal met onderstaande oplossing gezamenlijk met de verhuisteams van de woningcorporaties, de inburgeringsconsulent en de beleidsmedewerker Huisvesting statushouders worden gewerkt om dit doel te bereiken:

1. Het percentage toewijzingen van vrijkomende sociale huurwoningen aan statushouders verhogen.

Toewijzing door woningcorporaties

In 2022 zijn er gesprekken gevoerd met de woningcorporaties die voor de taakstelling in de gemeente Waterland essentieel zijn. Dit zijn Intermaris en Wooncompagnie. Tijdens de gesprekken met de woningcorporaties in 2022 is er toegezegd de realisatie van de verdubbelde taakstelling te voldoen. Of dit voldoende zal zijn is afhankelijk van de beschikbaarheid van vrijkomende sociale huurwoningen.

Woonzorg kan alleenstaande of gehuwde statushouders die binnen de doelgroep van Woonzorg vallen proberen te huisvesten in seniorenwoningen. Hierover is de uitvoering, inburgeringsconsulent en de beleidsmedewerker Huisvesting statushouders, op de hoogte gebracht en zal de contactpersoon bij Woonzorg worden benadert. Indien wij een geschikte kandidaat hebben voor een seniorenwoning zullen wij deze samenwerking en aanbod benutten. Door de toezeggingen en de gemaakte afspraken met Intermaris, Wooncompagnie en Woonzorg willen wij gezamenlijk de realisatie van de taakstelling uitvoeren.

Toewijzingen van woningen in 2022

In totaal zijn er zes woningen aan statushouders in 2022 toegewezen. Deze informatie is afkomstig van Woonmatch Waterland. De informatie heeft betrekking op de woningcorporaties Wooncompagnie en Intermaris. Het aanbod van woningen was in 2022 in totaal 81. De aantal toewijzingen van woningen aan statushouders zal in 2023 verhoogd moeten worden om de taakstelling te behalen.

Toewijzingsproces stroomlijnen

Om het proces van de toewijzing van statushouders aan woningen te bewaken is er een structureel overleg gestart met de verhuisteams van de woningcorporaties, de inburgeringsconsulent en de beleidsmedewerker Huisvesting statushouders. Uit het vooronderzoek voor het opstellen van het plan van aanpak is gebleken dat er te weinig inzicht is in de taakstelling en wat voor en hoeveel woningen er nodig zijn om deze taakstelling te realiseren. Door middel van een duidelijke update en overzicht van de taakstelling kunnen de verhuisteams beter voorzien in het toewijzen van passende woningen.

Er zijn afspraken gemaakt met de verhuisteams van de woningcorporaties om regelmatig, om de twee maanden, het overleg plaats te laten vinden. Voorafgaand wordt een overzicht gemaakt van de taakstelling en de benodigde woningen. Op basis van statushouder, gezinssamenstelling, leeftijd, geslacht en type woning wordt kenbaar gemaakt wat voor soort woningen nodig zijn om de taakstelling te realiseren. De inburgeringsconsulent zal het maken en actueel houden van het overzicht op zich nemen. Hierbij wordt de inburgeringsconsulent door de beleidsmedeweker Huisvesting statushouders ondersteunt.

Middels het structureel overleg en duidelijke overzicht van de taakstelling wordt het realisatieproces van de taakstelling bewaakt en met alle betrokkenen geëvalueerd. Op deze manier willen wij de taakstelling gezamenlijke met de betrokkenen binnen de gemeente en de woningcorporaties oppakken.

Planning toewijzingsproces

Als handvat voor het toewijzingsproces wordt onderstaande planning gebruikt. In deze planning wordt aangegeven wat ons streven is. Dit wordt om de vier maanden gemonitord en met de wethouder, de verhuisteams van de woningcorporaties, de inburgeringsconsulent en de beleidsmedewerker Huisvesting statushouders besproken. In de planning wordt het aantal aangegeven wat wij streven te realiseren.

In de planning zijn voor de eerste twee periodes meer toewijzingen opgenomen dan in de derde periode zo verkleinen wij de kans dat mogelijke tegenvallers in de derde periode leiden tot het niet halen van de totale taakstelling 2023.
Op 1 september 2023 volgt een evaluatiemoment met de wethouder. Dan zal de voortgang worden besproken en zal er besloten worden om onderstaande uitwijkmogelijkheden wel of niet in te zetten. De doelstelling van 36 toewijzingen zal gebruikt worden als indicator voor het inzetten van een uitwijkmogelijkheid. Het werkelijk aantal toewijzingen op 1 september wordt hierop getoetst.

Uitwijkmogelijkheden

Op de hoofdlijnen zijn onderstaande oplossingen een uitwijkmogelijkheid om, op de middellange termijn in te zetten. Dit zijn oplossingen om te anticiperen op de verhoogde taakstelling en in te zetten bij eventuele achterstand.

1. Het vinden van tijdelijke woningen die het mogelijk maken om de HAR-regeling of de logeerregeling te gebruiken;


2. Het vinden van beschikbare locaties om tijdelijke woningen te bouwen.

Uitwijkmogelijkheden op middellange termijn

Indien de realisatie middels de reguliere toewijzing van statushouders aan sociale huurwoningen niet behaald kan worden, zal er gebruik gemaakt worden van de HAR-regeling of de logeerregeling via Takecarebnb.

Takecarebnb

De gemeente Waterland heeft een overeenkomst met Takecarebnb. Zij matchen een statushouder met een gastgezin. De duur van het verblijf is van tijdelijke aard. De essentie van deze mogelijkheid is dat het mogelijk gemaakt wordt voor de statushouder om het inburgeringsproces sneller te starten en vroegtijdig kennis te laten maken met de gemeente waar de betreffende statushouders uiteindelijk definitief gehuisvest zal worden.

Dit betreft een tijdelijke voorziening, uiteindelijk dient de statushouder een toewijzing van een sociale huurwoning te krijgen. Echter kan deze tussenvoorziening beter benut worden. Vooral in het geval we signaleren dat wij de taakstelling mogelijk niet zullen behalen. Er is in het verleden eenmaal gebruik gemaakt van deze mogelijkheid.

Dit kan als optie voorzien en zal beter onder de aandacht gebracht moeten worden bij de uitvoering. Indien er alleenstaande statushouders in onze taakstelling staan, kunnen deze aan Takecarebnb voorgesteld worden om het matchingsproces in gang te zetten.

HAR-regeling

Er is onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om de HAR-regeling (Hotel-AccommodatieRegeling) en de tijdelijke beschikbaarheid van hotel en recreatieaccomodatie vakantiehuizen op het recreatiegebied Europarcs als tussenvoorzieningen te gebruiken. De HAR-regeling kan gebruikt worden als blijkt dat de reguliere toewijzing van sociale huurwoningen aan statushouders niet tot de realisatie van de taakstelling kan leiden. Deze regeling kan dan snel ingezet worden.

De HAR- regeling maakt het mogelijk om statushouders, die aan de gemeente gekoppeld zijn, tijdelijk voor de maximale duur van 6 maanden op te vangen in een hotel of recreatiepark. En het mogelijk te maken om met deze statushouders het inburgeringstraject te starten. Het COA financiert de kosten per statushouder voor de tijdelijke opvang. De gemeente ontvangt van het COA eenmalig een vast bedrag per statushouder.

Door inzet van de HAR-regeling wordt het moment van huisvesting naar voren gebracht. Het wijzigt niets aan de taakstelling. Hierover zijn afspraken met woningcorporaties nodig, omdat zij moeten garanderen dat er woningen beschikbaar komen.
De HAR-regeling kan interessant zijn in het geval er binnen zes maanden woningen beschikbaar komen waar statushouders naar kunnen doorstromen. In dat geval kunnen we eerder starten met de lokale inburgering en maatschappelijke begeleiding van de nieuwe bewoners.

Bestaande locaties exploreren

Project locatieonderzoek tijdelijke huisvesting aandachtsgroepen

De gemeente is met een project bezig waarbij onderzoek gedaan zal worden naar mogelijke locaties voor tijdelijke huisvesting van aandachtsgroepen. Statushouders behoren ook tot deze doelgroep. Uit dit onderzoek zal er een selectie aan geschikte locaties, waar tijdelijke woningen kunnen worden gerealiseerd, voortkomen. In dit project worden perioden van 5, 10 en 15 jaar genoemd.

Allereerst wordt er gericht onderzoek naar geschikte locaties binnen de gemeente gedaan. Het heeft de voorkeur deze plannen op gemeentegrond te realiseren. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het gebrek aan percelen die hiervoor in aanmerking komen. Daarna zal gekeken worden naar een koppeling met bouwprojecten die in voorbereiding zijn. Het voornemen is om voor de zomer een locatie aan te wijzen.

Uit een eerder locatieonderzoek is de locatie, Rijperweg 8 in Uitdam aangedragen aan de provincie.

De locatie in Uitdam heeft een groot bebouwd oppervlakte en een groot aangrenzend perceel. In potentie is daar ruimte voor een substantieel aantal woonplekken. Daarmee kunnen we voldoen aan onze verhoogde taakstelling en onze andere wensen met betrekking tot de huisvesting van aandachtsgroepen.

Betreffende locatie is eigendom van de provincie. Deze locatie is aan de provincie voorgedragen. De gemeente wil dit geschikt maken. Echter moet de provincie nog toestemming geven voor het gebruik van deze locatie.

Sportpark Markgouw

De woonunits op het sportpark Markgouw zijn ingedeeld en volledig gereserveerd voor Oekraïners. De Oekraïners uit het Lake Land zullen doorstromen naar deze woonunits. Gelet op de taakstelling die de gemeente heeft, kan er in overleg besloten worden om vrijkomende woonunits ook voor statushouders ter

beschikking te stellen. Dit zal alleen voorgedragen worden, indien eerder genoemde mogelijkheden niet voldoende zijn om de realisatie van de taakstelling te behalen. Dit overleg kan geïnitieerd worden als de realisatie van de taakstelling in de tweede helft van 2023 aanleiding geeft om statushouders tijdelijk te huisvesten in vrijkomende plekken in het Lake Land of het sportpark Markgouw.

Vrije sector

Uit het vooronderzoek voor het opstellen van dit plan van aanpak blijkt er geen gebruik gemaakt te worden van de beschikbare huurwoningen in de vrije sector of particulieren. Hier zal als laatst uitwijkmogelijkheid naar gekeken worden.
De woningcorporaties zullen benaderd worden om na te gaan of er geschikte woningen zijn in de vrije sector voor het huisvesten van statushouders beschikbaar zijn. Het nadeel is dat statushouders dan niet in aanmerking kunnen komen voor huurtoeslag. Hierin zal de gemeente genoodzaakt zijn om deze statushouders financieel tegemoet te komen.

Deze mogelijkheid wordt gezien als laatste uitwijkmogelijkheid, indien eerder genoemde mogelijkheden niet voldoende zijn om de realisatie van de taakstelling te behalen.

Monitoring en evaluatie

In het plan van aanpak wordt de hoofdoplossing en de uitwijkmogelijkheden benoemd. De uitwijkmogelijkheden worden verder onderzocht of kunnen ingezet worden als tijdelijke oplossing. Zoals de HAR-regeling of de logeerregeling via Takecarebnb.
Voor de realisatie van de taakstelling wordt het proces en de samenwerking met woningcorporaties beter benut. Door middel van overzichten en het duidelijk aangeven van wat voor soort woningen er op basis van welk gezin er nodig zijn, zal dit proces beter bewaakt worden. De verhuisteams van de woningcorporaties slaan zo beter aan bij wat er beschikbaar is en bieden dit sneller aan.

Met alle partijen zal er samengewerkt worden om het proces te bewaken en te evalueren. Door dit proces goed te monitoren met onder andere overzichten van het verloop van de taakstelling kan er gereflecteerd worden. Hierdoor kan er verbetering plaatsvinden en tekortkomingen tijdig gesignaleerd en gedeeld worden met betrokkenen.

Het structureel invoeren van deze werkwijze zal bijdragen aan het realiseren van de taakstelling en het voorkomen van achterstand.

Door nauwer de samenwerking met de verhuisteams van de woningcorporaties op te zoeken zal de gemeente gezamenlijk de doelstelling behalen.