Vierhonderd jaar Keyserkerk in de Beemster

De in het dorp Middenbeemster bestaat vierhonderd jaar. De door de beroemde bouwmeester Hendrick de Keyser ontworpen kerk is het oudste gebouw van droogmakerij en werelderfgoed de Beemster.

De toren is hoog, de kerk is hoog en de ramen zijn hoog. Dit is de Keyserkerk. De Keyserin, het gebouw naast de kerk, is laag, met veel glas. En het polderland is vlak.

Het interieur van de Keyserkerk is voornaam. Ver boven je een halfronde planken zoldering. Op de vloer staan aan drie zijden hoge herenbanken opgesteld. Aan de vierde zijde bevindt zich de preekstoel. Daartussenin staan hedendaagse zwart-witte stoelen.

Oude elementen zijn er ook, bijvoorbeeld de graven, waaronder die van rijke Amsterdamse regenten uit de zeventiende eeuw. Of loop eens naar de authentieke stovenkamer, waar de vroeger in gebruik zijnde stoven nog staan en de hele wand bedekt is met blauwwitte tegeltjes. En vergeet de consistorie niet. „De kleuren groen zijn origineel”, zegt ds. Nico Schroevers, predikant van de protestantse gemeente Beemster.

Hij wijst naar namen op de predikantenlijst die daar hangt. De eerste is die van ds. H. Huisingius, die er vanaf 1623 stond, nu vierhonderd jaar geleden. In de achttiende eeuw was A. Wolff predikant in Middenbeemster. Hij was getrouwd met Betje Wolff, die na zijn overlijden samen met Aagje Deken het bekende boek ”Sara Burgerhart” schreef.

In de negentiende eeuw vond er een kanteling plaats. Ds. Schroevers: „Tijdens het predikantschap van Van Dam bedroeg het aantal kerkgangers tot ongeveer zeshonderd. Maar in de tijd van Feith, zijn opvolger, daalde het aantal sterk. Aan het einde van de negentiende eeuw was de secularisatie hier goed doorgedrongen en was het aantal kerkgangers gering.”

Momenteel worden de kerkdiensten van de protestantse gemeente Beemster –in de Keyserkerk of in De Kapel in Zuidoostbeemster– op zondag gemiddeld door zo’n 75 kerkgangers bezocht. „Muziek is belangrijk. Er treedt meestal wel een koor op. Onze gemeente heeft vijf koren, een projectkoor, een gospelkoor, een musicalkoor, een kinderkoor en een jongerenkoor. Naast het orgel worden onder andere ook een piano en saxofoon gebruikt, soms met een hele fanfare.”

In De Beemster is maar 2 procent van de bevolking protestants en 5 procent rooms-katholiek, heeft onderzoek uitgewezen. Predikant-zijn in zo’n seculiere omgeving heeft ook voordelen, vindt ds. Schroevers. „Als mensen voor onze gemeente kiezen, is dat een bewuste keuze. Er is hier weinig traditie. Ik heb alle vrijheid om traditie en modaliteit te vermengen.” Hij typeert de gemeente als oecumenisch vrijzinnig, met zowel aandacht voor het hoofd als voor het hart.

De verbinding met het dorp is voor de predikant belangrijk. „Als er iets in Middenbeemster gebeurt, zijn wij van de partij. Keyser en Keyserin worden door het hele dorp gebruikt voor bruiloften en uitvaarten. In totaal zijn hier zo’n veertig uitvaarten per jaar. Soms gaat daarin een rooms-katholieke priester voor. Als kerk doen we verder mee aan gemeenschapsveilingen. We werken samen met de overheid om mensen te vinden in armoede en eenzaamheid. Artsen verwijzen weleens door naar ons, als mensen ernstig ziek zijn. En natuurlijk vieren we dit jubileum samen met het hele dorp.”

De predikant hoopt dat de kindernevendienst weer snel opgestart kan worden. De kerkenraad wil volgend jaar een tweede predikant benoemen, onder andere voor pionierswerk. De financiële toekomst is veiliggesteld door de bouw van achttien appartementen in het dorp. Ds. Schroevers: „We hebben daarvoor een deel van onze grond verkocht en hebben nog wat geld geleend. Op termijn leveren die appartementen een vaste inkomensbron op, hopelijk genoeg voor het voortbestaan van de gemeente.”

Hendrick de Keyser

Hendrick de Keyser (1565-1621) was een Amsterdamse architect en beeldhouwer. Het meest bekend is hij als beeldhouwer van het grafmonument van Willem van Oranje in Delft. Hij ontwierp in Amsterdam onder andere de Wester-, de Zuider- en de Noorderkerk. De Vereniging Hendrick de Keyser, die architectonisch of historisch waardevolle huizen wil behouden, is naar hem genoemd.

In 1612 viel de Beemster droog. In het midden van de nieuwe polder ontstond het dorp Middenbeemster, met een kerk. De investeerders van de droogmakerij waren vooral rijke Amsterdammers. Zij wilden hier in de zomer wel vertoeven, maar dan moest er op stand gekerkt kunnen worden. Het is dus niet zo vreemd dat Hendrick de Keyser de opdracht kreeg voor de bouw van het bedehuis. Het werd een stijlvolle, doelmatige kerk in renaissancestijl.