De gemeenteraad sprak hier afgelopen donderdag over. Zelfstandigheid van Oostzaan is een belangrijk onderdeel van de Oostzaanse identiteit. Een Oostzaan waarbij inwoners dichtbij het bestuur staan en daarmee invloed kunnen uitoefenen op hun leefomgeving. Een Oostzaan dat de dienstverlening voor de inwoners en ondernemers op orde heeft. En een Oostzaan dat in de regio een rol speelt en kansen weet te benutten.

In 2021 werd echter al duidelijk dat de zelfstandigheid van Oostzaan geen vanzelfsprekendheid meer was. De barsten die we toen zagen ontstaan in de bestuurskracht zijn in de jaren erna groter geworden. De Oostzaanse VVD heeft echter al eerder aangegeven: Een fusie met een van de grote buren is geen fusie maar een overname. Daarom willen we onderzoeken hoe we kunnen samenwerken met zowel Landsmeer als Wormerland.

De recente bereidheid van Landsmeer en Wormerland om samenwerking te bespreken zien we als een kans die we moeten benutten. Als VVD Oostzaan voelen we ons verplicht deze historische kans te grijpen om onze gemeenschap te versterken. Dat zijn we verplicht aan onszelf en aan onze inwoners en ondernemers.

Tijdens de commissievergadering van 30 november heeft Bart Baaten (fractievoorzitter VVD) onderstaande verklaring voorgelezen die is opgesteld door politieke partijen uit Oostzaan, Wormerland en Landsmeer.

Verkennende stap

Wij (de initiërende fracties uit de raden van Landsmeer, Oostzaan en Wormerland) zijn bereid gezamenlijk te onderzoeken hoe wij samen tot een goede ambtelijke/bestuurlijke samenwerking kunnen komen, zonder vooraf de vorm daarvan in te kaderen. De fracties van de 3 gemeenten doen een beroep op hun raden en de raad van Waterland om zich daarbij aan te sluiten. De gemeenten die deelnemen bepalen in gezamenlijkheid de onderzoeksopdracht en de gemeenschappelijke verwachtingen die er in de deelnemende gemeenten leven. Wij staan open voor wat de toekomst ons brengt en vraagt.

Onderstaan het betoog wat Bart Baaten hield i de raadsvergadering van 30 november.

Voorzitter, de zelfstandigheid van Oostzaan. Jarenlang was het een gegeven. Zelfstandigheid is hier niet alleen een bestuursvorm, het is in de eerste plaats een wezenlijk onderdeel van de Oostzaanse identiteit. We voelen ons hier als die beroemde kleine Gallische nederzetting die dapper weerstand biedt aan alles en iedereen die ons vertelt dat het anders moet. Met een gemeenschapszin en vastberadenheid die je eigenlijk alleen nog in kleine gemeenschappen zoals de onze ziet. De toespraken van de insprekers van vanavond zijn daar een illustratie van en ik denk dat we daar trots op mogen zijn. Die bevlogenheid moeten we koesteren.

Voor de Oostzaanse VVD is bestuurlijke zelfstandigheid altijd het beste middel geweest om een Oostzaan vorm te geven én te behouden zoals wij dat voor ogen hebben. Een Oostzaan waarbij inwoners dichtbij het bestuur staan en daarmee invloed kunnen uitoefenen op hun leefomgeving. Een Oostzaan dat de dienstverlening voor de inwoners en ondernemers op orde heeft. En een Oostzaan dat in de regio een rol speelt en kansen weet te benutten.
In 2021 werd echter al duidelijk dat de zelfstandigheid van Oostzaan geen vanzelfsprekendheid meer was. De barsten die we toen zagen ontstaan in de bestuurskracht zijn in de jaren erna groter geworden. Dat heeft een effect op het bestuur van de gemeente, maar ook op onze inwoners en ondernemers.

Dit beeld wordt bevestigd door het onderzoek van TwynstraGudde. Het rapport schrijft duidelijk dat OVER-gemeenten niet ‘in control’ is en dat de uitdagingen waar men voor staat groter zijn dan de grootte en de kwaliteit van de ambtelijke organisatie aankunnen. Veel ruimte om hier nog verder in te investeren is er bovendien niet en onduidelijk is of zulke investeringen überhaupt tot het gewenste resultaat zouden leiden.
Voor de VVD is er één ding duidelijk: zoals het nu gaat, kan het niet verder. Er zal iets moeten gebeuren. Scenario 1 uit het TwynstraGudde rapport – zelfstandig blijven in een ambtelijke samenwerking met alleen Wormerland – valt daarmee voor ons af.

De vraag is alleen: wat moeten we dan? Voor ons een goed moment om onze drie uitgangspunten er nog eens bij te pakken. En deze te toetsen aan wat Oostzaners in de participatie hebben aangegeven. Hoewel het heel moeilijk is om een rode draad te zien in het rapport – zoveel mensen zoveel meningen – kunnen we wel stellen dat blijkt dat Oostzaners twee zaken vooral belangrijk vinden: de eigen identiteit – het plaatselijk DNA werd net gezegd – en een goed voorzieningenniveau.
Op basis van onze eigen uitgangspunten en wat inwoners hebben gezegd in het participatietraject weten we nu dus wat we willen. Op basis van het rapport van TwynstraGudde weten we wat we kunnen. De vraag die nu voorligt is of we beide zaken kunnen combineren en tot een goede, duurzame oplossing kunnen komen.

Laten we de overige scenario’s uit het rapport van TwynstraGudde bekijken:

Allereerst een fusie met een van onze grote buren. Ik heb het eerder gezegd: dat is geen fusie maar een overname. Vanzelfsprekend: de robuuste ambtelijke organisatie brengt voordelen met zich mee. Grote voordelen. Maar wat wij vooral zien, is dat de zaken die wij in Oostzaan zo belangrijk vinden, onherroepelijk verloren gaan. De lokale identiteit verdwijnt, het bestuur komt op afstand te staan en er is geen zeggenschap meer over de eigen leefomgeving. En garanties over het voorzieningenniveau zijn niet te geven. Het botst ook met ons gevoel over vrijheid en autonomie. Wij willen liever vrij zijn dan comfortabel leven in een gouden kooi.

Kijkend naar TwynstraGudde blijft er dan nog één scenario over: een fusie met Landsmeer. Maar vragen wij ons al langer hardop af: doen we Oostzaan daar niet te kort mee?

Het kan inmiddels geen verrassing meer zijn dat wat ons betreft een kleine groene gemeente als Oostzaan zou moeten samenwerken met andere kleine groene gemeenten. Wat ons betreft staan we daarbij open voor alle soorten van samenwerking, ook – als dat de beste oplossing blijkt – voor een fusie. Het gaat ons namelijk uiteindelijk niet om het middel, maar om de doelen die we willen bereiken.

Daarmee zaten wij niet alleen geografisch, maar ook in dit opzicht precies tussen Landsmeer en Wormerland in. Omdat, ik zei het al eerder vanavond, Landsmeer eigenlijk alleen wilde fuseren en Wormerland alleen een ambtelijke samenwerking wilde. Deze patstelling heeft ervoor gezorgd dat de optie die wat ons betreft de meeste potentie heeft, niet onderzocht is: een samenwerking met Landsmeer én Wormerland. Dit omdat het onderzoeken van een variant die niet op de steun van een van de betrokkenen kan rekenen, niet heel zinvol is.

Voorzitter; bij de mededelingen heb ik vanavond met uw commissie het nieuws gedeeld dat zowel Landsmeer als Wormerland nu bereid zijn om met ons het gesprek aan te gaan over de samenwerking in de toekomst, zonder daarbij de vorm direct in te kaderen.

Wij zijn daar vanzelfsprekend zeer verheugd over. De deur die gesloten was, is nu weer open. We realiseren ons dat dit laat is, maar beter laat dan nooit. Hoe we hier vervolgens in het lopende proces mee om moeten gaan, is iets dat we als Oostzaanse raad gezamenlijk moeten bespreken. Wat de Oostzaanse VVD betreft is dit echter een historische kans die we niet mogen laten liggen. Dat zijn we verplicht aan onszelf en aan onze inwoners en ondernemers. Belangrijk is wel om de vaart erin te houden. Wij pleiten dan ook voor een aanvullend onderzoek op korte termijn zodat het proces geen vertraging oploopt, maar wel alle relevante scenario’s onderzocht hebben.