Een motie uit november 2021 om de woningmarkt te beschermen voor ‘huisjesmelkers’ en een zelfbewoningsplicht in te stellen heeft geleid tot een onderzoek in opdracht van het gemeentebestuur van Edam-Volendam. In een themabijeenkomst op 30 november werd het onderzoek besproken. Foto Cor Kes www.luxphotography.nl: In sommige straten zoals de Noorderstraat in Edam zijn diverse woningen aangekocht om
te verhuren..

Opkoopbescherming en zelfbewoningsplicht zijn volkshuisvestelijke instrumenten die een gemeente kan inzetten om de lokale woningmarkt te regulieren en te zorgen voor een evenwichtige en toegankelijke woningvoorraad. Dit kan geregeld worden door de bestaande Huisvestingswet aan te passen. De onderzoekers hebben met behulp van dataontwikkelingen de woningvoorraad van Edam-Volendam geanalyseerd en vergeleken met andere Nederlandse gemeenten.

Onder landelijk gemiddelde

In Edam-Volendam is het percentage koopwoningen hoog. En het aantal (sociale en particuliere) huurwoningen relatief laag. Het aantal zogeheten ‘buy-to-let-woningen’ ligt onder het landelijk gemiddelde. En dat geldt ook voor woningen die aangehouden worden voor de verhuur.

Maatregelen Rijk

Door fiscale maatregelen wordt het door het Rijk steeds meer ingezet op het beschikbaar houden van goedkope en middeldure koopwoningen en het moeilijker maken voor beleggers op de woningmarkt. Voorbeelden van recente aanpassingen zijn verhoogde overdrachtsbelasting, box 3 en de wet betaalbare huur.

Uit het onderzoek blijkt dat het instellen van een opkoopbescherming en zelfbewoningsplicht zowel voor- als nadelen kent.

Voordelen

Zo zal een zelfbewoningsplicht voorkomen dat de aanwas aan beleggers van buitenaf groeit. En dat is positief in een gemeente waar veel bewoners alleen willen verhuizen binnen de eigen gemeentegrenzen.

Ook heeft een particulier – waaronder starters – meer kans om een woningbezitter te worden als een belegger niet mee kan dingen naar een woning. Daarbij vermindert de kans op leegstand en verdringing van de koopstarter op de woningmarkt en ontstaat er geen situatie waarbij huurders de woning tegen exorbitante prijzen moeten huren.

Nadelen

Maar invoering van een zelfbewoningsplicht heeft ook nadelen. Er is in de gemeente een lage aanwezigheid van beleggers. Al zal wel gemonitord moeten worden of er sprake is van aantoonbare overloopeffecten vanuit de ons omliggende grote steden.
Ook wordt gewezen op het eigendomsrecht dat gezien wordt als het meest omvattende recht dat een persoon kan hebben. Dit kan alleen beperkt worden als het algemeen belang daar om vraagt. Verder grijpt het instrument in op de marktwerking.

Het vaststellen van een doelgroepenverordening geeft Edam-Volendam al een instrument voor woningtoewijzing.

Tussen wal en schip

Daarnaast limiteert het de huuropties voor mensen die op zoek zijn naar een huurwoning in de gemeente, met name in de middenhuur. Er is een groep mensen die te veel verdient voor sociale huurwoningen en te weinig om een woning te kopen. Ook vraagt het voor de gemeente veel capaciteit en ingewikkelde procedures om een en ander te handhaven.