Zeldzame zonnestorm op komst: kans op stroomuitval, maar ook op noorderlicht in Nederland

Een serie zonnevlammen is onderweg naar de aarde, waardoor de kans bestaat dat dit weekend het noorderlicht in Nederland te zien is. Maar dat is niet alles, want deze zogenaamde zonnestorm werkt mogelijk ook zeer ontwrichtend.

Afhankelijk van het weer en de omstandigheden lijkt volgens Weerplaza in de nacht van vrijdag op zaterdag het poollicht het beste waar te nemen. Waarschijnlijk arriveert de eerste zonnevlam tussen 20.00 uur vrijdagavond en zaterdagochtend 05.00 uur. In de nacht van zaterdag op zondag worden ook nog één of twee krachtige uitbarstingen verwacht. Doordat het ’s nachts momenteel niet zo heel lang echt donker is in Nederland, is er maar een klein tijdvenster waarin het noorderlicht gezien kan worden. Dit klinkt vooralsnog leuk, maar er is wel degelijk meer aan de hand.

Ontwrichtende situaties

Het is namelijk voor het eerst sinds januari 2005 dat het Amerikaanse Space Weather Prediction Center een waarschuwing van de op één na hoogste schaal (G4) heeft afgegeven. De zware zonnestorm dreigt stroomuitval te veroorzaken, navigatiesystemen te ontwrichten en hoogfrequente radio’s over de hele wereld uit te schakelen. Ook kunnen ruimtevoertuigen uit koers raken.

Dit omdat er meerdere golven van zonne-energie op de planeet neerkomen. Men verwacht dat vijf uitbarstingen van materiaal uit de atmosfeer van de zon vrijdag laat zullen plaatsvinden en tot en met zondag zullen aanhouden. ,,Dit is zeer zeldzaam”, aldus het Amerikaanse Space Weather Prediction Center.

Vluchten omgeleid

De laatste keer dat de aarde werd getroffen door een G5-storm – de ergste op deze schaal – was oktober 2003, met stroomstoringen in Zweden en beschadigde transformatoren in Zuid-Afrika tot gevolg. Wat de precieze kracht van deze storm zal zijn, weten we ongeveer 60 tot 90 minuten voordat hij de aarde raakt. Satellieten zullen de energie-uitbarstingen meten. Bovendien zullen transpolaire vluchten tussen Europa, Azië en Noord-Amerika waarschijnlijk worden omgeleid om verhoogde blootstelling aan straling voor passagiers en bemanningsleden te voorkomen.

Is er eventuele schade voor Nederland? Wouter van Bernebeek (Weerplaza): ,,Ik denk niet dat het echt overlast geeft hier. Wellicht een enkele radiostoring bijvoorbeeld bij het vliegverkeer, maar daarvoor zijn deze zonnevlammen niet krachtig genoeg. Het levert vooral hele grote noorderlichtkansen op, zowel vanavond als morgen. Maar veel ellende voor mensen in Nederland: nee, dat verwacht ik eigenlijk niet.”

Noorderlicht: ‘vanaf een uur of elf’

Grote delen van Azië, Europa - waaronder ook Nederland - en Noord-Amerika kunnen dus mogelijk ‘s nachts het het noorderlicht zien. Van Bernebeek: ,,Op dit moment is de activiteit al heel hoog. De eerste zonnevlam heeft rond 19.00 uur de aarde bereikt, met een enorme activiteit die we niet vaak gezien hebben de afgelopen twintig jaar. Er zitten nog een paar zonnevlammen achteraan en we hopen dat dit een beetje aanhoudt en dan zou er straks wellicht echt mooi serieus noorderlicht te kunnen zien zijn straks. Vanaf een uur of elf.”

Aan het weer zal het in ons land dus niet liggen, dat lijkt op veel plaatsen vrij gunstig. Alleen in de kustgebieden kan lage bewolking of mist voorkomen, maar dat is volgens het weerbureau ‘een onzekere factor en bovendien vrij plaatselijk van aard’. Pas vanaf zondagavond neemt de kans op een enkele bui toe. Tot die tijd zijn de omstandigheden om noorderlicht te zien redelijk gunstig. Afgelopen november was op diverse plekken in ons land nog noorderlicht te zien.

Waarom nu?

Weerplaza: ,,We naderen het zogenaamde ‘zonnemaximum’, de periode waarin zich de meeste zonnevlekken voordoen aan de oppervlakte van de zon in een cyclus van 12 jaar. Momenteel ligt een groepje met zulke vlekken richting de aarde te ‘blazen’ en dat gaan we merken...” Tussen woensdagochtend en donderdagmiddag zijn minstens tien zonnevlammen richting de aarde afgevuurd, waaronder maar liefst vier stuks van een zware X-klasse. Vrijwel al deze uitbarstingen hebben een zonnestorm veroorzaakt wat tot noorderlicht kan leiden, aldus het weerbureau.