De afgelopen jaren is de mentale gezondheid van inwoners in Zaanstreek-Waterland slechter geworden. Dat blijkt uit een panelonderzoek van GGD Zaanstreek-Waterland. De pandemie, sociale druk en beperkte toegang tot geestelijke gezondheidszorg hebben een aanzienlijke invloed gehad op het welzijn van veel inwoners. De huidige situatie vraagt om urgente aandacht en samenwerking op verschillende niveaus om de problemen aan te pakken.
De situatie in cijfers
Eerder dit jaar verscheen een panelonderzoek van GGD Zaanstreek-Waterland met verontrustende cijfers over de mentale gezondheid van inwoners in de regio. Gemiddeld geven de ondervraagden hun mentale gezondheid een rapportcijfer van 7,5. Dit is een daling ten opzichte van voorgaande jaren. De helft van de panelleden geeft aan psychische klachten te hebben of hebben gehad, variërend van angst en stress tot ernstige depressie. Een derde van de panelleden laat weten dat ze graag beter geïnformeerd zouden worden over kwesties rondom mentale gezondheid.
Kwetsbare groepen
Een kwart van de jongeren uit Zaanstreek-Waterland ervaart psychische klachten. Sinds de pandemie ervaren jongeren meer stress en eenzaamheid, en deze gevoelens beïnvloeden steeds vaker hun dagelijks leven. Jongeren worden niet alleen geconfronteerd met toenemende druk op school, maar ook met verwachtingen vanuit hun omgeving en sociale media. De constante blootstelling aan een ideaalbeeld, het balanceren van schoolprestaties, thuisverantwoordelijkheden en sociale verplichtingen leiden tot een gevoel van overweldiging. Daarnaast wordt pesten, zowel op school als online, steeds vaker gemeld als een reden voor hun mentale problemen
Ook ouderen in de regio kampen met mentale problemen, waarbij eenzaamheid een van de grootste factoren is. Bijna de helft van de ouderen geeft aan zich eenzaam te voelen. Dit gevoel van eenzaamheid is versterkt door de coronamaatregelen, die veel sociale activiteiten hebben stilgelegd en het contact met familie en vrienden hebben verminderd. Voor veel ouderen is het moeilijk om na de pandemie de draad weer op te pakken, waardoor het risico op depressieve klachten toeneemt.
Ouderen hebben vaker niemand om mee te praten. In de leeftijdsgroep 50 tot 75 geeft 14% aan geen klankbord voor hun problemen en zorgen te hebben. In de leeftijdsgroep 75+ is dit maar liefst 22%. Toch zoeken ouderen minder vaak professionele hulp voor hun mentale klachten. Ze geven als reden dat ze hun problemen zelf willen oplossen, of dat ze hun situatie niet ernstig genoeg vinden om een professional in te schakelen.
Geen hulp van landelijke regering
De geestelijke gezondheidszorg in Nederland staat al langere tijd onder druk, met stijgende wachttijden voor professionele zorgverleners in de ggz. Toch lijkt de regering liever te bezuinigen dan te investeren in de kwetsbare bevolkingsgroep die met mentale problemen kampt. De problemen zijn in de regio Zaanstreek-Waterland duidelijk voelbaar.
Bij een psycholoog in Zaandam sta je gemiddeld drie tot zes maanden op de wachtlijst voor reguliere ggz, en soms wel een jaar voor specialistische behandelingen. Voor veel praktijken geldt zelfs een aanmeldstop, omdat ze de stijgende vraag naar mentale hulpverlening niet aankunnen. Dit betekent dat mensen die kampen met zware psychische klachten vaak geen kant op kunnen, wat hun problemen alleen maar verergert. Het gebrek aan adequate ondersteuning en de lange wachttijden leiden er vaak toe dat klachten zich verdiepen, met alle persoonlijke en maatschappelijke gevolgen van dien.
Samen werken aan gezondheid
In de regionale gezondheidsvisie ‘Samen werken aan gezondheid’ van de GGD Zaanstreek-Waterland komt het belang van een sterkere focus op mentale gezondheidsproblematiek aan bod. Een brede en holistische benadering van gezondheid staat centraal, waarbij aandacht voor mentale gezondheid onmisbaar is. “Gezondheid is veel meer dan ‘niet ziek zijn’,” benadrukt de GGD.
De focus ligt op het verbeteren van de fysieke en sociale leefomgeving en het aanpakken van (mentale) gezondheidsverschillen in de regio. Een andere belangrijke pijler is preventie en normalisatie van mentale gezondheidsproblemen. Het voorkomen van psychische klachten is minstens zo belangrijk als het behandelen ervan. Door vroegtijdige signalering en het aanbieden van laagdrempelige hulp, kan verergering van klachten worden tegengegaan en krijgen mensen sneller weer grip op hun leven. Hierbij is het cruciaal dat mentale hulpverlening beter toegankelijk wordt en lange wachttijden voor professionele hulpverlening worden opgelost. Ook zet de GGD in op het verlagen van druk en stress in het dagelijks leven bij jongeren.
Samenwerking met scholen, gemeenten en andere zorgpartners is essentieel om deze doelstellingen te realiseren. Alleen door een gezamenlijke inspanning kan de mentale gezondheid van de inwoners van Zaanstreek-Waterland structureel verbeterd worden.