Koken op gas vervuilt de lucht in je keuken meer dan je denkt
Een pan op het vuur, de afzuigkap aan: voor veel mensen is dat een gewone avond in de keuken. Maar wat adem je in terwijl het gas brandt? TNO vergeleek koken op gas met elektrisch koken en mat daarbij stikstofdioxide, koolmonoxide en fijnstof. Dat roept vragen op over de lucht die kinderen thuis inademen, en over hoeveel verschil afzuigen en ventileren maken.
De gasvlam laat meer achter dan warmte
Je ziet het niet als je het eten opschept, maar de lucht in een keuken met een gasfornuis is volgens TNO een stuk slechter dan in een keuken waar elektrisch wordt gekookt. Het verschil zit in de brandende gasvlam. Die zorgt voor vervuiling binnenshuis, precies op de plek waar je tijdens het koken staat. Een van de stoffen uit die vlam is stikstofdioxide, vaak afgekort tot NO2. De Wereldgezondheidsorganisatie, de WHO, gebruikt grenzen voor de hoeveelheid die mensen inademen. Bij ruim de helft van de metingen tijdens het koken op gas lag de hoeveelheid stikstofdioxide boven de WHO-normen.
Bij kinderen telt de blootstelling thuis mee
De WHO legde in 2010 al een verband tussen een gasfornuis en luchtwegklachten bij kinderen. In gezinnen die op gas koken, lag de kans op zulke klachten volgens het WHO-rapport 20 procent hoger. Dat is een verhoogd risico voor een groep kinderen, geen voorspelling dat een kind met een gasfornuis thuis klachten krijgt.
Ook de Nederlandse schatting vraagt om die nuance. Het gaat om kinderen met astmasymptomen die aan blootstelling door koken op gas worden toegeschreven. Zo’n schatting zegt iets over de omvang van het probleem, maar vertelt niet welke klachten bij een afzonderlijk kind precies door het fornuis zijn ontstaan. Naast stikstofdioxide speelt ultrafijnstof mee: piepkleine deeltjes die bij de gasverbranding vrijkomen en volgens de WHO samenhangen met een grotere kans op luchtwegklachten bij kinderen.
De afzuigkap haalt het probleem niet weg
De afzuigkap lijkt de logische oplossing als je op gas kookt. Toch bleef bij onderzoek in keukens waar de kap aanstond evenveel stikstofdioxide hangen als in keukens zonder afzuigkap. Ook met een draaiende kap blijft stikstofdioxide in de keuken hangen. Ventileren tijdens het koken helpt wel om minder vervuilde binnenlucht in te ademen. Dat maakt het nog steeds verstandig om verse lucht binnen te laten, ook als de afzuigkap aanstaat. Maar ventilatie neemt de bron van de stikstofdioxide niet weg zolang het fornuis op gas brandt. Daarom gaat het advies van TNO verder dan alleen beter afzuigen.
De overstap begint bij het fornuis
Voor een Nederlands huishouden met een gasfornuis is elektrisch koken een manier om de blootstelling aan vervuiling door die vlam te verminderen. TNO adviseert zelfs om het gebruik van een gasfornuis te vermijden vanwege de gevolgen voor de luchtkwaliteit en gezondheid in huis.
Wie overstapt, gebruikt voor het koken ook geen gas meer. Daarmee verandert de overstap tegelijk hoe je in de keuken energie gebruikt, al zeggen de metingen naar de binnenlucht niets over het totale energieverbruik van een maaltijd. Voor wie voorlopig op gas kookt, blijft ventileren tijdens het koken de praktische stap om de blootstelling aan vervuilde lucht te beperken.
Over het onderzoek
TNO onderzocht in Europees verband wat er tijdens het dagelijks koken in huishoudens vrijkomt. Het instituut vergeleek koken op gas en koken op elektriciteit; daarbij mat het stikstofdioxide, koolmonoxide en fijnstof, aangeduid als PM2,5. De metingen vonden plaats tijdens echt gebruik in plaats van onder testomstandigheden.
Ook internationaal is er veel onderzoek gedaan naar de gevolgen van fijnstof voor de gezondheid. Daaruit blijkt dat fijnstofdeeltjes zelfs tot in de hersenen kunnen doordringen.