Aan de gemeenteraad Waterland,

Kennisnemen van de stand van zaken over de asielopvang in de COA-opvanglocatie hotel Van der Valk te Katwoude, de huisvesting van statushouders en de gemeentelijke opvang van Oekraïense ontheemden.

Achtergrond
De gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland hebben gezamenlijk afspraken gemaakt over de diverse huisvestingsopgaven in het kader van de spreidingswet. Regionaal is de volgende verdeling afgesproken:

• Zaanstad: asielzoekers
• Purmerend: Oekraïense ontheemden
• Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan en Wormerland: minderjarige vluchtelingen met en zonder status
• Waterland levert zowel een bijdrage in de opvang van asielzoekers, minderjarige vluchtelingen zonder status en Oekraïense ontheemden.

Conform regionale afspraken verzorgt Waterland tot januari 2027 opvang voor een groep AMV’s (50) en reguliere vluchtelingen (169) in hotel Van der Valk te Katwoude. Daarnaast levert Waterland een grote bijdrage in de opvang van Oekraïense ontheemden (318).

Spreidingswet
Op 26 februari 2026 is de capaciteitsraming van de tweede cyclus van de Spreidingswet gepubliceerd. Gemeenten moeten gezamenlijk 88.000 opvangplekken realiseren. Dit is 8000 plekken minder dan de capaciteitsraming van 2024. Voor de regio Zaanstreek-Waterland gaat het om de volgende aantallen:

Conform de Spreidingswet moet de regio Zaanstreek-Waterland op 1 februari 2028 1.768 opvangplekken voor asielzoekers realiseren, waarvan 112 geschikt voor AMV. De opvang van AMV Nidos valt niet onder deze aantallen. Dit betekent dat onze regio op dit moment onvoldoende plekken heeft om aan de Spreidingswet te voldoen. In bijlage 1 leest u de brief van de Commissaris van de Koning over de start van de tweede cyclus spreidingswet en de kritieke situatie asielketen. In Bijlage 1a is een cijferoverzicht opvang regio Zaanstreek-Waterland bijgevoegd. In dit overzicht vindt u een overzicht met de totale cijfers in de regio Zaanstreek-Waterland voor opvangplekken per gemeente per 10 april 2026 (opgave en realisatie) en de opgave voor de tweede cyclus van de Spreidingswet1. In dit overzicht is ook een specificatie per doelgroep (asielopvang, vergunninghouders, AMV Nidos vergunninghouders, ontheemden Oekraïne) opgenomen.

Vernieuwen regionale afspraken
Aan de Regionale Regietafel Asiel Zaanstreek-Waterland (BAO) voeren we het gesprek over de (her)verdeling van de regionale opvangopgave. In de eerste helft van september wordt een Regionale Raadsledenbijeenkomst gepland. In deze bijeenkomst worden de raden geïnformeerd over (het voorstel voor) regionale verdelingsopgave Zaanstreek-Waterland. In oktober/november volgt besluitvorming in het college over deze opgave.

Asielopvang hotel Van der Valk te Katwoude
In het Van der Valk hotel te Katwoude vangt het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (hierna: COA) 219 vluchtelingen op. De samenstelling is ongewijzigd ten opzichte van het laatste RID en bestaat uit 169 reguliere vluchtelingen en 50 alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV).

Einddatum opvanglocatie en vervolg
Op 20 januari 2026 heeft het COA aangegeven deze opvanglocatie in principe niet meer te willen verlengen. Vooralsnog gaan we uit van beëindiging van de opvang per 31 december 2026 in hotel Van der Valk. Het COA heeft een verzoek gedaan om te onderzoeken of een AMV-locatie voor 50 personen gerealiseerd kan worden in Waterland. Conform de Spreidingswet willen wij voldoen aan de ons gestelde opgave en zoeken wij naar een geschikte locatie. We bekijken de opgave ook in regionaal verband.

Decentralisatie-Uitkering 2026
Voor 2026 heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid weer de mogelijkheid gegeven een Decentralisatie-Uitkering aanpak overlastgevende asielzoekers aan te vragen. In 2025 is een bedrag van € 50.000,- aan ons toegekend. Dit budget is ingezet om sportieve en culturele activiteiten te organiseren. Voor 2026 ontvangen wij een decentralisatie-uitkering ter hoogte van € 75.000,- .

Dit bedrag wordt ingezet om participatie van vluchtelingen te verhogen. Het gaat om participatie in de breedste zin van het woord; toeleiding naar betaald werk, vrijwilligerswerk of andere zinvolle dagbesteding. We zetten in op de bouw van een structureel netwerk tussen lokale en regionale ondernemers, taalvrijwilligers en scholen en de gemeente. Op deze manier blijft het netwerk beschikbaar voor andere doelgroepen (mensen in de Participatiewet, vroegtijdig schoolverlaters (jongeren zonder startkwalificatie), Oekraïense ontheemden) zodra de opvanglocatie in Katwoude sluit.

Verzoek uitbreiding
Op woensdag 4 maart 2026 heeft het COA een verzoek gedaan voor de uitbreiding van het aantal opvangplekken in het Van der Valk hotel te Katwoude met 18 plekken. Het betreft een uitbreiding van de groep reguliere asielzoekers. De Omgevingsvergunning is op 1 mei 2026 verleend. Belangrijk onderdeel van de aanvraag betreft het gebruik van het voormalige pop-up restaurant. Het restaurant wordt gebruikt als recreatieruimte voor de doelgroep AMV. Het voornemen van het college is om deze 18 extra plekken toe te kennen en de overeenkomst met het COA hierop aan te passen.

Huisvesting statushouders
De taakstelling voor 2025 is begin januari 2026 behaald. De taakstelling voor de eerste helft van 2026 is 15. Om de taakstelling voor de eerste helft van 2026 te behalen moeten er vóór juli 2026 nog 4 mensen gehuisvest worden. De taakstelling voor de tweede helft van 2026 is 16. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de aantallen voor 2026.

Gemeentelijke opvang Oekraïense ontheemden
De Richtlijn Tijdelijke Bescherming (hierna: RTB) voor Oekraïense ontheemden is met 1 jaar verlengd tot 5 maart 2027. In onze gemeente zijn 318 gemeentelijke opvangplekken. Deze plekken zijn gerealiseerd op twee grote locaties: de woonunits aan de Cornelis Dirkszoonlaan en het Lake Land hotel. Daarnaast hebben wij drie kleinere locaties: de Gooische Kaai en twee panden aan de Nieuwe Zijds Burgwal.

Rijksvastgoedbedrijf
In het laatste RID hebben wij geschreven over de situatie met het Rijksvastgoedbedrijf. Onze brief, inspanningen vanuit de regio hierover in het Noord Hollands Dagblad hebben ervoor gezorgd dat het Rijksvastgoedbedrijf het gebruik van het hotel als opvang voor deze doelgroep gedoogd zolang de Richtlijn Tijdelijke Bescherming van kracht is.

Brandveilig gebruik Lake Land hotel
Dit pand heeft een goedgekeurde BMI (Brandmeldinstallatie) en genoeg ontruimers overdag en ’s nachts zodat het pand in geval van brand op tijd ontruimd is. Er wordt gewerkt door een externe adviseur in samenwerking met de gemeente en de veiligheidsregio om het pand zo spoedig mogelijk te laten voldoen aan de eisen van brandveilig gebruik.

Alternatief Gooische Kaai
Eerder hebben wij u geïnformeerd over de aflopende huurovereenkomst voor de Gooische Kaai en de regionale afspraak dat verdwijnende opvangplekken door de betreffende gemeente vervangen dienen te worden. Op deze locatie verbleven tot voor kort 12 personen. Sinds half 15 december 2025 huren we de Nieuwe Zijds Burgwal 35. Hiermee hebben we vervangende huisvesting gevonden voor 7 van de 12 personen. Voor een gezin van 4 hebben we vervangende huisvesting gevonden aan de Gooische Kaai 16a. De laatste persoon verhuist naar het Lake Land hotel. Dit betekent dat we voor alle 12 personen vervangende huisvesting hebben gerealiseerd.

Eigen Bijdrage
Sinds 1 oktober 2025 betaalt een werkende alleenstaande ontheemde € 244,22 eigen bijdrage en een werkend gezin € 488,44. Werkende ontheemden betalen de eigen bijdrage als hun inkomen hoger is dan 115% van het leefgeld. De regering vindt het redelijk dat vluchtelingen uit Oekraïne die kunnen bijdragen aan de kosten dat doen. De kosten die ontheemden maken voor hun opvang zijn nu meer in lijn met de bedragen die andere vluchtelingen betalen voor hun opvangplek.

Op 1 januari 2025 zijn wij gestart met het innen van de eigen bijdrage. Onze ervaring is dat een groot deel van de Oekraïense ontheemden de eigen bijdrage betaalt. Er is echter een groep ontheemden die structureel geen eigen bijdrage betaalt. Gemeenten hebben maar beperkte mogelijkheden om de eigen bijdrage te vorderen. Tot nu toe spreken wij personen die de eigen bijdrage niet betalen hierop aan en gaan we in gesprek om de achterstanden in te halen. Onder de huidige bekostigingssystematiek ligt het risico bij het niet betalen bij de Rijksoverheid. De ontvangsten uit de eigen bijdrage worden in mindering gebracht op het aangevraagde voorschot. Op het moment dat wij minder ontvangsten uit de eigen bijdrage hebben, is het bedrag wat wij van de Rijksoverheid krijgen hoger.

Riool- en afvalstoffenheffing
In 2025 hebben wij de riool-en afvalstoffenheffing voor de woonunits aan de Cornelis Dirkszoonlaan betaald uit het Oekraïne-budget. In totaal ging het om een bedrag van € 23.868,-. In het RID 349-172 van 21 januari 2025 hebben wij toegezegd voor 2026 een nieuwe afweging te maken. De wens is om ook in 2026 één beleid te voeren als regio Zaanstreek-Waterland. Navraag bij de andere gemeenten in de regio leert ons dat slechts Edam-Volendam de afvalstoffenheffing neerlegt bij de gebruiker van de woonunit. Om zo veel mogelijk eenzelfde beleid te voeren, heft Waterland ook in 2026 geen gemeentelijke lasten. In 2026 doen wij opnieuw onderzoek naar de mogelijkheid om deze heffing in 2027 wel op te leggen.

Uitstroom AMV met status
Regionaal is afgesproken dat de kleine gemeenten (Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan en Wormerland) verantwoordelijk zijn voor de kleinschalige opvang van AMV met status. Deze AMV staan onder begeleiding van het Nidos en stromen, als zij de leeftijd van 18 jaar bereiken, uit naar een reguliere woning. Volgens de verdeelsleutel die regionaal is vastgesteld, moet Waterland in deze cyclus 2 jongeren huisvesten. Half maart is de eerste jongere aan onze gemeente gekoppeld. We verkennen de mogelijkheden van friends-contracten om geschikte woonruimte te realiseren voor deze en de andere jongere.

Interbestuurlijk toezicht
Op 21 april 2026 ontvingen we de brief van het ministerie van Justitie en Veiligheid over “Interbestuurlijk toezicht Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen”. In de brief bevestigt het ministerie dat we aan de taakstelling voor de realisatie van asielopvangplekken voldoen. In de bijlage 2 vindt u de brief van het ministerie.

Bijlage(n):

• Bijlage 1 Brief cvdK NH aan gemeenten ZaWa inzake start tweede cyclus spreidingswet en kritieke situatie asielketen
• Bijlage 1a Cijferoverzicht regio Zaanstreek-Waterland
• Bijlage 2 Brief Interbestuurlijk toezicht Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen