Krijgt Amsterdam een nieuwe buur? Purmerend heeft formeel een volgende stap gezet in de gesprekken met Landsmeer, Oostzaan en Wormerland over een mogelijk samengaan. Als de vier gemeenten inderdaad tot een fusie komen, betekent dat voor Purmerend een verdubbeling van het grondgebied en een groei van het aantal inwoners na 2030 van 100.000 naar 140.000.

Een raadsvoorstel om de gesprekken met de potentiële fusiepartners voort te zetten, kreeg vorige week groen licht in de commissie. Van groot enthousiasme bij de leden was vooralsnog geen sprake. Frank Schaaij van Gemeentebelangen Purmerend sprak op voorhand zelfs van een ‘historische vergissing’ en een voornemen dat hij niet kon uitleggen aan Mark en Loes, de Purmerendse Henk en Ingrid.

Dat waren wel heel grote woorden, maar ook andere fracties toonden zich kritisch. De vraag wat nu precies de voordelen van een fusie voor de eigen gemeente zijn, kwam geregeld voorbij. “Een fusie moet bijdragen aan een sterk Purmerend,” verwoordde Melvin Smid van de Lijst Melvin Smid de heersende mening. Alle fracties drongen erop aan de bewoners nadrukkelijk te betrekken bij het hele proces.

Ingewikkeld en gevoelig fusieproces
Een meerderheid schaarde zich uiteindelijk wel achter het voorstel, zij het om uiteenlopende redenen. Kathleen Visser van de Ouderenpartij AOV Purmerend-Beemster schetste het alternatieve scenario dat de drie buurgemeenten in de armen van Amsterdam zouden worden gedreven. “In dat geval schuift de gemeentegrens van Amsterdam op tot even voorbij restaurant De Jutter,” huiverde het commissielid hardop.

Er zal sowieso nog heel wat water door de Where stromen voor er meer duidelijkheid komt over de mogelijkheden van een fusie. De vier gemeenten beginnen aan een ingewikkeld en gevoelig proces. Edwin Paarlberg van D66 wees er terecht op dat Landsmeer, Oostzaan en Wormerland niet alleen met Purmerend fuseren, maar ook met elkaar. “Dat zijn zes verschillende relaties die moeten samenkomen.”

Het zijn er nog veel meer, wanneer wordt gekeken naar de dorpen in de vier gemeenten, elk met hun eigen geschiedenis, cultuur én geografische ligging. Namens het CDA wilde Michel Segers weten of er ook rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat het dorp Landsmeer in het fusieproces bij het nabijgelegen Amsterdam wordt gevoegd en het dorp Spijkerboor in Wormerland bij Alkmaar.

Aangeklopt bij Purmerend
Interessante vraag, maar niet voor nu. Voor er inhoudelijk over een samengaan kan worden gesproken, moet eerst het proces nog worden gestroomlijnd. Purmerend en Landsmeer hebben de fase van de verkenning achter de rug. Daar gaat nu de fase van de verdieping van start, zoals dat wordt genoemd, een grondig onderzoek dat moet resulteren in een voorstel aan de raad om wel of niet te fuseren.

Oostzaan en Wormerland hebben zich lang verzet tegen alleen al de gedachte van het verlies van zelfstandigheid en hebben pas dit jaar formeel aangeklopt bij Purmerend. Dat houdt in dat in die gemeenten nu pas de verkenning kan worden begonnen. Wethouder Erik Struijlaart sprak in de commissievergadering de wens uit dat de drie gemeenten binnen afzienbare tijd alsnog synchroon lopen.

Dat heeft vooral een praktische achtergrond, legde hij uit. “Het gaat feitelijk om drie afzonderlijke verzoeken om het gesprek aan te gaan. Dat kan ook niet anders, want alle drie de gemeenten hebben verantwoording af te leggen aan de eigen raad en de eigen bewoners. Maar als het daadwerkelijk uitdraait op een fusie, is dat een enorme procedure. Dat wil je in één keer doen, niet drie keer achter elkaar.”

Goede ervaring met Beemster
Als dominante partij kan Purmerend niet aandringen op grote haast bij de potentiële partners. Alle drie de buurgemeenten moeten de lange en lastige weg naar een besluit over het opgeven van de zelfstandigheid in eigen tempo afleggen. Wel kan Purmerend wijzen op de relatief goede ervaringen met Beemster, die zich in 2022 bij de grote buurgemeente voegde.

“Als je het in Beemster vraagt, zullen de meeste mensen zeggen: we waren liever zelfstandig gebleven,” zegt burgemeester Ellen van Selm over die fusie. “Maar we mogen ook vaststellen dat het in grote lijnen goed is gegaan. De vrees voor verlies van zelfstandigheid is vaak een vrees voor verlies van identiteit. Wij zijn in Purmerend gewend om te sturen op het behoud van identiteit, ook in onze wijken.”

Van Selm ziet de voordelen van een fusie met de drie buren. “De behoefte ligt niet bij ons, dat moet duidelijk zijn, maar ik denk dat Purmerend er sterker van wordt. We zullen groeien als gemeente. Dat kan ons helpen om alle stedelijke voorzieningen in de lucht te houden. Het heeft ook gevolgen voor onze positie in de regio. We worden ongeveer de twintigste gemeente van het land. Dan kom je aan andere tafels te zitten.”

Robuuste gemeente met stad en platteland
Een ander voordeel is dat er met de aansluiting van Landsmeer, Oostzaan en Wormerland een robuuste gemeente ontstaat met een stad en veel platteland. Van Selm: “Ik ben een groot voorvechter van een goed samenspel tussen die twee. Waar dorpelingen gebruik kunnen maken van de voorzieningen in de stad en stedelingen vlakbij huis kunnen recreëren en hun voedsel halen.”

Maar eerst moet de tijd zijn werk doen en de geesten in alle vier gemeenten rijp maken voor een samengaan. Stip op de horizon zijn de verkiezingen van 2030. Van Selm is optimistisch. “Het blijft een groot besluit, maar tegelijkertijd werken de vier gemeenten al op zo veel vlakken samen in de regio. Dat geldt voor het bestuur, maar ook voor het onderwijs en het bedrijfsleven. We zijn echt geen vreemden voor elkaar.”