Als gedogen een recht wordt, gaat het mis

Als gedogen een recht wordt, gaat het mis
Ton Baeten kan zich voorstellen dat de gevestigde politiek onder vuur ligt, al was het maar om de uit de klauwen gegroeide gedoogcultuur. Gedogen is op zich goed, als het maar wordt beschouwd als een uitzondering op de regel. Zodra gedogen een verworven recht en dus een gewoonte gaat worden, dreigt er iets mis te gaan. Alleen biedt het bestrijden van de zichtbare verschijnselen van het gedoogbeleid volgens hem geen uitkomst.

In ons landje beleven we merkwaardige tijden. De democratie doet een beroep op haar burgers omdat we worden verondersteld te gaan stemmen, zowel voor het plaatselijk als voor het landelijk bestuur. Sommigen doen dat plichtsbewust, anderen zien er het nut niet van in omdat de politiek zo ver van hen afstaat. Tussen en door deze beide groeperingen heen beweegt zich een partij die van de gelegenheid gebruik maakt om haar protest te laten horen tegen het door 'paars' gedurende acht jaren gevoerde beleid. Er is teveel gedoogbeleid geweest en te weinig zorg aan de dag gelegd voor zaken die in onze samenleving een rol spelen zoals veiligheid, criminaliteit, immigratie, filebestrijding en noem maar op. Dat gedoogbeleid gold ook de ministers zelf, die wanneer zij fouten hadden gemaakt, op grond van een uitgesproken 'sorry' op hun stoelen mochten blijven zitten. Daar moet maar eens een einde aan komen, wordt geroepen en niet ten onrechte.

De gevestigde partijen moeten worden afgestraft en men vindt warempel een populistische Messias in een nieuwkomer, Pim Fortuyn, die weliswaar precies verwoordt waar de schoen wringt en waar de excessen zichtbaar worden, maar geen oplossingen biedt voor de gestelde problemen. En als hij wel oplossingen geeft, gruwt de verstandige burger ervan, omdat ze discriminatoir van aard zijn. Geeft niet, zegt de gewone man, als het protest maar gehoord wordt. Een protest laten horen, is goed. Dat is een democratisch recht, maar de vraag is of we er veel mee opschieten als de oplossingen voor de problemen niet of nauwelijks gegeven worden. Misschien maakt dit de situatie nog ondoorzichtiger dan tevoren. Maar dat zal de toekomst duidelijk maken, wanneer Fortuyn en co in de Kamer hun jeremiaden zullen laten klinken. Hebben zij dan ongelijk als ze hun protest laten horen? Ik denk het niet, maar het is de vraag waartegen hun protest zich precies richt.

Als het zich richt tegen de gevolgen van het gedoogbeleid, zal het een gevecht tegen de bierkaai worden, omdat misbruiken nu eenmaal voortwoekeren en moeilijk uit te roeien zijn. Als het zich richt tegen het gedoogbeleid zelf, bestaat er een kans dat de gevolgen ervan bestreden kunnen worden. Het gedogen zelf moet in een meer positieve en gunstige richting gebogen worden. Gedogen is in ons land een goede gewoonte geworden, maar we hebben niet meer in de gaten dat er aan het gedogen grenzen gesteld moeten worden. Als er niet op toegezien wordt dat de regelgeving inzake de veiligheid in een uitgaanscentrum wordt nageleefd, ontstaat er een brand als in Volendam. Als de regelgeving inzake de opslag van vuurwerk niet zo nauw wordt genomen, ontstaat er een explosie met alle gruwelijke gevolgen vandien zoals in Enschede. Om maar een paar extreme en gruwelijke voorbeelden te noemen.

Of denk aan de bolletjesslikkers, die met hun darmen vol heroïne ons land binnenkomen. Met hen sluipt ook de criminaliteit onzichtbaar ons land binnen. Waar liggen de grenzen van het gedogen? Deze zijn moeilijk aan te geven, tenzij je bepaalde principes aan het gedogen ten grondslag legt. Als je gedogen verstaat als een individueel recht om ongestoord je gang te kunnen gaan, overschrijd je die grenzen, omdat je dan vergeet dat met een individueel recht ook een individuele plicht gepaard gaat. Recht veronderstelt altijd plicht. Vrijheid staat niet los van verantwoordelijkheid. Het tweede Vaticaans Concilie brengt dat onder de aandacht om te groeien in onderlinge menselijke solidariteit, zodat de samenleving er beter van wordt. Gedogen is op zich goed, als het maar wordt beschouwd als een uitzondering op de regel. Zodra gedogen een verworven recht en dus een gewoonte gaat worden, dreigt er iets mis te gaan.

Onze samenleving kent daarvan voldoende voorbeelden Als de protestanten van de gemeenteraads- en straks van de Kamerverkiezingen hun protest zouden richten tegen het langzaam ontstane gewoonterecht van het gedogen, zouden ze wellicht het welzijn van de gemeenschap dienen. Als ze zich alleen maar richten tegen de gevolgen van dit gewoonterecht, zullen ze blijven dweilen met de kraan open. De zichtbare verschijnselen van het gedoogbeleid bestrijden, biedt geen uitkomst, het gedoogbeleid zelf moet kritisch bekeken worden. Niets is evenwel moeilijker dan het gedoogbeleid terug te draaien tot normale proporties, zodat gedogen opnieuw een uitzondering en niet een regel wordt.

Daarvoor is veel inzicht en verantwoordelijkheidsgevoel nodig, maar ik heb er mijn vragen bij of deze bij de afgevaardigden van de proteststemmers gevonden kan worden. In ieder geval hebben de gevestigde partijen door het gevoerde beleid een koekje van eigen deeg te slikken gekregen. Ze worden niet meer gedoogd.

De auteur is norbertijn en voormalig abt van de abdij van Berne in Heeswijk-Dinther.