Pieperrace is samen tegen de elementen

Pieperrace is samen tegen de elementen
van onze verslaggever RICHARD WALRAVEN
VOLENDAM-Gerrit Portengen houdt van het water. En van zeilen. De winter? Dat is voor Rooie Gerrit, zoals zijn bijnaam luidt, een straf. Slechts het vooruitzicht van een nieuwe zeilzomer houdt hem overeind. De Pieperrace, de start van het vaarseizoen, komt hem als geroepen.  Rooie Gerrit, 67 jaar en inwoner van Weesp, vaart al veertig jaar op de bruine vloot. ,,Ik denk dat ik de oudste schipper ben, die nog actief vaart. Ik kom ze tenminste niet meer tegen'', vertelt hij. Met zijn schip De Jacobsschelp en rederij Voor de Wind verdient hij de kost. Het is de liefde voor het zeilen met de historische schepen die hem drijft. Het is daarom dat Portengen een van de oprichters van de Pieperrace was, negentien jaar geleden. Samen met Jan Veerman 'Gat'. ,,De wedstrijd was snel opgezet en we zochten nog een naam. Dat werd de Pieperrace als herinnering aan de Volendamse kwakken die in de Hongerwinter aardappelen haalden uit Friesland voor de Amsterdamse ziekenhuizen. Maar met de pieperrace zelf heeft het niet veel van doen. Het is echter een mooie naam en een reden om het verleden van het IJsselmeer te laten herleven'', aldus Gerrit, die nog in de organisatie zit. Een zeilspektakel van allure, vindt hij. En naar het hart van echte schippers. ,,Want als je twee schepen bij elkaar laat varen, wordt het vanzelf een wedstrijd. Dat is een soort waterprikkel, dat zit in het schippersbloed. Dan krijg je een kick. Je laat je de wind immers niet uit de zeilen nemen door een ander. Of de loef afsteken. Daar komen al die spreekwoorden vandaan. Recht door zee is de kortste weg, nog zo één'', aldus Portengen, die zelf al twee dichtbundels op zijn naam heeft staan.

Sportief
Maar niets zo mooi als zelf zeilen. ,,Schippers doen alles om te winnen, maar het blijft toch sportief. Er is geen sportievere sport dan zeilen. Het is bovendien heilzaam. Het maakt de mensen rustig.'' Maar dan niet tijdens de wedstrijd zelf, moet Rooie Gerrit bekennen. ,,Dan staat hij te springen op het dek'', lacht zijn vrouw Betty. Maar dat gebeurt niet zonder te genieten. ,,Als je met z'n vieren zo'n groot zeilschip moet aansturen, wordt het een gevecht tegen de natuur. Samen tegen de elementen. En niet met bruut geweld, maar snel denken en techniek. De schipper is de dirigent op het achterdek.'' Wat de Pieperrace speciaal maakt, is dat het de eerste race voor platbodems van het nieuwe vaarseizoen is. ,,Dat is een test of je de winter goed bent doorgekomen en je materiaal op orde is. En je ziet elkaar weer eens. We zijn geen vijanden van elkaar, maar allemaal vrienden. Maar je vaart natuurlijk wel om te winnen. Wie zegt van niet is volgens mij een leugenaar.'' De prijs is namelijk hoog. Niet in materiële zin, maar in termen van roem. ,,Als prijs krijg je zaken die je goed kunt gebruiken voor het onderhoud van je schip. Maar het gaat er vooral om dat je een jaar lang kunt zeggen dat je de snelste bent in je klasse.'' Daarvoor zijn behalve techniek en samenwerking ook geluk en ervaring van doorslaggevende rol. Iedere kust heeft zijn eigenaardigheden. Zeker in Volendam. ,,Het aanzeilen op Volendam is moeilijk, een verhaal apart. Dat komt door de vreemde draaiwinden, Maltes noemen ze dat hier. Dat komt van het woord malligheid. Hoe je dat moet aanpakken? Dat vertel ik niet. Dat is het geheim van de smid. Een stukje ervaring.''

Kroeg
Maar het schepen kijken, dit jaar heeft een uniek rivierschip (een keenaak) zich volgens Portengen ingeschreven, hoort erbij. En 's avonds wat drinken met elkaar. ,,Die rottige kroeg die altijd in en om de haven staat, hoort er ook bij'', zegt hij met een schalkse knipoog. Want Portengen heeft er zin in. De winter heeft lang genoeg geduurd. ,,Hier in huis voel ik me opgesloten. Ik leef er de hele winter op dat ik 's zomers zes weken kan varen. Als er wind is en ik kijk naar buiten gaat het tintelen. Dan moet ik weg. Ik kan me wel voorstellen hoe het in de gevangenis is.''