Wie kwam met dozen sterretjes naar De Hemel?

Wie kwam met dozen sterretjes naar De Hemel?
In Volendam ruziet iedereen met iedereen over wie de meeste schuld heeft aan de brand in café De Hemel. Ook zijn er scheve gezichten over de verdeling van het geld voor de getroffen jongeren. Wie het meest lijdt of geleden zou hebben, krijgt het meeste geld. Journalist en Volendammer Eddy Veerman had de afgelopen weken grote moeite het verhaal over de strafzaak tegen zijn drie dorpsgenoten op papier te krijgen. De magistraten bij de Haarlemse rechtbank citeerden vrijelijk uit belastende getuigenverklaringen en noemden iedereen bij naam: de bezoekers die sterretjes hadden meegenomen, de barkeepers die ze hadden uitgedeeld, de jongen die er (onbedoeld) de kersttakken mee aanstak en zo een inferno veroorzaakte. Veerman (geen familie) kent de meeste slachtoffers, kent de barkeepers, de ouders van overleden kinderen. Het wekelijkse huisaan-huisblad Nivo (8200 abonnees) waarvoor hij schrijft wordt door heel Volendam gelezen. De zoon van zijn hoofdredacteur werkte bovendien in de nacht van de brand als barkeeper in De Hemel en raakte ernstig gewond.

In zijn artikel, dat woensdag verscheen, staan behalve die van de verdachten geen namen. Het kwam terecht op pagina 11, onder de advertenties van makelaardij Steur, en dat zegt veel. De rechtszaak over de nieuwjaarsbrand, die gisteren werd afgerond, heeft de toch al broze verhoudingen in Volendam op scherp gezet. Op jongerensites woeden heftige discussies over de schuldvraag. 'Ik was er al bang voor', verzucht voorzitter Eric Tuyp van de SSNV, de stichting van de slachtoffers. 'Er is spijtig genoeg een enorme tweespalt in het dorp onstaan.'

De scheidslijnen zijn legio. Binnen de groep slachtoffers staan barkeepers en bezoekers tegenover elkaar. Vriendengroepen wordt verweten dat ze met 'dozen sterretjes' naar de bar kwamen en nu de schuld op de barkeepers willen schuiven. De barkeeper die vorige week in Haarlem getuigde dat personeel nooit vuurwerk heeft uitgedeeld krijgt op een van de websites 'de kogel'. De aanstaande uitbetaling van de ruim 22 miljoen die door overheid en burgers beschikbaar is gesteld, heeft geleid tot wat Tuyp 'een slachtofferhiërarchie' noemt. Alle Hemel-bezoekers zijn gekeurd op invaliditeit, inwendig letsel en psychisch leed en krijgen op grond daarvan een percentage van het maximumbedrag van 150 duizend euro. Tuyp heeft jongeren gewaarschuwd dat ze niet moeten gaan vergelijken, dat ze blij moeten zijn met een lager percentage. Maar toch zijn er scheve gezichten, zegt hij.

Ook het schisma tussen 'de verbranden' en andere dorpsgenoten groeit. Nu de slachtoffers beslag hebben laten leggen op de bezittingen van Veerman, wordt hun verweten dat ze alleen maar op geld uit zijn. De discussie over 'geldwolven' op de jongerensite is deze week beëindigd omdat die voor slachtoffers te kwetsend bleek. Hendrik Jan Bos, een advocaat van Jan Veerman, heeft brieven en telefoontjes gehad van slachtoffers die het niet eens zijn met de beslaglegging. 'Ze zeiden: ik wil dat u Jan doorgeeft dat wij niet meedoen.' Veerman is een van de grootste werkgevers in het dorp: alleen al bij zijn bouwbedrijven werken tweehonderd man.

Ouders van overleden kinderen krijgen het verwijt dat ze de heropening van de kroeg onder De Hemel frustreren. De ouders stemden na lang overleg in met verplaatsing van de zaak van Veerman, waarna de gemeenteraad dat weer tegenhield. 'Heb je nou je zin?', hoorde Tuyp een dorpsgenoot zeggen tegen de ouders van een dertienjarig overleden meisje.

Voormalig burgemeester Hans Bulte heeft zich opgeworpen als belangenbehartiger van de nabestaanden. Hij heeft de ouders beloofd alles te zullen doen om te voorkomen dat in het pand waar de brand uitbrak ooit nog een kroeg komt. Bulte verving vorige week de huidige burgemeester bij de hoorzitting over een vergunning voor Veerman. Op de vierde dag van de rechtszaak trad hij op in zijn nieuwe rol: de rechter las een brief voor waarin Bulte namens de ouders van overleden kinderen kritiek uitte op de afstandelijke houding van Veerman. Maar zelfs binnen de oudergroep bestaan gevoeligheden. De ouders van Klaas Koning onderschreven de brief niet. Jan Veerman is hun broer en zwager.

Ook de emoties die Jan Veerman tijdens de rechtszaak toonde, hebben tot verdeelde reacties geleid. Sommigen zien ook in hem een slachtoffer. Op Tuyp hebben de tranen van Jan weinig indruk gemaakt. 'Zijn optreden in de weken na de ramp heeft de toon gezet. Zijn weigering om tot een schikking te komen heeft zijn positie verder ondermijnd.'

De slachtoffers in de rechtszaal hekelden woensdag opnieuw de opstelling van Veerman, die zijn kans op het laatste woord niet aangreep maar zijn werknemer John een gezamenlijke verklaring liet voorlezen. 'Wat Veerman ook doet, het is toch nooit goed', zei zijn advocaat Wim Anker. 'Volendam kent vele rechters zonder toga.' Het beeld van Veerman als koele en zakelijke ondernemer stond meteen na de ramp al vast, meende de advocaat. 'De weegschaal hing van meet af aan scheef.' Laura Veerman vertelde dat ze na de brand niet meer terug kon naar haar oude baan in een viswinkel. 'Niemand wilde nog met mij werken.'

Zelfs pastoor Berkhout, die de afgelopen jaren als geen ander de gevoelens van slachtoffers en nabestaanden verwoordde, ligt nu onder vuur. 'Pastoor-ben-ik-inbeeld-Berkhout' wordt hij op een van de jongerensites genoemd. De zaterdag voor de rechtszaak zei hij op tv dat Veerman verantwoordelijk was voor de brand.

De vader van bedrijfsleider John Veerman, die de afgelopen weken samen met Jan Veerman terechtstond, reageerde in dorpsblad Nivo met een furieuze ingezonden brief. 'Je hoort de pastoor niet over wat ze die man allemaal hebben aangedaan. Eerst steken ze zijn café in de brand en vervolgens maken ze het hem onmogelijk om weer opnieuw te beginnen. Als de pastoor schuldigen wil aanwijzen, wijs dan naar diegenen die de brand hebben veroorzaakt.' De pastoor, schreef hij, was Gods woord blijkbaar vergeten: 'Oordeel niet opdat Gij niet geoordeeld wordt.' De brief werd 'buiten verantwoording der redactie' geplaatst.

Berkhout rust uit in Schoorl en wil niet reageren. In Pastoor van Volendam, het dagboek dat hij onlangs publiceerde, beschrijft hij zijn contact met Veerman. Hij belde hem na de eerste uitvaartdiensten en trof 'een gebroken mens'. Een halfjaar later hoorde Berkhout dat de cafébaas het zwaar had, 'maar de gesprekken verliepen helaas steeds moeizamer'.

In Volendam blijft het 1 januari 2001, zei advocaat Anker deze week. Een veroordeling van Veerman lost niets op, vrijspraak al helemaal niet, denkt Tuyp. De rust zal pas weerkeren als er een generatie overheen is gegaan, klinkt het in Volendam. Rechtbankvoorzitter Roelof Toeter suggereerde vorige week een goed gesprek: 'Ik denk dat het belangrijk is dat er tussen betrokkenen zonder gevoelens van haat wordt gesproken.'