Wisman en Adriaanse: Trouwe aanhangers van respect en eerlijkheid

Trouwe aanhangers van respect en eerlijkheid
Twee carrières van uitersten kruisen elkaar in Zaandam. Zowel Co Adriaanse (56) als Henk Wisman (46) was ooit werkzaam bij de amateurs van Zilvermeeuwen. De ene bereikte later de top bij Ajax. De ander is na een langdurige aanloop bij amateurclubs nog onderweg omhoog. Onlangs promoveerde hij met FC Volendam, zijn eerste club in het betaalde voetbal. Dit seizoen komen Adriaanse en Wisman elkaar tegen. Adriaanse, gepokt en gemazeld in de eredivisie, zegt dat hij bij AZ bezig is aan zijn laatste klus. Wisman, groen en onwetend op het hoogste niveau, vraagt zich af hoe het onervaren Volendam zijn bestaansrecht in de bovenlaag kan bewijzen. Toen Co Adriaanse onlangs in een televisieprogramma werd gevraagd naar potentiële toptrainers, noemde hij direct Henk Wisman. Hij voegde er zelfs aan toe dat zijn collega op termijn best de opvolger van Bert van Marwijk bij Feyenoord zou kunnen worden. ,,Ik zal nooit van mezelf zeggen dat ik een toptrainer ben'', reageert Wisman. ,,Dan heeft het geen waarde. Maar wél wanneer iemand als Co Adriaanse het zegt.'' Een tweespraak over de brede kaders van het trainersvak. Over ambities, relaties met spelers én de toekomst.

Wisman: ,,Ik ben gevormd bij De Zwarte Schapen. Mijn eerste club, ik was pas 24 jaar. Daar heb ik het meeste geleerd in de praktijk. Ik kreeg er te maken met jongens die vaak ouder waren dan ik. Boeven, bij wie je respect moest afdwingen. Op donderdagavond ging ik met ze mee op stap. Op trainings- en wedstrijddagen was er dan weer afstand. Dat leverde soms conflicten op.''

Adriaanse: ,,Ik heb De Zwarte Schapen toen een paar keer bekeken. Vooral de manier van spelen sprak me aan. Ik ken Henk vanaf die tijd. Ik zeg niet zomaar iets als ik hem talentvol noem. Zonder dat ik hem heb zien trainen. Maar ik weet dat hij bij al zijn clubs successen heeft behaald. Dat hij steeds zijn visie over heeft kunnen brengen. Dan ben je voor mij een goede trainer.''

Wisman: ,,Toen Co dat zei voor de televisie vond ik het erg leuk om te horen. Dat geeft voldoening, daar hoef je geen verstoppertje over te spelen. Als je zoiets zelf zegt, word je er alleen maar op afgerekend. Maar dit zijn de mooiste complimenten. Ook die geven geen garanties. Een trainer is altijd afhankelijk van zijn spelers. Zonder talenten valt er niets te ontwikkelen of te verbeteren.''

Adriaanse: ,,In dat televisieprogramma werd gezegd dat er zo weinig goede trainers zijn in Nederland. Ik kan er wel tien of twintig noemen. Het gaat er echter om of ze een kans krijgen zich te manifesteren. Van Marwijk kwam toch ook van Fortuna Sittard naar Feyenoord? Je moet eerst ergens onderaan beginnen om naar boven te komen. En als je goed bent, kom je steeds een stukje verder. Voor Henk zou er tussen Volendam en de top nog een stap moeten zitten. Twente of Roda JC bijvoorbeeld. Met een betere categorie spelers, een strakkere organisatie en dus meer mogelijkheden.''

Wisman: ,,Maar wordt dat niet bepaald door het netwerk dat we tegenwoordig schijnen te moeten hebben? Naar mijn idee horen clubs de feiten te kennen over een trainer. Weten welke resultaten hij heeft behaald.''

Adriaanse: ,,Bij mij liggen de criteria voor een goede trainer heel anders dan bij de clubleiding of de media. Maar dát zijn de opiniemakers. Hun waarheid wordt vaak overgenomen.''

Wisman: ,,Het gebeurt echt dat trainers worden benaderd vanwege het leuke verhaal dat over ze is geschreven. Een goed interview maakt uit of je wel of niet wordt gehaald. Ik ben het daar niet mee eens.''

Adriaanse: ,,Een goede trainer moet twee dingen perfect beheersen. Hij moet zijn vak verstaan, maar ook bedreven zijn op het gebied van communicatie. Dat kan op allerlei manieren worden ingevuld. Sommigen, Ernst Happel bijvoorbeeld destijds bij Feyenoord, staan er gewoon en stralen zonder iets te zeggen kennelijk iets uit. Een trainer moet ook zien wat er gaande is binnen een groep en op die manier het respect van zijn spelers krijgen. Want al ben je nog zo'n geweldige vakman, als een trainer mensen niet begrijpt of processen niet ziet, houdt het meteen op.''

Wisman: ,,Respect dwing je alleen af op basis van eerlijkheid en door consequent te zijn. Juist naar je vedette en beste spelers. Ooit had ik met een hele goede speler een haat/liefde verhouding. Na een oefenduel, waarover ik niet tevreden was, schorste ik hem voor vier wedstrijden. Hij hoefde ook niet op de training te komen. Dat was dodelijk voor hem, een echte liefhebber. Hij ging naar de aanvoerder toe. Die moest mij om zien te praten. Maar ik hield vol dat hij pas over drie weken weer welkom was. De volgende drie, vier maanden had ik het helemaal voor elkaar. Zulke momenten kunnen zelfs bepalend zijn voor een eventueel kampioenschap.''

Adriaanse: ,,Het verhaal van normen en waarden dus. Spelers kennen dan de normen van een trainer. En weten dat het bij hem fout is als ze er overheen gaan. Als voetballers dát beseffen heeft een trainer erkenning en respect afgedwongen. Hij heeft dan een gevoelige snaar geraakt.''

Wisman: ,,Bij de een lukt dat wel, bij een ander niet. Reginald Faria, bijvoorbeeld, is zeer ijdel en uiterst trots. Als je hem aanpakt, is hij op zijn staart getrapt. Dat zie je aan zijn kop, aan zijn lichaamstaal. Je merkt het aan de dingen die hij zegt, en non-verbaal. Je ziet dat je hem pijn hebt gedaan. Dat heb ik ook wel eens bewust gedaan, om een reactie op het veld uit te lokken.''

Ariaanse: ,,Ik heb Faria ooit naar Ajax gehaald. Ik meen dat zijn moeder er alleen voor stond, met meerdere kinderen. Ze hadden het niet breed thuis. Dus de stimulans uit een georganiseerd gezin met een vader en moeder, die kreeg hij niet. En van binnenuit had hij het niet. Zo'n jongen, zéér gevoelig en talentvol, moet je helpen. Toen ik wegging bij Ajax zat hij er nog, daarna is hij kennelijk afgevoerd. Faria heeft het geluk gehad dat hij nu de juiste trainer heeft getroffen. Want heel veel van die jongens halen het niet.''

Wisman: ,,Daarom staat mentaliteit bij mij bovenaan. Het is belangrijker dan techniek of tactiek. Als je bij een club meer geld te besteden hebt, kun je ook voor meer zekerheid kiezen. Bij Volendam word je door de financiële situatie gedwongen zo'n jongen als Faria te nemen, in de hoop dat het iets wordt. Je ziet hem in een paar wedstrijden op een achteraf veldje. Je ziet dat hij kwaliteit heeft, snel is, een actie kan maken. En je voelt dat het hem in het verleden heeft ontbroken aan vechtlust. Dan ga je er als trainer tijd en energie in steken. In de hoop de juiste snaar te raken.''

Adriaanse: ,,En als het lukt geeft dat meer voldoening dan als je iemand koopt. Ik heb hetzelfde meegemaakt met Andy van der Meyde die ik van Vitesse 1893 naar Ajax heb gehaald. Hij was ontspoord, ging niet meer naar school. Kind van gescheiden ouders, een moeder die geen vat op hem had. Ik heb een flat voor hem geregeld in Amsterdam, gezorgd dat hij weer naar school kon. Ik was een tweede vader die hem terug in het gareel bracht.'' ,,Van der Meyde was toen nog een voetballer die links en rechts nog wel eens een doodschop uitdeelde. Die heel vaak rood kreeg, gewoon door stom gedrag. Hij heeft zich ontwikkeld bij Ajax en is toen verhuurd aan Twente. Ik heb hem teruggehaald. Niemand was het met me eens. Hij was niet eens een basisspeler bij Twente. En nu is Van der Meyde multimiljonair in Milaan. Wat zou er zijn gebeurd als hij mij niet was tegengekomen? Dat klinkt misschien pedant, maar zo is het wel.''

Wisman: ,,Zoiets geeft zelfs achteraf nog voldoening. Een bevestiging ook voor jezelf, dat je het goed hebt gezien. Ik heb Jack Tuyp en Cerezo Fung a Wing destijds bij Volendam, als de stand het toeliet, ingebracht als A-junior. Buiten het resultaat is het voor een trainer leuk om te zien hoe dergelijke spelers zich vervolgens ontwikkelen.''

Adriaanse: ,,Zo zou het mij nu voldoening geven als Dibi, volledig mislukt bij Go Ahead Eagles, het goed gaat doen bij AZ. Of een jongen als Hans van der Woude. Ik herinner me hem als een talent in het Nederlands elftal onder 18 jaar. De enige die zich kon meten met spelers van PSV, Ajax en Feyenoord. In die categorie was hij, een jongen van AZ, zelfs een van de beteren. Zijn mentaliteit deugt, volgens mij. De laatste drie jaar zat hij bij Dordrecht. Hij komt dus niet terug als de ster, al is het ook moeilijk om op zo'n niveau dé man in het elftal te zijn. Zet een eerste elftalspeler maar eens in het tweede. Als je hem niet kent zou hij niet eens opvallen.''

Wisman: ,,Er zit nog heel veel rek in de spelersgroep. Zonder enige ervaring in de eredivisie moeten we zien aan te haken bij het hogere niveau. En dat zal met pieken en dalen gaan.''

Adriaanse: ,,Ook in de spelersgroep van AZ zit nog rek. Zelfs Barry van Galen, een zeer goede speler, kan nog beter functioneren. Als hij fit blijft, minder geschorst wordt en nog teamgerichter gaat werken. Het toeval zal ook deels bepalend zijn. Zo worden de beste opstellingen geboren. Zo werd Kessler in 1981 met AZ kampioen, en zo werd Oranje in 1988 beste van Europa. Zo worden zelfs carrières van trainers geboren. Guus Hiddink kreeg ooit een kans bij PSV omdat hij er al assistent was. Zou hij bij pakweg De Graafschap zijn begonnen, was het misschien nooit wat geworden.''

Wisman: ,,Bij Volendam gaat het om het toeval dat de amateur die een contract heeft verdiend, precies in de groep past. Soms zou het makkelijker zijn als je spelers kunt kopen, maar dat kan op dit moment nou eenmaal niet bij Volendam.'' ,Toch zou ik niet met Co willen ruilen. Het nadeel van AZ is dat ze een spelersgroep hebben waar weinig wijzigingen in zijn. Met nog veel voetballers dus, die in voorgaande jaren niet geweldig hebben gepresteerd. Voor het salaris dat ze verdienen, presteren ze te matig.''

Adriaanse: ,,Wat is een reëel salaris? Dat bepaalt de markt. Als je 100.000 euro te verdelen hebt is dat wat de spelers verdienen. Maar de meeste clubs geven meer uit dan er binnen komt.'' ,,Ik zou voor kortere contracten pleiten. Zodat spelers zich steeds weer moeten inzetten om een nieuwe verbintenis te verdienen. Veel jongens hebben zo'n prikkel nodig.'' ,,Als ik een paar miljoen euro tot mijn beschikking had, wist ik het ook wel. Al worden bij de clubs met het meeste geld de grootste fouten gemaakt. Verkeerde aankopen, vooral. Ik zeg altijd, als je een speler wilt kopen, moet je ook naar de trainingen kijken. Hoe is zo'n speler op maandag? Loopt hij dan de kantjes er vanaf, is hij onhandelbaar of ligt-ie vaak op de behandeltafel? Hoe gedreven een speler doordeweeks is, en niet alleen kort voor een wedstrijd, zegt zóveel over zijn karakter.''

Wisman: ,,Ik vind dat zo logisch. Van alle eigenschappen staat mentaliteit bij mij bovenaan. Hoeveel voetballers die in de zaal fantastisch onderlegd zijn, halen het niet? Omdat ze de verkeerde keuzes maken, geen mentaliteit hebben.''

Adriaanse: ,,Spelers kijken ook altijd op hun horloge. Alsof ze er nog een baantje naast hebben. Maar ze moeten beseffen dat ze ook voetballen voor de supporters. Dat ze een idool zijn voor die mensen. Dat ze dus verplicht zijn naar supportersavonden te gaan. Dat is ook vastgelegd in hun contract.''

Wisman: ,,Ik heb gelukkig het voordeel dat het bij Volendam nog jonge gasten zijn. Die hebben er nog geen hekel aan. Maar als ze het al 87 keer gedaan hebben vraag ik me af of ze het de 88e keer nog steeds leuk vinden. Toch moeten ze, óók bij ons.''

Adriaanse: ,,Vroeger hadden ze niet zo veel verplichtingen waarbij ze aanwezig moesten zijn. Al is dat een negatief woord - 'activiteiten' is beter. Bij Ajax heb ik ze natuurlijk ook meegemaakt. Ajax heeft supportersverenigingen door het hele land. Die bijeenkomsten waren overgeorganiseerd. Dan belden die mensen achter mijn rug om naar de club wat ik lekker vond op mijn brood, zodat ze dat klaar konden maken. Dan voelde ik me aardig opgelaten.'' ,,Het was ook een keer mijn beurt om mee te gaan naar Drenthe. Opgehaald door een veel te grote bus werd de groep onthaald als Sinterklaas. Een wagen met sirene ging de bus vooraf. We werden niet meteen gepresenteerd, maar eerst afgevoerd naar een kelder, want de spanning moest worden opgebouwd naar een climax. Om maar te voorkomen dat we ons in die kelder gingen vervelen, kwam er zelfs een goochelaar om ons bezig te houden. Vervolgens werden we één voor één het toneel op gehaald. 'Andy van der Meeeyyyyyde' Rafaeeeeeel van der Vaaaaaart!' Ik werd als laatste gepresenteerd. Wéér dat opgelaten gevoel.'' ,,Ik heb er nog steeds geen problemen mee als ik voor dergelijke gelegenheden moet opdraven. Maar aan de andere kant merk ik ook dat ik 56 ben. Ik verlang meer naar vrije tijd. Elke dag moet ik geestelijk en lichamelijk fit zijn. Ik weet niet hoe lang ik dat nog volhoud. Misschien heb ik, qua gezondheid, nog tien tot vijftien goede jaren te gaan. Je leeft maar één keer. Moet ik dan op deze manier doorleven? Ik ben geen type dat zegt dat hij niet zonder het spelletje kan. Ik hou van skiën, kan genieten van mijn huis in de Alpen. Ik zou wel eens met de trein van Moskou naar Vladivostok willen reizen. Dat avontuurlijke heb ik altijd al in me gehad. Ik zou daarnaast best in de voetballerij willen blijven. Maar wel in een baan die het me toestaat om af en toe een paar vrije dagen te nemen. De scouting zou kunnen.''

Wisman: ,,Ik kan me daar wel iets bij voorstellen. Ik streef er ook naar, maar bij mij duurt het nog iets langer. Deze baan vergt ontzettend veel energie. En het gaat altijd gepaard met druk, zowel van buitenaf als door jezelf opgelegd. In de eredivisie zal die druk alleen maar toenemen. Er zal meer worden gevraagd van de spelers en van mij. Het aantal overwinningen zal minder worden, daar moeten we mee leren omgaan.''

Adriaanse: ,,De club moet niet de fout maken de lat te hoog te leggen. In het geval van Volendam zou handhaving in de eredivisie al een geweldige prestatie zijn. Mijn ambitie bij AZ is eruit te halen wat er inzit.'' ,,En daarna? Dat weet ik niet. Terug gaan naar de amateurs zie ik niet zitten, daar ben ik te professioneel voor. Ik zou de tweede week nog maar drie spelers op de training hebben. Ik kijk trouwens wél iedere maandag naar wat mijn vroegere clubs hebben gedaan. Dus óók naar Zilvermeeuwen.''

Wisman: ,,Toen Volendam promoveerde kreeg ik een brief van het bestuur van Zilvermeeuwen. Daar kreeg ik het wel even koud van. Er waren ook reacties van Quick Boys en Rijnsburgse Boys. Het waren brieven waar waardering uit sprak. Ook al nam ik ook bij die clubs wel eens beslissingen die op het eerste gezicht niet in het belang van de club leken.'' Adriaanse: ,,Maar op de lange termijn win je daar altijd mee. Ik was bij Zilvermeeuwen ook al consequent. Twee keer trainen, anders speelde je niet. Ik weet dat ze me bij die club altijd zijn blijven volgen. Pas geleden ben ik er nog geweest met een vriend, die met zijn club tegen Zilvermeeuwen moest spelen. Ik hoopte dat mijn vriend zou winnen, maar toen Zilvermeeuwen won was dat eigenlijk óók nog steeds mijn club.''