Brandwonden van buiten en pijn van binnen
Brandwonden van buiten en pijn van binnen
Voor dertig procent verbrand. Dan ging je vroeger dood. Tegenwoordig zijn er zelfs bij tachtig procent verbranding (het hele lichaam behalve één been) overlevingskansen. Dat is medische winst. Maar met de psychische nazorg van deze voor het leven getekende overlevenden is het in Europa droevig gesteld. Bijna zeventig procent van de brandslachtoffers heeft behoefte aan nazorg. Dat concludeert Nancy van Loey die vrijdag promoveert op een onderzoek naar de psychische gevolgen van brandwonden. Brandwonden veroorzaken blijvende littekens op de huid. Maar ook op de ziel. Tussen de een en de vier jaar na een ongeval met brandwonden, heeft een kwart van de slachtoffers last van ernstige psychische klachten. Een posttraumatische stress stoornis (ptss) als gevolg van een heftige emotionele gebeurtenis is aan de orde van de dag bij brandslachtoffers. Maar wordt door hulpverleners en psychologen vaak niet herkend.
Nancy van Loey deed vier jaar onderzoek bij brandwondencentra in Nederland en België. En ze schreef 167 centra in Europa aan met vragen over psychische nazorg. Dat bleek een nog niet ontgonnen terrein, waarbij hulpverleners zich niet altijd bewust zijn van de geestelijke trauma's ná de brandwonden. Het verbranden op zich is vaak al een zware emotionele gebeurtenis. Zeker als daarbij ook andere mensen overlijden, zoals in Volendam. Daarna hebben de slachtoffers veel pijn bij het genezingsproces. Het wisselen van verband kan traumatiserend werken. Want de mensen die de patiënt in leven houden, zijn ook de mensen die hem pijn doen. In Groningen gaat het brandwondencentrum patiënten afleiden met 'virtual reality'. Bij verbandwisselingen krijgen patiënten een helm op waarin filmpjes worden gedraaid waarbij ze in een bootje een ijsgrot invaren.
Na genezing van de wonden liggen er bij de terugkeer in de maatschappij ook psychische problemen op de loer. ,,De confrontatie met het eigen geschonden lichaam waarmee je weer een plaats moet veroveren in de maatschappij. Een harde maatschappij waar je bijna dagelijks televisieprogramma's hebt over de 'maakbaarheid' van het menselijk lichaam. Shows waarin 'lelijke' mensen weer mooi worden gemaakt. Maar littekens van brandwonden kun je niet gladstrijken.'' Met de geestelijke brandwonden is het vaak niet veel anders. ,,Die zijn onderbelicht. Veel slachtoffers lopen met ernstige psychische klachten die wel te behandelen zijn. Klachten waardoor gezinnen ontwricht raken, mensen hun baan verliezen omdat hulpverlening en slachtoffer iets over het hoofd zien'', zegt Van Loey.
De Brandwondenstichting die al langer werkt aan nazorgprojecten, stimuleert het onderzoek van Loey. De stichting koppelt er een voorlichtingscampagne aan vast waarbij hulpverleners en slachtoffers worden benaderd. Voor hulpverleners - van huisartsen tot psychologen - zijn speciale programma's ontwikkeld. Voor de slachtoffers zelf is de brochure 'onzichtbare littekens.' Daarin zit een zelftest voor mensen met brandwonden om te herkennen of ze psychische problemen kunnen herkennen die verband houden met hun brandwonden. En het is een wegwijzer om ze op weg te helpen. ,,Want er zijn nog veel mensen die niet weten waar ze naartoe moeten. Als je je realiseert dat er de afgelopen tien jaar 13.000 mensen met grote brandwonden zijn opgenomen, weet je hoe groot de behoefte is.''
Psychologe Bettina Aler van de Brandwondenstichting onderkent de problemen die Van Loey signaleert. ,,Veel klachten worden geschoven op depressiviteit, terwijl er ook mensen zijn die last hebben van een posttraumatisch stress stoornis. We zijn druk bezig om een netwerk van psychologen aan te leggen waar brandslachtoffers in heel Nederland terecht kunnen. De psychische problemen van brandslachtoffers worden soms ook niet door de omgeving onderkend. Die zeggen dan: 'Je bent er goed van afgekomen, want je leeft nog.' Maar er is meer dan het leven alleen. Slachtoffers krijgen een negatief zelfbeeld en vinden dat het leven voorbij is. Ze worstelen met sociale schaamte over hun eigen schoonheid die is aangetast.''
In Volendam is de psychische hulpverlening na de Nieuwjaarsbrand volgens Nancy van Loey wel goed georganiseerd. Toch kreeg Joke Zwarthoed van de Belangenvereniging Slachtoffers Nieuwjaarsbrand Volendam de eerste brochure van 'onzichtbare littekens' aangeboden. Want Loey ziet in Volendam ook nog wel problemen opdoemen. ,,Daar worstelen de hulpverleners soms met jongeren die zeggen dat ze geen psycholoog nodig hebben en het zelf allemaal wel oplossen. Dat kun je als jongere lang volhouden. Maar ondanks alle hulp die er is, zal een kwart van de slachtoffers in Volendam ook last krijgen van psychische problemen. Dat kan nu zijn, maar ook pas over vier jaar.''