Het gaat om de ziel van de kwakken

Het gaat om de ziel van de kwakken
Hij ligt er behoorlijk gehavend bij, de VD5. Maar zelfs op de werf van Nieuwboer in Spakenburg, waar de Volendamse kwak van zijn rotte plekken wordt ontdaan, blijft de krachtige uitstraling van het ruim honderd jaar oude schip overeind. Het is de ziel van de VD5, meent Hans Bulte. “Op zo'n boot moet gewerkt, gebeden en gekotst zijn.” “Dit is leven”, schijnt Bulte, destijds nog voorzitter van de gemeenteraad van Edam-Volendam, ooit te hebben geroepen, toen hij tijdens een zeiltochtje aan het roer van de VD172, opgeknapt door d'Garnkwak, mocht staan. Inmiddels is de oud-burgemeester voorzitter van de stichting Zuyderzee Cultuur Volendam, waarin de d'Garnkwak en de stichting Pieter Bell (eigenaar van de VD84, die ook voor restauratie in Spakenburg ligt) in zijn opgegaan. Het is de liefde voor het zeilen, de liefde voor de majestueuze oude botters en de liefde voor Volendam die Bulte drijft om de schouders onder de stichting te zetten. “Ik zeil al van kinds af aan. Dan ontwikkel je een bepaald gevoel en dit soort schepen is de basis van het zeilen. Het leeft. Veel meer dan zo'n polyester jacht. Ook leuk, maar het haalt het niet bij zo'n kwak.”

Mast
Bulte is dan ook makkelijk over te halen om tegelijk met het interview de restauratie van de VD5 te bekijken. Jan Morren, spin in het web van de SZCV, vergezelt ons. De forse omvang valt op. Het is een van de dingen die een kwak onderscheidt van een gewone botter. “Maar je herkent hem vooral aan de doorgestoken mast. Die kun je dus niet strijken. Hoefde ook niet, want Volendam heeft een haven aan open water. In de kwak herken je de Volendamse mentaliteit. Overal de grootste en de beste in willen zijn. En de kwak is groter, beter en sneller dan een gewone botter.” En zelfs de VD5, toch nog lang niet in topconditie, straalt dat uit Hoewel de steven eraf is, en de spanten vernieuwd worden. “De VD5 heeft nagelrot”, legt Morren uit. “Maar verder is het hout goed. Op de verbindingen na dan.” Het streven is zo min mogelijk te vernieuwen. “We proberen hem zo origineel mogelijk te houden”, vult Bulte aan. In totaal is met de restauratie van de romp, waarbij door de werf ook een flink stuk zelfwerkzaamheid wordt verlangd, 200.000 euro gemoeid. “De kale romp komt dan volgend jaar zomer naar Volendam, waar we de rest zelf doen: motor, tuig, etcetera. In totaal komen we dan op € 300.000 uit.” Daar zit de aanschaf van de VDS niet bij. Bulte: “We hebben de boot gekregen. Iemand in Volendam geloofde in ons project en heeft het geld, € 75.000, beschikbaar gesteld. De VD5 dreigde anders naar Arnemuiden te verdwijnen. Wie de weldoener is? Hij wil nu nog niet bekend worden.”

Ingrijpen
Morren laat weten dat de restauratie van de VDS eigenlijk de plannen van de stichting doorkruist. “Het was de bedoeling eerst met de aanleg van een eigen scheepswerf (De Krommer, red.) te beginnen. Maar we moesten nu ingrijpen. Er zijn nog maar vier originele kwakken over. Dit is de derde in ons bezit, de vierde is in particuliere handen en ligt in Monnickendam. We hebben een goed contact met de eigenaar.” De SZCV probeert de geschiedenis van Volendam te bewaren. Het is een drijfveer, die ook voor Bulte telt. “Volendam is bekend geworden als vissersdorp. Het gemeentebestuur moet er dus alles aan doen om wat er van het verleden over is te behouden. Volendam is groot geworden met de visserij op deze botters.” Dat de stichting Bulte benaderde heeft volgens Morren te maken met diens betrokkenheid. “Hij schreef er als burgemeester stukjes over in de krant. Hij was zo betrokken en we we wilden hem niet kwijt”, zegt hij. “Maar als de projecten vlotgetrokken zijn, draag ik het graag over aan een Volendammer. De schepen zijn ook van de Volendammers. We moeten ze helpen in ons project te geloven.” De bedoeling van Bulte, Morren en hun trawanten is de bevolking te winnen voor de kwakken. “In het begin kwamen van die oude vissers naar me toe en dan zeiden ze hoofdschuddend: het wordt niks. Maar als je er echt in gelooft, dan moet het lukken. En je ziet met de rondvaarten met de VD172 dat veel Volendammers dat erg leuk vinden. Toen we met de VD172 begonnen, was er niemand enthousiast. De gemeente heeft toen een steiger moeten bouwen in de haven. Het mooie is dat er nu een tweede moet komen. En ook de werf aan het Slobbeland.”

Daarbij heeft de SZCV ook een rol voor de brandslachtoffers in gedachte. Voor bepaalde werkzaamheden op de werf, maar ook administratief. “En we willen jonge mensen opleiden tot schipper als we straks met de botters op chartervaart gaan.” Want het is de bedoeling dat de botters geen 'dode' museumstukken worden. “Het is levende geschiedenis. De mensen moeten er mee kunnen varen.” Maar ook voor opvoedkundige doeleinden zijn de kwakken en de werf volgens Bulte zeer geschikt. “Je kunt de bevolking niet beter bewust maken van de waarden uit het verleden dan met die kwakken. De kinderen van nu zijn heel anders opgegroeid, maar vroeger zaten ze met 12,13 of 14 jaar al met bevroren knuistjes op de botter. Dat was heel hard werken en een heel hard leven. Er werd weinig verdiend, maar het was wel de basis voor de huidige welvarende gemeente Edam-Volendam.”

Het gaat de SZCV volgens Bulte om meer dan de schepen alleen. “Het gaat om de cultuur. We willen ook de stichting Klederdracht Volendam onder de paraplu krijgen. De schepen en de cultuur kun je niet los van elkaar zien.” Om de projecten te kunnen financieren is het werven van fondsen van groot belang. Bulte ontkent dat hij vooral daarom is ingelijfd. “Het is niet dat provincie sneller subsidie geeft omdat ik voorzitter ben. Maar ik ken wel de mensen en ik ken de weg. Dat is een voordeel. Maar de argumenten zullen gewoon goed moeten zijn. Ik denk dat met onze plannen een groter belang is gediend dan het gemeentebelang. Het is een gemeente met wereldnaam. Dit is pure Holland-promotion. In het buitenland wordt Nederland met Volendamse klederdracht geïdentificeerd. Daar horen de schepen en de werf bij. Het is ook heel belangrijk dat particulieren meedoen”, vult Morren aan. “Dat kan met geld, maar ook met diensten. Je ziet dat al steeds meer loskomen. Maar ook als de schepen, straks klaar zijn moeten er fondsen blijven. Want je bent met zo'n varend monument nooit klaar met restaureren.” De VD5 en de VD84 zijn te bezichtigen bij de historische scheepswerf Nieuwboer aan de oude Schans 86 in Spakenburg. Meer informatie via www.garnkwak.nl/szcv/