Bruggenbouwer Klaas Bond neemt na tropenjaren afscheid als directeur van Het Anker (foto)

Bruggenbouwer Klaas Bond neemt na tropenjaren afscheid als directeur van Het Anker
Het zijn tropenjaren geweest. Ruim drie jaar in de nazorg voor getroffenen van de nieuwjaarsbrand, waarvan ruim twee jaar als directeur van nazorgcentrum Het Anker, is een flinke aanslag geweest op het gezinsleven van Klaas Bond. De 49-jarige Volendammer heeft daar geen spijt van. Hij roemt de manier waarop de Volendamse gemeenschap zich over de getroffenen heeft ontfermd. De vele honderden vrijwilligers en de positieve instelling van veel slachtoffers zelf maken Bond trots. ,,Ik durf te zeggen dat de band in Volendam zo hecht is, dat je hier minder last hebt van je brandwonden.''

'Water'
Water het begin, het leven
Water, als eerste hulp
Jonge mensen hebben
Hier veel prijs moeten geven

De woorden op het monument aan de Dijk, ter nagedachtenis van de brand, maken duidelijk dat het water onlosmakelijk met de Volendammers verbonden is. Als veel van zijn dorpsgenoten vindt ook Klaas Bond troost in een wandeling over de Dijk. ,,Als je de zon ziet weerkaatsen op de golven van het IJsselmeer dan ebben spanningen vanzelf weg'', vertelt Bond als we terugwandelen van het monument naar het kantoor van Het Anker aan de Julianaweg. Het is een dankbare taak geweest, zo blikt hij terug. Zwaar, maar anders viel niet te verwachten, maar betekenisvol. Vooral de beginfase was intensief. Hem was vooral een taak toebedeeld als 'bruggenbouwer'. Om alle initiatieven vanuit de bevolking en zorginstellingen te bundelen tot één loket - we zouden het ook een wegwijzer kunnen noemen - voor getroffenen en andere hulpbehoevenden.

Een taak waarin Bond is geslaagd. ,,Een van onze actiefste supporters (vrijwilligers die slachtoffers en nabestaanden begeleiden, red.) vertelde me dat ze de laatste twee jaar rijwel uitsluitend positieve geluiden hoort over Het Anker, terwijl dat in het begin wel anders was. Dat deed me veel plezier om te horen. Ik denk dat het is gelukt om voeling te krijgen met de slachtoffers.'' Daarbij heeft Het Anker gekozen voor een aanbod dat is afgestemd op de 'gebruikers'. ,,We zijn uitgegaan van de noden en wensen van de mensen, niet van het aanbod zelf. We hebben rekening gehouden met de cultuur. Volendammers hebben de West-Friese nuchterheid. Die zullen niet snel om hulp vragen. We hebben niets opgedrongen, maar iedereen de ruimte gelaten zelf te komen. En natuurlijk deden we wat we beloofden. Een groot deel van de getroffenen komt nu, al zijn er nog steeds die het moeilijk vinden.''

Voor Bond directeur werd van Het Anker, was hij als bestuurslid bij de SSNV al betrokken bij de hulp aan getroffenen. Hoewel hij niet in eerste lijn met de slachtoffers verbonden is. ,,Mijn dochter is de dans op het nippertje ontsprongen. Twee neefjes en een nichtje ook.'' Wel zijn tien tot vijftien kinderen van familie, vrienden en kennissen bij de ramp betrokken geraakt. ,,Dat was heel ingrijpend. Ik had zoiets van: daar moet ik wat aan doen. Ik was vastbesloten iets voor hen te betekenen, zoals veel Volendammers. Het leven van die families stond op zijn kop. En ook was sprake van financiële nood.''

Emotioneel
Bond laat ons een brief aan zijn collega's van het ministerie van onderwijs - waar hij straks als jurist weer in dienst treedt - zien, enkele dagen na de ramp geschreven. Maar hij heeft liever niet dat we eruit citeren. Zoals een foto van het rampcafé ook te veel emoties losmaakt bij ouders van overleden kinderen. Wat meespeelt is dat veel getroffenen verder willen. Wat van hun toekomst willen maken. Daar ligt inmiddels, zo vertelt hij, de nadruk van de werkzaamheden van Het Anker: werk en scholing. Het is Bond opgevallen dat de brand tot een soort verbroedering leidde. ,,Het is misschien een gek voorbeeld, maar het is een beetje als met het voetbal. Je voelt je bij wedstrijden van Oranje op het EK als Nederlanders toch sterk als groep met elkaar verbonden. Die verbondenheid voel je veel sterker als de gemeenschap waartoe je behoort, getroffen wordt door een ramp. Er stonden honderden vrijwilligers klaar, los van de vrienden en familieleden die de mensen hielpen.''

De beginfase kende ook voor Bond slapeloze nachten. ,,Er moest heel veel gebeuren en daarvoor waren nauwelijks mensen. Er kwam zoveel kijken bij het opzetten van zo'n zelfstandige organisatie. Ik ging van start met de opdracht bruggen te slaan. Dan moet je de inspanningen voor lief nemen om dat te doen.'' En hoewel de inspanningen marginaal waren in verhouding tot het leed van slachtoffers en nabestaanden, ook in huize Bond werden offers gebracht. ,,Het leverde bepaalde spanningen op thuis, dat kan ook niet anders. Maar mijn vrouw kon er heel goed mee omgaan. Dan ben je aangewezen op mensen in je omgeving, die je met begrip tegemoettreden. Die naar je luisteren als je de spanningen van je af wilt praten.''

Spagaat
Want als directeur van Het Anker moest Bond, zo heeft hij dat ervaren, ook boven de emoties staan. ,,Ik moest mijn emoties onder controle houden, want anders kun je geen bedrijf leiden. Maar aan de andere kant moet je je inleven in de emoties van de mensen. Een stukje pijn meevoelen, proberen er gevoelsmatig voor een ander te zijn. Mensen voelen dat. Soms hoef je niets te zeggen, er alleen maar te zijn. En dat geldt niet alleen voor de getroffenen, waar ik als directeur zelf niet zo vaak individueel contact mee had, maar ook voor de medewerkers en hulpverleners. Een emotionele spagaat. Ja, zo kun je het wel noemen. Emoties variëren ook. Maar als ze te hoog oplaaien, gaan ze contraproductief werken. Dan moet je mensen bij de hand nemen en ze op hun gemak stellen.''

Stabiel
Bond neemt komende week met een goed gevoel afscheid van Het Anker. Hij wordt opgevolgd door Toon Vos. ,,Er staat een stabiele organisatie en de belangrijkste doelstellingen zijn gehaald. Er is in kaart gebracht wat de behoefte aan nazorg is voor bijna alle jongeren. Het gaat erom dat je ze voldoende toerust voor de toekomst door trauma's aan te pakken, barrières weg te nemen en voor arbeid en scholing zorg te dragen. Wat me opvalt is de grote wil om er wat van te maken. Die veerkracht hoort ook bij de jeugd. Ze willen eruit halen wat erin zit. Ze willen niet achterblijven bij leeftijdgenoten. Die grote kracht was een heel positieve verrassing. Je ziet ook dat als het moet, mensen met een handicap andere talenten ontwikkelen'', vertelt hij. ,,Een timmerman die zijn handen niet meer kan gebruiken in zijn vak wordt technisch tekenaar. Een tegelzetter werkt bij de kabelkrant. De bedoeling is ook dat jongeren een eigen positie verwerven en in hun eigen levensonderhoud voorzien. En wel op een manier die voldoening schept. We krijgen daarbij veel hulp van bedrijven en instellingen in Volendam en omgeving. En ook het Rijk heeft Volendam niet laten vallen.''

Bond geeft echter aan dat er ook jongeren zijn die dat tempo niet kunnen bijbenen. Er vallen ook nog veel psychische problemen te verwachten met de verwerking van de ramp. Dat blijkt ook uit de ervaringen die eerder met vergelijkbare rampen zijn opgedaan. ,,Opmerkelijk is bijvoorbeeld dat jongeren die zwaar verbrand zijn, zeggen dat ze het relatief gemakkelijk hebben gehad. 'Ik was buiten bewustzijn en heb al die ellende niet hoeven zien', hoor je dan. Het is voor veel jongeren ook heel moeilijk de rechtstreekse confrontatie met de dood te verwerken. Die ervaring moet een plaats krijgen en mag niet je leven verpesten. En waar we ook alert op moeten zijn is dat voor zwaar verbrande mensen de emotie van het verwerken vaak pas na vijf tot acht jaar komt.''

Verder
Die jongeren kunnen in hun omgeving - de meeste mensen zijn eraan toe om 'verder' te gaan - soms niet altijd een luisterend oor vinden. ,,Mensen denken: we moeten er niet in blijven hangen. Dat hoor je ook bij getroffenen zelf. Heel logisch hoor, maar als je dan toch verwerkingsproblemen krijgt en in acute nood komt, moet er wel toegankelijke hulpverlening komen. Daarom moet er ook na 2006 (wanneer wordt bekeken of Het Anker door moet, of wordt opgeheven, red.) centrale opvang zijn waar de getroffenen terechtkunnen. Zeker als Het Anker zou worden opgeheven, wordt een supportersorganisatie heel belangrijk. Je schiet natuurlijk je doel voorbij als je nazorg geeft en die weer sluit terwijl de ergste problemen misschien nog moeten komen.''

De hechte Volendamse samenleving vormt volgens Bond wel een pleister op de wonde. ,,Ik durf te zeggen dat de band in Volendam zo diep gaat dat je hier minder last hebt van brandwonden. Ze kijken er gewoon doorheen, laten zich niet afschrikken. Je kunt veel zeggen over de band tussen Volendammers, maar die kan wel een verschil maken in een ramp zoals we die hier hebben meegemaakt. Een Volendammer zal niemand tekort doen vanwege de brandwonden. Zoals ik ook bewondering heb voor de humorvolle opstelling van veel slachtoffers. Het zijn winnaars, ze willen wat van hun leven maken. Dat geeft een goed gevoel, daar ben ik trots op.''

Voor Bond zelf is het tijd om even wat afstand te nemen van de ramp. ,,Het is een intensieve periode geweest, waarin ik offers heb gevraagd aan mijn gezin en dat kan alleen als het tijdelijk is. Samen met mijn gezin hoop ik nu een inhaalslag te maken en de balans te herstellen.''