Edam: een mooie stad met dorpse proporties

Edam: een mooie stad met dorpse proporties
Wat maakt het dat Edammers met trots hun stad benoemen? Natuurlijk is het de band met de geschiedenis die nog zeer tastbaar en zichtbaar is. Edammers vinden hun stad een ‘mooie plaats’, gelegen aan het heerlijke binnenwater van het IJsselmeer en met uitzicht op de ongeschonden eeuwenoude polders aan de noordzijde van de stad. Een stad, natuurlijk, maar dan wel met dorpse proporties. Misschien is dat juist wel de kracht van Edam: mensen kennen elkaar, maar de band knelt (doorgaans) niet.

Edam is ook een liberale stad. Een beetje bezadigd als het gaat om veranderingen, zelfs een beetje conservatief als het gaat om toekomstige stappen, maar tolerant voor nieuwkomers: behulpzaam en vriendelijk. Een stad met niet alleen een indrukwekkende geschiedenis en tientallen monumenten, ook een stad met een breed en hecht verenigingsleven. Met veel zangkoren, een mooi museum, veel sporters en vooral heel veel culturele organisaties. Oud Edam als hoeder van al het stedenschoon is in Edam onomstreden. De vele feestdagen zijn het natuurlijke gevolg van de organisatiedrift van de inwoners. De jazzclub, Muziekdag, kunst- en theatermanifestaties, Bosvolk, de Waterdag, het Singelfestival, Het Speeltheater, de Kaasmarkten, Sint Maarten, Sint Nicolaas; cultuur en traditie lopen hier hand in hand.

Jongeren gaven kleur
Tientallen jaren waren het de jongeren van Edam die kleur gaven aan de stad: de Nohol, het roemruchte jongerencentrum met landelijke uitstraling, dat begin jaren ’70 zijn wortels heeft liggen, bood aan vele honderden jongeren decennialang een (creatief) thuis. Het centrum bracht veel talenten voort, die tot op de dag van vandaag een bijdrage leveren aan het prettige lokale klimaat. Velen zwierven uit, velen kwamen terug.

Koopmanstraditie
Edam is ook de stad waar de liberaal gemoedelijk een borrel drinkt met een bevriend (salon)socialist. De politieke verschillen vallen in het niet bij de liefde voor de stad: de schoonheid moet gekoesterd worden. Zo vinden tal van stromingen zich in even zoveel verenigingen en instellingen: niet kerkelijken staan op voor behoud van de kerk, de katholiek doet vrijwilligerswerk in de Hervormde kerk en bestuurlijke meningsverschillen, als die er al zijn, worden vaak in de sfeer van de oude koopmanstraditie (het latere poldermodel) opgelost.

Botsingen in Edam
Ophef in Edam komt bijna altijd van buitenaf. Begin jaren ’90 bedacht een aantal slimme Volendammers dat er wel geld te verdienen viel met een toeristentreintje door de binnenstad. Edam stond massaal op z’n kop: die trein moet naar de Volendammer Dijk, niet hier, wegwezen! Ook de plannen voor de Zuidpolder bracht veel (Edams) protest op de been, al eerder was een grote jachthaven bij het Galgeveld door actievoerders van de kaart geblazen. De laatste grote botsing bracht Edam, na 17 jaar buiten de politieke ring te hebben gestaan, eindelijk weer een beetje politieke macht. Toen de toenmalige Volendamse wethouder Cultuur de Edamse algemene begraafplaats bij de Grote Kerk ‘een puinbak’ noemde, wist Edam weer waar ze juist zo trots op was: haar geschiedenis met alle butsen die daar bij horen. Daarom waren en zijn zovele van die Edammers ook blijvend ontstemd over het in hun ogen Volendammer besluit om tussen de Edamse haven en het oude centrum een misplaatst villawijkje te bouwen. Veel Edammers mijden sindsdien zelfs de haven…

Behoudzucht
Edammers zijn door hun historisch gegroeide behoudzucht geen revolutionaire stappenmakers Eerder een lichtelijk bezadigd volkje dat zich wereldburger voelt maar die moderne ontwikkelingen liefst aan haar deur voorbij ziet trekken, als het om het stadsgezicht gaat.

Neerbuigend
Een bevolking die altijd wat meewarend keek naar haar gemeentegenoten uit Volendam: ‘boomloze patat met mayonaise cultuur’, hoorde je veel Edammers neerbuigend spreken.
Lange tijd ging het niet echt prettig samen, al leek de politiek daar meer last van te hebben dan de gemiddelde burger. Begin jaren ’90 kwam het zelfs tot een poging om Edam en Volendam te scheiden. Het lukte de op en top liberaal, de latere provinciale gedeputeerde Hen de Boer, echter niet om tegen de tijdsgeest in de breuk voor elkaar te krijgen.

Nieuwjaarsramp
Keerpunt, als je zo mag spreken, vormde de Nieuwjaarsramp van 1 januari 2001. De afschuwelijke brand kwam niet alleen hard aan in Volendam. Ook Edam verkeerde in een shock en het verdriet kreeg een indrukwekkende ontlading tijdens de emotionele herdenkingstocht. Vele duizenden Edammers liepen naar het vissersdorp om hun medeleven en onmacht te tonen: nog nooit werden er zoveel tranen geteld.

Edam-Volendam 650 jaar
De gezamenlijke viering is misschien dan ook wel het gevolg van wat er in de gemeente aan het begin van de 21^e eeuw gebeurd is. Samen optrekken, eenheid in verscheidenheid is het tegenwoordige devies. Edammers en Volendammers vieren anno 2007 samen feest! Daarvoor is de originele tekst van graaf Willem V met liefde aangepast: “Edam-Volendam 650 jaar’. Laten er nog vele jaren samen volgen!