Zwijgen is zilver

Zwijgen is zilver
Zo lang ik haar ken, pleegt mijn oude moeder met Kerstmis te verzuchten: “Wanneer zal er nou eens vrede op de wereld zijn? Als kind heb ik toen eens uitgerekend dat het nog 25 jaar zou duren voor ze haar zin zou krijgen. Dat is al zeker weer 50 jaar geleden. Als ik het nu zou moeten uitrekenen, weet ik dat het onbegonnen werk is. Ook over 500 jaar, twintig generaties verder dan nu, zullen mensen zich nog steeds ongeduldig afvragen of er ooit vrede zal zijn. Één ding heb ik inmiddels geleerd. Van te veel zwijgen krijg je geen vrede, maar haat en oorlog. Overal waar mensen gedwongen zijn te zwijgen, is er sprake van onrechtvaardigheid. Onrechtvaardigheid in het klein, onrechtvaardigheid in het groot en alles wat daar tussen in zit.

Wie zwijgt bij onrechtvaardigheid, zwijgt over het gebrek aan harmonie. Zwijgen legt zich neer bij afgedwongen harmonie waarbij spreken de rust kan verstoren. Dat soort zwijgen laat het eigen belang van iemand die dwang op zijn omgeving uitoefent, ongestoord bestaan. Dat soort zwijgen laat de schending van gerechtvaardige belangen van anderen ongestoord voortbestaan. Uiteindelijk komen alle oorlogen, in ons hart, in kleine kring en in het groot, voort uit zwijgen en het te lang bestaan van onrecht.

Er zijn genoeg situaties waar zwijgen goud is. We hoeven niet op iedere slak zout te leggen, we dienen de vrede met verdraagzaamheid en hoeven ons niet op te winden over iedere ongerechtigheid. De wereld is niet volmaakt, zal dat ook nooit worden en daar zullen we mee moeten leven. Het vergt dan ook enige wijsheid om te weten wanneer spreken te verkiezen is boven zwijgen en het vergt moed om te spreken als spreken geboden is. Spreken is nodig als het eigen belang of de belangen van anderen op onduldbare wijze in de knel komen, als er over mensen wordt heen gewalst, als ze worden uitgebuit, als ze worden gemanipuleerd, als er niet geluisterd wordt naar kritiek, als kritiek onderdrukt wordt en als het eigen belang ten koste van anderen wordt nagestreefd.

Spreken wanneer dat nodig is, zou ik de nieuwe moraal willen noemen. In de oude moraal luidt het spreekwoord immers dat zwijgen goud is. Vanuit de nieuwe moraal zouden we kunnen zeggen dat het lang niet altijd waar is. Zwijgen bij het na streven of in stand houden van belangen ten koste van anderen is even liefdeloos als dat asociale egoïsme zelf.
In de nieuwe moraal is ‘wederzijdsheid’ het toverwoord. Wederzijdsheid omvat de belangen van anderen op een wijze die tot duurzame relaties leidt. Van duurzame relaties komt harmonie en vrede. Vrede met onszelf, vrede met anderen en vrede met de natuur.
Moeilijk is het niet. Eerlijk delen leerden we als kind al. Daarna is het ons weer afgeleerd. We hebben geleerd ons eigen belang na te streven zonder daar openlijk voor uit te komen. We zeggen dat we vrede willen, maar bedoelen dat anderen moeten doen wat we willen. We accepteren dat van elkaar omdat we allemaal leugenachtig zijn geworden bij het verbergen van wat we heimelijk na streven.

U niet? Dan bent u dat buitengewoon zeldzame geval waar ik nog steeds naar op zoek ben. We zijn nu eenmaal openhartig over onze sociaal aanvaardbare wensen en over de rest niet. En we worden ontzettend boos als iemand zijn mond open doet over iets wat we liever verborgen hadden gehouden.

We kunnen het niet alleen. We zijn best in staat om onze eigen belangen zo na te streven dat het niet ten koste van anderen of met onderdrukking gepaard gaat. Vooral als onze naasten ons daar op aanspreken. We zullen daarom het spreken moeten aanmoedigen, dat voorkomt een heleboel oorlog.

Alle lezers wens ik fijne feestdagen en een voorspoedig, maar vooral spraakzaam 2009!
Peter Louter.