Experimenteren met het leven (foto)
Bron: NIVO
Experimenteren met het leven
Familie Handgraaf probeert bizarre dood van zoon Rick een plaats te geven
‘Je zoektocht naar kennis en ervaring leidde even te ver. Het zij je vergeven.’
Die woorden gaven zijn ouders Frits en Nel en zusje Rianne hem mee het graf in. Handig en technisch aangelegd als hij was, legde Rick Handgraaf zich toe op het repareren daar waar anderen ophielden, het runnen van een eigen radiozender en het ontdekken van dingen. Om het daarna te kunnen delen met zijn omgeving. Die nieuwsgierigheid werd hem echter noodlottig toen hij bij een experiment geen zorgvuldigheid betrachtte, met zijn leven speelde en het uiteindelijk niet meer kon navertellen. De zogeheten ‘choking game’ leidde tot een bizarre dood. Maandag jongstleden zou Rick Handgraaf 24 jaar zijn geworden. Eddy Veerman zocht namens de Nivo zijn ouders op, die, nog voor de rouwverwerking kon beginnen, eerst bezig moesten om de indianenverhalen omtrent zijn overlijden te ontkrachten.
Zijn lach vanaf het linnendoek verwarmt de huiskamer. ,,Het was een bezig mannetje. Zat nooit stil. Ook een perfectionist. Hij stopte niet voordat het goed was. Hij had zijn nukken, maar was over het algemeen vrolijk, de gangmaker in de vriendengroepen”, karakteriseert moeder Nel haar zoon. ,,Hij kon de hele dag praten, was mijn praatmaatje. En dat mis ik vreselijk. Als-ie dacht dat ik niet goed geluisterd had, dan vertelde hij het gewoon nog een keer. Hij hield van gezelligheid. Als-ie ’s avonds laat thuiskwam en we waren nog op, dan zei-ie: ‘gelukkig, jullie zijn nog beneden’. En als we naar bed wilden, dan zette hij nog een plaatje op, pakte wat te drinken voor samen en vroeg ons nog even te blijven. Dan kon-ie zijn verhaal vertellen.”
,,Soms zaten we tot ’s nachts te praten over diepere dingen. Ook over de Nieuwjaarsbrand.” Frits: ,,Toen-ie er lucht van kreeg die nacht, stapte hij op de fiets en sjeesde hij naar de dijk. Hij kende de overleden Ruud Steur en Lennart Veerman goed.”
Droog brood
Zo vader, zo zoon. ,,Hij was technisch aangelegd, net als ik. Toen de eerste computers op de markt verschenen en hier in de buurt nog geen computerwinkels waren, kon ik aan onderdelen komen en maakte en repareerde pc’s. Keek Rick – zo klein als-ie was – altijd al over mijn schouder mee. Toen-ie achttien was, begon hij zijn eigen bedrijfje: Rick’s PC’s.” Nel: ,,Maar er viel geen droog brood aan te verdienen, dus hij deed het als klusje en werkte daarnaast bij Deen Supermarkt, waarvoor hij ook een opleiding volgde, om assistent-bedrijfsleider te kunnen worden.”
Hij stond midden in het leven. ,,De vakantieboeken lagen nog op tafel”, reconstrueert Nel. ,,Die vrijdagavond was hij juist teruggekeerd uit de bowling, waar hij vaak te vinden was. Hij was zo enthousiast, want hij had één van zijn vrienden voor het eerst verslagen. Hij moest vroeg op, omdat hij vroege dienst had bij Deen. Dus ging hij vlak na mij naar boven en even voor dat Frits ging.” Het lugubere probeersel van hun zoon ging onopgemerkt aan hen voorbij, terwijl ze een verdieping lager waren. ,,We hebben niks gehoord…”
Nel: ,,De volgende morgen liep ik de badkamer binnen. Lag zijn kleding – de vorige avond klaargelegd – er nog. Dat klopte niet. Hij versliep zich nooit. Ik riep hem, onderaan de vlieringtrap, maar hoorde niets. Eenmaal de kamer binnenlopend, zat-ie rechtop. Op z’n knieën, op zijn bed. Ik vroeg hem of hij ziek was, hij voelde ook zo koud aan. Maar hij reageerde niet meer… Rianne kwam boven en zag het touwtje om zijn nek, dat naar boven liep en aan een haakje vastzat. Ik kon het haakje er zo uittrekken en Rianne knipte het touwtje door. Maar het was al te laat. Hij is gewoon gestikt…”
‘Het was geen zelfmoord. Hij heeft iets uit willen proberen.Die rotcomputers…’
,,Rianne en ik renden van boven naar beneden. Dit kon niet…” Haar man belde ondertussen met 112. Frits: ,,De lijkschouwer gaf daarna uitsluitsel. Het was geen zelfmoord. Het bleek vaker voor te komen. Het is een spelletje van tv en internet. ‘choking game’. Ik ben het later tegengekomen op internet. Als je je keel op een bepaalde manier dichtknijpt, de toevoer van zuurstof zo blokkeert tot er een tintelend gevoel ontstaat en het daarna weer terug laat komen, de zuurstof, kan dat een kick veroorzaken. Maar dat kan ook mis gaan…”
Nel: ,,Ik zei meteen al: wat heeft-ie nou weer willen uitproberen? Misschien was-ie meteen dood, misschien heeft-ie gedacht: nog eventjes, nog eventjes, omdat hij nog niks voelde… Hij wilde gewoon een verhaal hebben voor de avond erna, want ze hadden een feestje met de vrienden. Maar hij heeft niet goed nagedacht. Die rotcomputers ook… Wij hadden er nog nooit van gehoord, maar zijn vrienden vertelden na de begrafenis dat ze wel eens gesproken hadden over ‘Jackass’, een tv-programma waar dit wel eens in voor was gekomen.”
De verhalen waren daarna niet van de lucht. Het zou een spelletje met wurgsex zijn geweest en er zouden zelfs mensen zijn geweest die zijn handelingen op de webcam hadden gezien. Frits: ,,Allemaal onzin. De computer stond uit. Het punt was, dat vlak nadat ik 112 had gebeld, de mensen van Deen aan de lijn hingen. Of hij nog kwam? ‘Nee’, zei ik. ‘Die komt niet meer…’ Je bent in shock. Toen ik vertelde dat hij dood was, zei ik erbij dat dat door wurging was gekomen. Daardoor kwamen meteen de verhalen van zelfmoord. Dat hebben we zoveel als mogelijk, vanaf het eerste moment dat hier mensen over de vloer kwamen, ontkracht. Want met dat verhaal mocht hij niet de grond in gaan.”
Maar dat verhaal ging razendsnel in de rondte. ,,Het ging zo snel. Er kwamen al bekenden van ons over de vloer, toen de lijkschouwer boven nog bezig was. Ze willen zeker weten wat de oorzaak is, anders geven ze het lichaam niet vrij. Het moet tien voor één zijn geweest, dat hij overleed. De lijkschouwer sprak van tussen half één en één uur ’s nachts: bij ons, buren en vrienden stond de klok daarna een keer stil om tien voor één in de nacht. Daar wilde hij iets mee duidelijk maken.”
‘Stompie’
Nel: ,,Ik denk nog steeds af en toe dat het een boze droom is. Dat ik zijn stem hoor, dat ik zijn sleutels heen en weer hoor gaan en hij binnen zal komen. En hij had zo’n topavond gehad… Hij had goed gebowld, met die ene hand. Hij is geboren met één stompie en zo noemde hij zichzelf ook, ‘stompie’. Maar met die ene hand kon hij meer dan ik met twee. Schoenen strikken leerde hij supersnel en als hij kookte – en dat deed hij regelmatig – dan mocht ik niet helpen. Hij stond altijd voor iedereen klaar. Zó zonde dit… want hij had zoveel talent.” Frits: ,,Als Edwin Bosma er bij Smile Computers niet uit kwam, dan verwees hij de klant vaak naar Rick.”
Er kwamen honderden mensen afscheid nemen van hem. Nel: ,,Dat voelde heel goed.” Frits: ,,Ik weet nog dat we met de stoet langs Deen trokken en daar zestig medewerkers met een witte roos in de hand stonden om aan te sluiten. Dat was een aangrijpend moment…” Hij heeft het even te kwaad. ,,Zoveel mensen in de kerk op een woensdagmiddag, dat was bijzonder. Toen merkten we hoe geliefd hij was.”
De zo behulpzame jongen, die in zijn technische behendigheid ook vaak zijn vader te hulp schoot. Nel: ,,Frits heeft alles aan hem geleerd met betrekking tot de computer. Maar op een gegeven moment was het andersom, moest Frits alles aan Rick vragen. Hij had een eigen mengpaneel en samen met de buurmannen boven op het dak een zendmast gezet, waardoor hij de lucht in kon met een eigen radio-uitzending.” Zijn kamer op de vliering is nog in tact, op de deur hangt nog het bordje met ‘als de lamp brandt, niet storen, dan zijn wij on air’.
‘In de eerste maanden was hij het er niet mee eens, was hij aan het rellen’
Frits: ,,Tornado FM, zo heette zijn stationnetje. Kon-ie mee tot in Purmerend komen. Zijn eerste liedje draaide hij steevast voor Ruud Steur, ‘Scar tissue’ van de Red Hot Chilli Peppers, die ook op zijn eigen begrafenis werd gedraaid.”
Nel: ,,Muziek betekende veel voor hem. Dan wilde hij dat we nog niet naar bed gingen en vroeg hij of we nog een verzoekplaatje hadden. Hij hield vooral van luisterliedjes. Lette dan op de inhoud, de teksten. Daar praatten we dan over.”
Het eerste jaar van het rouwproces is voorbij gegleden. Frits: ,,In de eerste maanden had ik het gevoel dat hij nog hier was. Dat hij het er zelf niet mee eens was.” Nel: ,,Ik ben erg nuchter in dat soort dingen, maar ik heb echt zijn schim hier aan tafel zien zitten.” Frits: ,,Ik geloofde er ook nooit in, maar er zijn zoveel dingen gebeurd, die zo sterk zijn, dat het signalen van Rick moeten zijn geweest. Hij wilde nog niet weg, was aan het rellen. Inmiddels is het een tijdje stil; hij is verder. Nel heeft ook gevraagd of hij naar het licht mocht worden begeleid.”
Regelmatig schudt moeders het hoofd. Van ongeloof. ,,Hij zocht altijd alles goed uit, voordat hij iets ondernam. Waarom heeft hij nu niet goed nagedacht?”, vraagt ze wanhopig, alsof het de dag van gisteren betreft.
Het rouwproces werd gedwarsboomd door wettelijke procedures. Frits: ,,Voor een uitkering van een bepaalde verzekering moest er een verklaring worden overlegd, waarin stond dat het niet om zelfmoord ging. Dat werd een zoektocht, want ik kon nergens terecht en iedereen verwees me door. Probleem was tevens dat ze hier geen naam voor hebben in justitiële kringen, dus toen ik zijn dossier te pakken had, stond er ‘zelfdoding’ in vermeld. Dat was juist wat ik uit de wereld wilde hebben. Uiteindelijk was er een brigadier die zich had verdiept in deze materie en hij belde met de verzekeringsmaatschappij, waardoor er positieve uitsluitsel kwam.”
,,Diezelfde brigadier vertelde dat het vaker voorkomt in ons land, maar omdat het vaak moeilijk te bewijzen is en er geen naam voor is en dan maar ‘zelfdoding’ wordt gebruikt, wordt er hier nog weinig ophef van gemaakt, in tegenstelling tot de Verenigde Staten.”
‘Sorry pa’
,,Toen dit proces ten einde was, begon het pas voor mij en klapte ik in. Toen besefte ik pas dat hij dood was. Elke morgen als ik wakker werd, zag ik in mijn verbeelding die stapel kleding nog liggen in de badkamer en praatte ik tegen hem en vroeg hem waarom. ‘Moest dat nou?’ Ik was boos. Schold hem uit. ‘Sorry pa’, antwoordde hij dan elke keer.”
Nel: ,,Op een of andere manier heb ik altijd gevoeld en gezegd dat hij ‘vroeg’ dood zou gaan. Niet dat-ie onverantwoorde dingen deed. Ik was altijd bezorgder om hem, dan om Rianne, zijn zus waarmee hij twee handen op één buik was. Maar zo vroeg als dit, had nou ook weer niet gehoeven. Het liedje van Celine Dion, ‘That’s the way it is’, wat op zijn begrafenis werd gespeeld, die was ooit voor mijn begrafenis bedoeld.”
Het woord pechvogel valt. ,,Hij had vaak pech, ongelukjes. Dat zijn nu allemaal herinneringen. Die vaak door je hoofd schieten en waar je dan ook wel om kunt lachen. Maar je wilt het zó graag terugdraaien. Nu staat daar de dodenkast…”, wijst ze naar de buffetkast, waarin tussen het servies een rits fotolijstjes staat, met familie en bekenden die hen in korte tijd ontvallen zijn.
Aan de wand draagt hun zoon een smile, vanaf een zonnig vakantie-adres. Nel: ,,Wanneer ik ’s ochtends beneden kom, kijk ik naar die foto en zeg ik ‘goedemorgen, vriend’ tegen hem. En voordat ik naar bed ga, zeg ik welterusten en dat ik hem ontzettend mis… Je moet er doorheen, je moet alles voelen, vind ik. Ook het verdriet wil je voelen. Want dat is om hem en om wie hij was. Je bent zo bang dat, nu het leven verder gaat, het verder van je afgaat. Je hoort zijn stem immers niet meer. Hoe klonk-ie ook alweer, denk je dan. Maar dan weet je het meteen weer.”
Frits: ,,Gelukkig wordt hij niet doodgezwegen. Er kwamen en komen nog veel mensen langs.” Nel: ,,Je wilt over hem praten, ook al doet het pijn en kost het soms je leven. Het moet. En je wilt zijn naam noemen. We verwerkten het eerst ieder voor ons zelf, maar deden het daarna gezamenlijk.”
Futloos
De lente heeft zijn eerste zonnestraaltjes afgegeven. Frits: ,,Dan wil je tenminste weer iets. Toen het winter werd, kon ik soms ook tot vier uur ’s middags in bed blijven. Waarom zou ik opstaan? Ik was futloos. Voor zijn dood had ik al geen werk meer, dus dan is er ook geen afleiding. Nu ben ik gelukkig weer bezig met wat projectjes met pc’s. Dan kan ik me daar op concentreren. Alleen kijk ik dan regelmatig om me heen als ik het even niet meer weet en wil ik Rick vragen wat ik moet doen…”
Nel: ,,’Pa, ik zal het je nog één keer uitleggen’, zei Rick dan altijd… We hadden een ‘Jezus-knul’ en we zijn zo trots op hem. We missen de drukte, het leven in huis. Zijn jas hangt nog aan de kapstok, z’n schoenen staan er nog onder. Geen mens heeft er toch last van? En als we willen, kunnen we nog even ruiken aan de jas, zijn ‘luchtje’ zit er nog aan.”
Goede dagen wisselen slechte af en vooralsnog niet andersom. ,,Het zit nog ‘vooraan’ in je hoofd en over het gemis zullen we nooit heen komen. ‘Handgraven’ zijn van ongein aan elkaar en als we met de familie bijeenkomen, is er steeds eentje niet bij. Maar we kunnen samen weer lachen.”
Frits: ,,In het begin was elke dag een gevecht. Slapen ging niet, maar als ik even wegdommelde en mijn ogen opendeed, wist ik ‘oh ja, er was iets’. Op 16 februari was het een jaar geleden: een heftige dag en er kwam veel volk hier thuis. Het is een zwart jaar geweest.”
Foto: Frits en Nel Handgraaf: ,,Ik denk nog steeds af en toe dat het een boze droom is. Dat ik zijn stem hoor, dat ik zijn sleutels heen en weer hoor gaan…”
Familie Handgraaf probeert bizarre dood van zoon Rick een plaats te geven
‘Je zoektocht naar kennis en ervaring leidde even te ver. Het zij je vergeven.’
Die woorden gaven zijn ouders Frits en Nel en zusje Rianne hem mee het graf in. Handig en technisch aangelegd als hij was, legde Rick Handgraaf zich toe op het repareren daar waar anderen ophielden, het runnen van een eigen radiozender en het ontdekken van dingen. Om het daarna te kunnen delen met zijn omgeving. Die nieuwsgierigheid werd hem echter noodlottig toen hij bij een experiment geen zorgvuldigheid betrachtte, met zijn leven speelde en het uiteindelijk niet meer kon navertellen. De zogeheten ‘choking game’ leidde tot een bizarre dood. Maandag jongstleden zou Rick Handgraaf 24 jaar zijn geworden. Eddy Veerman zocht namens de Nivo zijn ouders op, die, nog voor de rouwverwerking kon beginnen, eerst bezig moesten om de indianenverhalen omtrent zijn overlijden te ontkrachten.
Zijn lach vanaf het linnendoek verwarmt de huiskamer. ,,Het was een bezig mannetje. Zat nooit stil. Ook een perfectionist. Hij stopte niet voordat het goed was. Hij had zijn nukken, maar was over het algemeen vrolijk, de gangmaker in de vriendengroepen”, karakteriseert moeder Nel haar zoon. ,,Hij kon de hele dag praten, was mijn praatmaatje. En dat mis ik vreselijk. Als-ie dacht dat ik niet goed geluisterd had, dan vertelde hij het gewoon nog een keer. Hij hield van gezelligheid. Als-ie ’s avonds laat thuiskwam en we waren nog op, dan zei-ie: ‘gelukkig, jullie zijn nog beneden’. En als we naar bed wilden, dan zette hij nog een plaatje op, pakte wat te drinken voor samen en vroeg ons nog even te blijven. Dan kon-ie zijn verhaal vertellen.”
,,Soms zaten we tot ’s nachts te praten over diepere dingen. Ook over de Nieuwjaarsbrand.” Frits: ,,Toen-ie er lucht van kreeg die nacht, stapte hij op de fiets en sjeesde hij naar de dijk. Hij kende de overleden Ruud Steur en Lennart Veerman goed.”
Droog brood
Zo vader, zo zoon. ,,Hij was technisch aangelegd, net als ik. Toen de eerste computers op de markt verschenen en hier in de buurt nog geen computerwinkels waren, kon ik aan onderdelen komen en maakte en repareerde pc’s. Keek Rick – zo klein als-ie was – altijd al over mijn schouder mee. Toen-ie achttien was, begon hij zijn eigen bedrijfje: Rick’s PC’s.” Nel: ,,Maar er viel geen droog brood aan te verdienen, dus hij deed het als klusje en werkte daarnaast bij Deen Supermarkt, waarvoor hij ook een opleiding volgde, om assistent-bedrijfsleider te kunnen worden.”
Hij stond midden in het leven. ,,De vakantieboeken lagen nog op tafel”, reconstrueert Nel. ,,Die vrijdagavond was hij juist teruggekeerd uit de bowling, waar hij vaak te vinden was. Hij was zo enthousiast, want hij had één van zijn vrienden voor het eerst verslagen. Hij moest vroeg op, omdat hij vroege dienst had bij Deen. Dus ging hij vlak na mij naar boven en even voor dat Frits ging.” Het lugubere probeersel van hun zoon ging onopgemerkt aan hen voorbij, terwijl ze een verdieping lager waren. ,,We hebben niks gehoord…”
Nel: ,,De volgende morgen liep ik de badkamer binnen. Lag zijn kleding – de vorige avond klaargelegd – er nog. Dat klopte niet. Hij versliep zich nooit. Ik riep hem, onderaan de vlieringtrap, maar hoorde niets. Eenmaal de kamer binnenlopend, zat-ie rechtop. Op z’n knieën, op zijn bed. Ik vroeg hem of hij ziek was, hij voelde ook zo koud aan. Maar hij reageerde niet meer… Rianne kwam boven en zag het touwtje om zijn nek, dat naar boven liep en aan een haakje vastzat. Ik kon het haakje er zo uittrekken en Rianne knipte het touwtje door. Maar het was al te laat. Hij is gewoon gestikt…”
‘Het was geen zelfmoord. Hij heeft iets uit willen proberen.Die rotcomputers…’
,,Rianne en ik renden van boven naar beneden. Dit kon niet…” Haar man belde ondertussen met 112. Frits: ,,De lijkschouwer gaf daarna uitsluitsel. Het was geen zelfmoord. Het bleek vaker voor te komen. Het is een spelletje van tv en internet. ‘choking game’. Ik ben het later tegengekomen op internet. Als je je keel op een bepaalde manier dichtknijpt, de toevoer van zuurstof zo blokkeert tot er een tintelend gevoel ontstaat en het daarna weer terug laat komen, de zuurstof, kan dat een kick veroorzaken. Maar dat kan ook mis gaan…”
Nel: ,,Ik zei meteen al: wat heeft-ie nou weer willen uitproberen? Misschien was-ie meteen dood, misschien heeft-ie gedacht: nog eventjes, nog eventjes, omdat hij nog niks voelde… Hij wilde gewoon een verhaal hebben voor de avond erna, want ze hadden een feestje met de vrienden. Maar hij heeft niet goed nagedacht. Die rotcomputers ook… Wij hadden er nog nooit van gehoord, maar zijn vrienden vertelden na de begrafenis dat ze wel eens gesproken hadden over ‘Jackass’, een tv-programma waar dit wel eens in voor was gekomen.”
De verhalen waren daarna niet van de lucht. Het zou een spelletje met wurgsex zijn geweest en er zouden zelfs mensen zijn geweest die zijn handelingen op de webcam hadden gezien. Frits: ,,Allemaal onzin. De computer stond uit. Het punt was, dat vlak nadat ik 112 had gebeld, de mensen van Deen aan de lijn hingen. Of hij nog kwam? ‘Nee’, zei ik. ‘Die komt niet meer…’ Je bent in shock. Toen ik vertelde dat hij dood was, zei ik erbij dat dat door wurging was gekomen. Daardoor kwamen meteen de verhalen van zelfmoord. Dat hebben we zoveel als mogelijk, vanaf het eerste moment dat hier mensen over de vloer kwamen, ontkracht. Want met dat verhaal mocht hij niet de grond in gaan.”
Maar dat verhaal ging razendsnel in de rondte. ,,Het ging zo snel. Er kwamen al bekenden van ons over de vloer, toen de lijkschouwer boven nog bezig was. Ze willen zeker weten wat de oorzaak is, anders geven ze het lichaam niet vrij. Het moet tien voor één zijn geweest, dat hij overleed. De lijkschouwer sprak van tussen half één en één uur ’s nachts: bij ons, buren en vrienden stond de klok daarna een keer stil om tien voor één in de nacht. Daar wilde hij iets mee duidelijk maken.”
‘Stompie’
Nel: ,,Ik denk nog steeds af en toe dat het een boze droom is. Dat ik zijn stem hoor, dat ik zijn sleutels heen en weer hoor gaan en hij binnen zal komen. En hij had zo’n topavond gehad… Hij had goed gebowld, met die ene hand. Hij is geboren met één stompie en zo noemde hij zichzelf ook, ‘stompie’. Maar met die ene hand kon hij meer dan ik met twee. Schoenen strikken leerde hij supersnel en als hij kookte – en dat deed hij regelmatig – dan mocht ik niet helpen. Hij stond altijd voor iedereen klaar. Zó zonde dit… want hij had zoveel talent.” Frits: ,,Als Edwin Bosma er bij Smile Computers niet uit kwam, dan verwees hij de klant vaak naar Rick.”
Er kwamen honderden mensen afscheid nemen van hem. Nel: ,,Dat voelde heel goed.” Frits: ,,Ik weet nog dat we met de stoet langs Deen trokken en daar zestig medewerkers met een witte roos in de hand stonden om aan te sluiten. Dat was een aangrijpend moment…” Hij heeft het even te kwaad. ,,Zoveel mensen in de kerk op een woensdagmiddag, dat was bijzonder. Toen merkten we hoe geliefd hij was.”
De zo behulpzame jongen, die in zijn technische behendigheid ook vaak zijn vader te hulp schoot. Nel: ,,Frits heeft alles aan hem geleerd met betrekking tot de computer. Maar op een gegeven moment was het andersom, moest Frits alles aan Rick vragen. Hij had een eigen mengpaneel en samen met de buurmannen boven op het dak een zendmast gezet, waardoor hij de lucht in kon met een eigen radio-uitzending.” Zijn kamer op de vliering is nog in tact, op de deur hangt nog het bordje met ‘als de lamp brandt, niet storen, dan zijn wij on air’.
‘In de eerste maanden was hij het er niet mee eens, was hij aan het rellen’
Frits: ,,Tornado FM, zo heette zijn stationnetje. Kon-ie mee tot in Purmerend komen. Zijn eerste liedje draaide hij steevast voor Ruud Steur, ‘Scar tissue’ van de Red Hot Chilli Peppers, die ook op zijn eigen begrafenis werd gedraaid.”
Nel: ,,Muziek betekende veel voor hem. Dan wilde hij dat we nog niet naar bed gingen en vroeg hij of we nog een verzoekplaatje hadden. Hij hield vooral van luisterliedjes. Lette dan op de inhoud, de teksten. Daar praatten we dan over.”
Het eerste jaar van het rouwproces is voorbij gegleden. Frits: ,,In de eerste maanden had ik het gevoel dat hij nog hier was. Dat hij het er zelf niet mee eens was.” Nel: ,,Ik ben erg nuchter in dat soort dingen, maar ik heb echt zijn schim hier aan tafel zien zitten.” Frits: ,,Ik geloofde er ook nooit in, maar er zijn zoveel dingen gebeurd, die zo sterk zijn, dat het signalen van Rick moeten zijn geweest. Hij wilde nog niet weg, was aan het rellen. Inmiddels is het een tijdje stil; hij is verder. Nel heeft ook gevraagd of hij naar het licht mocht worden begeleid.”
Regelmatig schudt moeders het hoofd. Van ongeloof. ,,Hij zocht altijd alles goed uit, voordat hij iets ondernam. Waarom heeft hij nu niet goed nagedacht?”, vraagt ze wanhopig, alsof het de dag van gisteren betreft.
Het rouwproces werd gedwarsboomd door wettelijke procedures. Frits: ,,Voor een uitkering van een bepaalde verzekering moest er een verklaring worden overlegd, waarin stond dat het niet om zelfmoord ging. Dat werd een zoektocht, want ik kon nergens terecht en iedereen verwees me door. Probleem was tevens dat ze hier geen naam voor hebben in justitiële kringen, dus toen ik zijn dossier te pakken had, stond er ‘zelfdoding’ in vermeld. Dat was juist wat ik uit de wereld wilde hebben. Uiteindelijk was er een brigadier die zich had verdiept in deze materie en hij belde met de verzekeringsmaatschappij, waardoor er positieve uitsluitsel kwam.”
,,Diezelfde brigadier vertelde dat het vaker voorkomt in ons land, maar omdat het vaak moeilijk te bewijzen is en er geen naam voor is en dan maar ‘zelfdoding’ wordt gebruikt, wordt er hier nog weinig ophef van gemaakt, in tegenstelling tot de Verenigde Staten.”
‘Sorry pa’
,,Toen dit proces ten einde was, begon het pas voor mij en klapte ik in. Toen besefte ik pas dat hij dood was. Elke morgen als ik wakker werd, zag ik in mijn verbeelding die stapel kleding nog liggen in de badkamer en praatte ik tegen hem en vroeg hem waarom. ‘Moest dat nou?’ Ik was boos. Schold hem uit. ‘Sorry pa’, antwoordde hij dan elke keer.”
Nel: ,,Op een of andere manier heb ik altijd gevoeld en gezegd dat hij ‘vroeg’ dood zou gaan. Niet dat-ie onverantwoorde dingen deed. Ik was altijd bezorgder om hem, dan om Rianne, zijn zus waarmee hij twee handen op één buik was. Maar zo vroeg als dit, had nou ook weer niet gehoeven. Het liedje van Celine Dion, ‘That’s the way it is’, wat op zijn begrafenis werd gespeeld, die was ooit voor mijn begrafenis bedoeld.”
Het woord pechvogel valt. ,,Hij had vaak pech, ongelukjes. Dat zijn nu allemaal herinneringen. Die vaak door je hoofd schieten en waar je dan ook wel om kunt lachen. Maar je wilt het zó graag terugdraaien. Nu staat daar de dodenkast…”, wijst ze naar de buffetkast, waarin tussen het servies een rits fotolijstjes staat, met familie en bekenden die hen in korte tijd ontvallen zijn.
Aan de wand draagt hun zoon een smile, vanaf een zonnig vakantie-adres. Nel: ,,Wanneer ik ’s ochtends beneden kom, kijk ik naar die foto en zeg ik ‘goedemorgen, vriend’ tegen hem. En voordat ik naar bed ga, zeg ik welterusten en dat ik hem ontzettend mis… Je moet er doorheen, je moet alles voelen, vind ik. Ook het verdriet wil je voelen. Want dat is om hem en om wie hij was. Je bent zo bang dat, nu het leven verder gaat, het verder van je afgaat. Je hoort zijn stem immers niet meer. Hoe klonk-ie ook alweer, denk je dan. Maar dan weet je het meteen weer.”
Frits: ,,Gelukkig wordt hij niet doodgezwegen. Er kwamen en komen nog veel mensen langs.” Nel: ,,Je wilt over hem praten, ook al doet het pijn en kost het soms je leven. Het moet. En je wilt zijn naam noemen. We verwerkten het eerst ieder voor ons zelf, maar deden het daarna gezamenlijk.”
Futloos
De lente heeft zijn eerste zonnestraaltjes afgegeven. Frits: ,,Dan wil je tenminste weer iets. Toen het winter werd, kon ik soms ook tot vier uur ’s middags in bed blijven. Waarom zou ik opstaan? Ik was futloos. Voor zijn dood had ik al geen werk meer, dus dan is er ook geen afleiding. Nu ben ik gelukkig weer bezig met wat projectjes met pc’s. Dan kan ik me daar op concentreren. Alleen kijk ik dan regelmatig om me heen als ik het even niet meer weet en wil ik Rick vragen wat ik moet doen…”
Nel: ,,’Pa, ik zal het je nog één keer uitleggen’, zei Rick dan altijd… We hadden een ‘Jezus-knul’ en we zijn zo trots op hem. We missen de drukte, het leven in huis. Zijn jas hangt nog aan de kapstok, z’n schoenen staan er nog onder. Geen mens heeft er toch last van? En als we willen, kunnen we nog even ruiken aan de jas, zijn ‘luchtje’ zit er nog aan.”
Goede dagen wisselen slechte af en vooralsnog niet andersom. ,,Het zit nog ‘vooraan’ in je hoofd en over het gemis zullen we nooit heen komen. ‘Handgraven’ zijn van ongein aan elkaar en als we met de familie bijeenkomen, is er steeds eentje niet bij. Maar we kunnen samen weer lachen.”
Frits: ,,In het begin was elke dag een gevecht. Slapen ging niet, maar als ik even wegdommelde en mijn ogen opendeed, wist ik ‘oh ja, er was iets’. Op 16 februari was het een jaar geleden: een heftige dag en er kwam veel volk hier thuis. Het is een zwart jaar geweest.”
Foto: Frits en Nel Handgraaf: ,,Ik denk nog steeds af en toe dat het een boze droom is. Dat ik zijn stem hoor, dat ik zijn sleutels heen en weer hoor gaan…”