Gemengde gevoelens over een moskee
In Edam is de eerste steen gelegd voor een Moskee. De dominee en de burgemeester waren er getuige van. Dus is het een goede zaak, anders waren ze wel thuisgebleven. Ik gun die Marokkanen hun gebedsruimte. Wonen in een koud land zonder een huis voor je eigen god is pas echt bedakken. Maar ik heb er wel gemengde gevoelens over. In de berichtgeving noemen ze hun moskee voortdurend een ‘gebedshuis' om het woord moskee te vermijden. Als je vervolgens leest wat ze daar gaan doen verschilt dat echter niet van een gewone moskee. Ik was ook niet verbaasd toen ik las dat ze er lessen in Arabisch gingen geven. Wie dat wereldje kent, weet dat het betekent dat ze koranlessen gaan geven en kinderen leren de koran in het Arabisch op te zeggen. Allemaal dus vrij traditioneel.
Dat ‘Arabisch' leren zit me een beetje dwars. Het wekt de indruk dat er liever wordt vermeden om gewoon te zeggen dat er koranlessen worden gegeven. Het wekt de schijn van onoprechtheid. Waarom zou een Marokkaan die Berbers spreekt en gewoonlijk een hekel heeft aan Arabieren anders Arabisch leren? Al een paar jaar ben ik een vlijtige islamstudent. Inmiddels ben ik zo ver dat ik begonnen ben met een boek over de islam in Europa. Eigenlijk wordt het een boek voor moslims. Ik probeer daar in uit te leggen wat er binnen de islam zou moeten veranderen om een godsdienst te worden die binnen de Europese cultuur past. Want als dat niet gebeurt krijgen we in de toekomst alleen maar nog grotere problemen dan er nu al zijn.
Als motto voor dat boek heb ik gekozen voor een uitspraak van de pas overleden theoloog E. Schillebeeckx. Die schreef: "Zelfs alle godsdiensten samen begrijpen nog maar een beetje van de grootheid van god". Als je over zo'n uitspraak nadenkt, weet je dat een godsdienst bescheidenheid past. Een godsdienst heeft niet voor alles een oplossing en kan de wereld niet van alle narigheid redden. Als dat zo was, zou het na al die eeuwen al lang zijn gelukt. Maar uitgerekend de woorden ‘islam' en bescheidenheid passen niet zo goed bij elkaar. De islam meent de enige universele godsdienst te zijn en ziet het als haar opdracht om de wereld islamitisch te maken. Dat is bijvoorbeeld de reden waarom islamitische landen de Universele Rechten van de Mens niet accepteren. In plaats daarvan hebben ze een eigen verklaring gemaakt die is aangepast aan de leer van de islam.
Nu hoeven we dat de moslims in Edam niet te verwijten, net zo min als je een katholiek alle uitspraken van het Vaticaan kunt verwijten. Maar het rechtvaardigt wel de vraag waar ze staan. Als we in onze gemeente een gezamenlijke toekomst hebben, is het goed om te weten wat we wel en niet delen. Ik ben daarom geïnteresseerd in wat ze in hun moskee onderwijzen. Worden de kinderen daar opgevoed met de superioriteit van de islam en de afwijzing van de West-Europese cultuur? Of wordt hen onderwezen dat staat en kerk gescheiden dienen te zijn, dat de openbare ruimte bij voorkeur neutraal moet blijven en dat een aantal islamitische regels moet worden aangepast om de islam in de cultuur van democratie en pluriformiteit te doen passen?
De formele leer van de islam is over deze zaken duidelijk. De islam (dus moslims) kan zich alleen maar tijdelijk aan een andere dan islamitische omgeving aanpassen. Moslimse woordvoerders zijn echter vaak onduidelijk. Bijvoorbeeld als ze koranlessen voor kinderen ‘Arabische' les noemen. Of als ze zeggen dat de islam ‘vrede' betekent, zonder er bij te vertellen dat er volgens de islamitische leer pas vrede bestaat ‘als de wereld van de islam is'.
Het was goed dat de burgemeester en de dominee bij de eerste steenlegging van de moskee waren. Maar ze moeten er heel vaak terugkeren om over dat soort dingen te praten zodat we geen ‘moslimse gemeente' binnen de gemeente krijgen. Jihad, strijd voor de verbreiding van de islam; Dawa, bekeringsijver en het uitdragen van de islam; en Sharia, de rechtspraak van de islam, passen niet in de Europese cultuur. Verder zou er een regeling moeten komen voor gemengde huwelijke zoals de Nederlandse kerken dat samen hebben afgesproken. Dat is niet mijn conclusie, maar die van Bassam Tibi. De man is overtuigd moslim en heeft bijna veertig jaar als professor aan de universiteit van Göttingen over deze onderwerpen les gegeven en boeken geschreven. Zijn conclusie is dat we met een liberale islam verder kunnen, maar van een orthodoxe islam alleen maar problemen kunnen verwachten.
Ik ken genoeg moslims die het daar eens mee zijn. Maar binnen hun gemeenschap krijgen ze nog niet veel ruimte.
Peter Louter