Edam-Volendam crisisbestendig en laat OZB daarbij ongemoeid (foto)

Veertien gemeenten staan al onder curatele, maar de gemeente Edam-Volendam is, mogelijk als een van de eerste gemeenten in Nederland, compleet voorbereid op de financiële effecten van de crisis. Op 28 januari 2010 is een bezuinigings- en ombuigingsplan aangenomen, waarbij grote financiële tegenvallers tot in lengte van jaren kunnen worden opgevangen. Het kabinet Balkenende heeft bij monde van minister Bos verkondigd dat de gevolgen van de crisis voor de uitkering van het gemeentefonds pas op z'n vroegst medio 2010 bekend worden gemaakt. Dit nadat twintig werkgroepen zich daarover hebben gebogen. De gemeente Edam-Volendam wilde daar niet op wachten.

Wethouder Emile Karregat van Financiën legt desgevraagd uit: "De aanpak van het kabinet betekent voor gemeenten dat zij in onzekerheid blijven over de korting die hen zal treffen. Daardoor worden investeringen uitgesteld totdat meer zekerheid is verkregen over de omvang. Wij hebben daar als college niet op willen wachten en zijn zelf aan het werk gegaan. We gaan volop door met het helemaal zelf ontwikkelen van ca. 1.200 nieuwe woningen in De Broeckgouw. Tevens zijn we op diverse locaties bezig met binnenstedelijke (her)ontwikkeling voor met name senioren. Dat levert ons als gemeente financieel niet zoveel op, maar het is goed voor de prijs van de (starters)woningen en ook om de (lokale/regionale) economie op gang te houden.

Naast deze en andere zaken die op dit moment in uitvoering en gewenst zijn, willen het college van B&W en de gemeenteraad fors investeren in realisatie van een kunststof atletiekbaan in Edam, kunstgrasvelden voor twee voetbalverenigingen en complete renovatie van het binnen-/buitenzwembad de Waterdam. Deze uitgaven hadden we al wel meegenomen in de begroting voor 2010 en de volgende jaren, maar we hebben al dit soort investeringen voor uitvoering moeten bevriezen, hangende de uitkomsten van de werkgroepen van het kabinet. Het college wilde naar de gemeenteraad, de verenigingen en de bevolking toe snel duidelijkheid scheppen over de financiële mogelijkheden van deze voorstellen in relatie tot mogelijke toekomstige kortingen en omdat we die duidelijkheid niet uit Den Haag kregen zijn we zelf gaan rekenen vanuit het meest negatieve scenario."

Structureel € 2 miljoen bezuinigd
Het college, waarin naast de VVD ook VolendamI80 en het CDA zitting hebben, voerde daarom een taakstellende bezuiniging/ombuiging door van ruim 2 miljoen euro structureel vanaf 2010. Wetende dat de gemeente Edam-Volendam ca. 23 miljoen euro uit het Gemeentefonds ontvangt, is dat een fors bedrag. Karregat vervolgt: "Gezien de signalen daarover vanuit het Haagse lijkt voor onze gemeente een korting van 2 miljoen euro realistisch. Het meest positieve scenario geeft een veel milder beeld en het meest negatieve dat wel eens de revue passeert, gaat uit van een verlaging van de uitkering uit het gemeentefonds van 4 miljoen euro per jaar. Omdat wij bij de eerste verschijnselen van de crisis al zijn gaan sparen, zal het saldo van het in 2008 in het leven geroepen Conjuctuuregalisatiefonds in 2013 tot 13 miljoen euro zijn gestegen. Daardoor kan de gemeente zelfs bij de grootst mogelijke korting uit het gemeentefonds haar beleid tot 2020 zonder problemen doorvoeren. De verwachting is echter wel dat als dit scenario zich zou voordoen, zeer veel gemeenten aan de bedelstaf zullen raken, dit dus in tegenstelling tot Edam-Volendam".

Bestuur moet besturen
Het bezuinigings-/ombuigingspakket is in geld gemeten best drastisch voor een gemeente met een dergelijke omvang. Echter kijkend naar de maatregelen zelf lijken deze weinig pijn te doen. "We zijn onorthodox te werk gegaan om snel een goede keuze te kunnen maken. Wat je elders ziet is dat voorstellen voor een pakket aan bezuinigingen vanuit het ambtelijk apparaat worden gedaan, door werkgroepen of dat zelfs de hulp van een oud-premier wordt ingeroepen. Ik kom uit het bedrijfsleven en persoonlijk zou ik me daar als bestuurder/wethouder financiën voor schamen. Je moet als gemeentebestuur gewoon je bestuurlijke verantwoordelijkheid nemen en jezelf niet afhankelijk maken van, of afschuiven op anderen. We houden in Edam-Volendam van daadkracht en realiteitszin: binnen 1 maand was het bezuinigingsvoorstel na een ambtelijke sessie en een harmonieus verlopen collegevergadering compleet klaar, zonder dat echt politieke pijn wordt geleden. En de OZBbelasting wordt daarbij ongemoeid gelaten. Het kan dus wel en ook heel snel, als je maar weet waar je het geld moet zoeken en duidelijk en helder communiceert vanuit de gedachte dat het gemeentebestuur ook echt bestuurt."

Van scepsis naar waardering
De liberale wethouder benadrukt dat hij deze, door anderen als onconventioneel benoemde aanpak, heel gewoon vindt. Omdat voorstellen normaliter ambtelijk worden voorbereid, zag hij wel dat die aanpak buiten het college van B&W aanvankelijk met de nodige scepsis zou worden ontvangen. Achteraf merkte hij aan de reacties dat velen aangenaam verrast waren over de uitkomst. "Zonder dat wij onszelf hiermee op de borst willen slaan of met anderen willen vergelijken, vind ik het persoonlijk best vreemd te zien hoe een heel groot deel van Nederland zich nog steeds aan het beraden is op de gevolgen van de crisis. Ik zie daar vaak een sterke ambtelijke afhankelijkheid van bestuurders en hoop dat dit zal veranderen."

Gedurfde aanpak
Wethouder Karregat vervolgt door te stellen dat bestuurskracht altijd, maar zeker in moeilijker tijden, van groot belang is. "Ik hoop dat men elders het pad van het instellen van ambtelijke commissies en externe bezuinigingsadviseurs niet neemt of zal verlaten en snel tot zaken komt. Dat is goed voor de duidelijkheid richting inwoners, bedrijven en instellingen. Maar het is ook goed voor de economie, omdat je dan snel weet waar je staat en wat je als overheid kunt investeren. Ook kunnen toekomstige coalitieprogramma's op basis van de realiteit worden gemaakt. Wij kijken verder niet naar anderen, maar zijn tevreden dat wij onze gemeenteraad een voorstel hebben kunnen presenteren waardoor bekend is waar we staan en - ondanks de crisis - financieel kerngezond de toekomst tegemoet kunnen zien, zonder de inwoners of het bedrijfsleven daar extra voor te hoeven belasten." Na vele complimenten te hebben gegeven voor de voortvarende en gedurfde aanpak, heeft de gemeenteraad ingestemd met het kaderstellende pakket van maatregelen.

Veel waar voor je geld
De VVD-wethouder die een jarenlange bedrijfsachtergrond heeft, sluit af door te stellen dat het hebben van een kaderstellend bezuinigingsdocument prima is, maar dat realisatie ook de nodige aandacht zal vergen. Hij vervolgt: "We zijn een gemeente met een relatief mild belastingklimaat en een bovengemiddeld voorzieningenniveau. Dit resulteerde in een tiende plaats op de profijtindex van het Weekblad Elsevier. Onze inwoners en bedrijven krijgen veel waar voor hun geld en dat kunnen we op deze manier tot in lengte van jaren zo houden, met of zonder crisis." Wethouder Karregat hoopt dat andere gemeenten de financiële vrees voor de toekomst daadkrachtig tegemoet zullen treden: "Bestuurders moeten het nu juist niet ambtelijk overlaten, maar gewoon doen waarvoor ze zijn gekozen, althans zo zie ik dat. De situatie wordt algemeen gezien als bedreiging, maar blijkt juist een enorme kans! Gemeenten moeten niet op het kabinet wachten, want dan zullen ze tot die tijd niet meer investeren. Dat is slecht voor de economie in deze financieel moeilijke tijden. Tevens zal het uitstellen van maatregelen de kans op belastingverhoging aanzienlijk verhogen en dat moeten we al helemaal niet willen", aldus de wethouder.

Edam-Volendam crisisbestendig en laat OZB daarbij ongemoeid
Enkele bezuinigings-/ombuigingsvoorbeelden:

• Structurele bezuinigingen in beginsel door goed en heel strak financieel beheer; - Vervroegde aflossing leningen (met aandacht voor balansverkorting);


• Begrotingstechnisch screenen van automatismen; budgetten bijvoorbeeld worden niet meer automatisch geïndexeerd;


• Vergaande professionalisering inkoop en aanbestedingen;


• Nieuwe gemeentelijke huisvesting gedeeltelijk uitgesteld;


• Vertraagde invulling vacatures, actief aan werk helpen van voormalig personeel. Structureel 4,5 ton.


• Conjuctuur-egalisatiereserve: vanaf het moment van de eerste verschijnselen van de crisis zijn meevallers direct hierin opgenomen; saldo vorig jaar ca. 2 miljoen euro, in 2014 een spaarpotje van ca. 13 miljoen euro.

En dit alles uiteraard zonder verhoging OZB.