Vriendengroepen zijn goud waard gebleken in de verwerking'

De leraar werd gewoon leraar
Over de toonbank krijg je wisselgeld terug uit een met littekens geaderde hand. In de kroeg, op de voetbalclub, in de bus, op de tribune; dé brand is er altijd en overal. Toch leiden slachtoffers vooral de levens die ze daarvoor ook wilden leiden. Dankzij de hechte gemeenschap. „De vriendengroepen zijn goud waard gebleken."

De brand die vooral heel veel niet veranderde in Volendam. Het is een andere invalshoek, maar wel een die door de Volendammers graag wordt omarmd. Wie voor de brand schilder wilde worden, werd schilder, wie studieplannen had zette die dodr, de tandarts is tandarts geworden en de schoolmeester in spé ging - volgens plan -voor de klas. Bijzonder? Niet in Volendam. „Iedereen hier is met de brand verbonden. Direct, indirect. Het heeft ons allemaal geraakt. Het hoort bij het leven. Het heeft een enorme impact gehad - niemand die het ooit vergeet - maar dat is iets anders dan dat al die levens nu allemaal compleet anders zijn gelopen."

Spiegelbeeld
Aan het woord is Jaap Zwarthoed. De sympathieke 26-jarige Volendammer raakte zelf zwaargewond. Zijn spiegelbeeld herinnert hem voor altijd aan de nieuwjaarsnacht van tien jaar geleden. „Journalisten gaan altijd voor de mooie quote. Dat je als slachtoffer elke dag weer het leven koestert. Maar er zijn gerust dagen dat ik 's morgens bij het opstaan denk, je ziet er niet best uit Jaap. Maar op een gemiddelde dag ben je vooral bezig met het gewone leven. Met wat je die dag moet doen op je werk. Welke rekening er nog ligt." Gewoon leven. Het klinkt eenvoudig, maar het is wel waar het om draait volgens Jaap Zwarthoed. „Je kan en mag nooit voor iedereen spreken, maar voor het gros gaat het wél daarom. Die brand is geweest, en nu probeer je het leven te leven zoals je dat altijd hebt gewild."

Hij heeft een carrière als topturner ('net niet goed genoeg') achter de rug, is keeper in de zondagselectie van Volendam-amateurs, studeert pedagogie en staat voor de klas. „Ik ben gymdocent en geef turntraining. Dat laatste ontstond toen ik vanwege mijn verwondingen zelf niet kon turnen. Maar voor de brand had ik ook al de ambitie om voor groepen te staan en te spreken. Je pakt de draad op en probeert dezelfde ambities te verwezenlijken. En zo zie ik het eigenlijk alleen maar om me heen. Je doelen veranderen niet door die brand, alleen de weg erheen." Als platgedrukt helmgras na een orkaan kwam de Hemeltje-generatie weer fier omhoog. Inmiddels sterk genoeg om gewone tegenwind van het leven aan te kunnen.

„Er zijn mensen, ook deskundigen inderdaad, geweest die dachten dat slachtoffers een eigen gemeenschap in Volendam zouden gaan vormen", zegt Jaap Zwarthoed. „Het tegendeel is waar gebleken. In Volendam val je niet op met brandwonden. Het ongewone is hier gewoon geworden. Een relatie beginnen met iemand die flink is verbrand, is hier niet uniek." Het vissersdorp als veilige haven. „Zo voelt het hier. Je wordt niet nagestaard, je hoeft niets uit te leggen. Hier ben je gewoon jezelf. En omdat je hier zo normaal kunt leven, sta je buiten Volendam ook steviger in je schoenen. De nieuwsgierige blikken die je dan treft, kun je veel gemakkelijker aan. Ik werk niet in Volendam en ik ga gerust naar het buitenland op vakantie."

Goud
De hechte Volendamse gemeenschap heeft daar flink aan bijgedragen. „Eigenlijk kun je geen Volendammer uitsluiten. Vrienden, kennissen, familieleden, onbekenden via het support-project; iedereen steunde en steunt elkaar. En de vriendengroepen zijn goud waard gebleken", zegt Zwarthoed. Vriendengroepen in Volendam zijn `voor altijd'. „In elke vriendengroep van onze leeftijd zitten slachtoffers." Weer valt het woord gewoon. „Die horen er gewoon bij. Zat je voor de brand samen in de kroeg, dan zit je dat nu nog steeds. En zo gaat het ook op de voetbalclub en in het hele verenigingsleven."

De Volendamse psychologe Gerda Buijs ondersteunt het verhaal van Zwarthoed. „Sociale steun is een van de krachtigste invloeden die bijdragen aan herstel. Ambitie, moed en een tikje gezonde eigenwijsheid doen het ook goed. Afleiding en humor zijn gezonde afweermechanismen. Het is niet ondenkbaar dat een dorp zijn eigen steunpunt werd, al geldt dat helaas niet voor iedereen."
De vriendengroepen zijn vaak negatief in het nieuws geweest, weet Buijs, dragende kracht achter de tegen drugs strijdende Moedige Moeders. „Mensen ontlenen graag hun identiteit aan de groep. Groepsdruk kan je een verkeerde weg opduwen. Maar uit die saamhorigheid is ook veel moois geboren. Hoe mensen in Volendam, ook jonge mensen, elkaar hebben geholpen, is echt uniek. Hartverwarmend."

De brand zal er altijd zijn in Volendam, zegt ook Buijs. „Alleen merken wij in het dorp er in het dagelijks leven niet veel meer van. Omdat het niet langer opvalt. Daarom is herdenken ook zo belangrijk. Je haalt kracht uit het feit dat heel veel mensen op hetzelfde tijdstip dezelfde gevoelens hebben, en dat ook zien en weten van elkaar. Dat besef versterkt het saamhorigheidsgevoel."
Volendammers hebben het leed samen gedragen. „Of het verwerkt is weet je nooit. Ook ik niet. Nu gaat het goed met mij, maar in de toekomst kan ik niet kijken", zegt Zwarthoed. „Er kunnen altijd dingen in het leven gebeuren die oude wonden plotseling openrijten. Een relatie die stuk gaat of een geliefde die wegvalt. Daar zal iedereen anders op reageren."

Uitnodigingen van de brandwondenstichting voor bijeenkomsten van brandslachtoffers zijn altijd terzijde geschoven, weet Zwarthoed die lang in een klankbordgroep zat van slachtoffers. „Ik kan me voorstellen dat je daar naar toe wil als je de enige in je omgeving bent die verbrand is. Maar wij gaan liever op pad met onze eigen vrienden. Mensen zeggen weleens dat als er toch een ramp moest gebeuren Volendam de plek is waar de mensen dat leed aankunnen. En daar zit eigenlijk best wat in."