Geschiedenis theehuisjes aan de Lingerzijde: in toekomst onderdeel van nieuw woonplan

[caption id="" align="alignnone" width="420"] Theehuisjes ca. 1920[/caption]

[caption id="" align="alignnone" width="420"] Theehuisjes ca. 1950[/caption]

Aan het water langs de Lingerzijde staan twee fraaie theekoepeltjes, Zij vormen een romantische herinnering aan lang vervlogen tijden toen voorname Edamse families de zomermiddagen door brachten in hun tuinhuis. Het koepeltje achter het pand Lingerzijde 33 met zijn merkwaardige gootlijst springt misschien wel het meest in het oog. De geschiedenis van beide koepels is onlosmakelijk verbonden met het voorname Edammer geslacht Pont, eeuwenlang actief in de scheepvaart en houthandel. Indien de panden, die formeel zijn aangekocht door een projectontwikkelaar uit Waterland, binnen afzienbare termijn verbouwd gaan worden tot luxe woningen en appartementen, zullen zijn weer volledig deel uit gaan maken van dit beoogde plan. Een ontspannen plek om de buren beter te leren kennen!

De scheepsverzekeraar William Pont kocht in 1783 voor 6.500 gulden Lingerzijde nrs. 33/35 aan met het bijbehorende koetshuis aan de overzijde van de straat (nr. 36). Zijn zoon Pieter Pont, geboren in 1781, was zo gefortuneerd dat hij rustig van het familiekapitaal kon leven. Pieters zoon, de naar zijn grootvader vernoemde William (1806-1847), wist het fortuin nog verder te vergroten door activiteiten in de houthandel en rederij. William trouwde in 1828 met Wilhelmina Versteeg. Dat was een passende partij. De familie Versteeg was namelijk ook zeer voornaam en betrokken bij de handel in kaas, hout en baksteen. Wilhelmina zette na de voortijdige dood van haar man diens bedrijven voort. In oude archiefstukken wordt zij aangeduid als ‘zeehandelares en houtkoopster’.

Turkomanie in Edam

Omstreeks 1820 blijkt achter het pand Lingerzijde 33 een tuinhuis aanwezig te zijn. William besloot echter tot de bouw van een nieuwe theekoepel. In 1844 verkreeg hij permissie van het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen om dit nieuwe koepeltje in het water te laten uitspringen. Het werd een modieus gebouwtje. In de 19e eeuw was de Oriënt met zijn mysterieuze sfeer van pasja’s en harems bijzonder in trek. Er was van een ware ‘Turkomanie’ sprake. Dat is duidelijk te zien aan de met Turkse halve manen versierde lijst langs de dakrand van Williams nieuwe theehuis. Inwendig werd het gebouwtje in Louis XVI stijl uitgevoerd, compleet met een marmeren schouw en een ‘Witje’, een grisaille schoorsteenstukje.

Nieuw achtkantig theekoepeltje

Pieter breidde in 1827 het familiebezit verder uit door de aankoop van de panden nrs. 39 tot en met 41. Op de erfgrens tussen Lingerzijde 37 en 39 stond een zomerhuisje. Kort na de dood van zijn vader in 1845 liet William dit huisje afbreken. Er voor in de plaats kwam een achtkantige houten theekoepel. Zijn vrouw kocht in de loop der jaren nog meer panden aan de Lingerzijde aan. Bij haar dood in 1892 bezat Wilhelmina alles van nr. 33 tot en met nr. 43 en aan de overkant nog het in 1783 gekochte koetshuis voor de rijtuigen.

Het Hoogheemraadschap aan de Lingerzijde

In de loop van de jaren zestig groeide het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen razendsnel. In verband hiermee werden er in Edam allerlei panden aangekocht en tot kantoorruimte verbouwd. In 1965 verwierf het Hoogheemraadschap Lingerzijde 37. Het koepeltje hier werd vervangen door een nieuw exemplaar, geheel in Louis XVI stijl. Het gebouwtje kwam in 1966 gereed. Het pand Lingerzijde 33 met het Turkse koepeltje kwam in 1974 in handen van Uitwaterende Sluizen. Dit huis met het theekoepeltje werden in 1979 met steun van Monumentenzorg geheel gerestaureerd onder leiding van het bekende architectenbureau J. Schipper uit Zaandam. De tuin werd ook geheel in een passende stijl heraangelegd. Ondanks grote inspanningen bleken helaas twee van de drie meer dan 150 jaar oude beuken niet meer levensvatbaar. Het Hoogheemraadschap verving ze door behoorlijk uit de kluiten gewassen nieuwe bomen zodat het oude aangezicht zoveel mogelijk behouden bleef.