Tja. Hoe een luchtig artikeltje over Volendam aanleiding kan zijn voor zo'n discussie.
Waar gaat het nu volgens mij om, in de discussie ?
1. Over als je zegt dat je uit Volendam komt. Als ervaringsdeskundige - en ik ben daarin zeker niet alleen - heb je direct meer aandacht en wordt daar meer bij stilgestaan dan dat je zegt dat je pakweg uit Nieuw-Vennep (vraag me nu af, is er ook een Oud-Vennep of gewoon een Vennep ?), Vleuten, Hoorn of Alkmaar komt. En de oorzaken hiervan kennen we allemaal
(i) de voetbal; overigens volslagen onbegrijpelijk voor mij. Leidt een kwijnend bestaan, de FC levert al lang geen spraakmakende goede Volendammer voetballers meer en de thuiswedstrijden worden nog amper bezocht;
(ii) de muziek; The Cats in de oudheid, nu Jan Smit, Nick en Simon, de 3 J's noem maar op en de aandacht daarvoor in de media;
(iii) de eeuwige paling en de palingvisserij. Altijd maar weer de vraag ' Wanneer neem je nu een pond paling mee ? , alsof ze hier aan de bomen groeien. Dat gezeur was wel afgelopen bij mij eens toen ik onverwachts tegen een collega uit Beverwijk zei waar zijn nu de aardbeien ?
(iv) de klederdracht; verheven tot nationaal kostuum. Al decennia verdwenen. Maar toch nog steeds geassocieerd met Volendam en toch
(v) 'Het Volendams'. En het is volledig onbelangrijk voor de discussie hier of het nu een taal, een dialect, sub-dialect, een brabbeltaal of kindertaal is. Het publiek staat met de oren te klapperen. De TV laat het ook graag horen. Collega's van me stonden met open mond als ze mij aan de telefoon 'Volendams' hoorden praten en ik, zodra ik de hoorn had neergelegd, zonder een spier te vertrekken, omdat ik het me niet realiseerde, overschakelde naar goed Nederlands.
Natuurlijk. Volendam is in dit opzicht ook niet uniek. Als je zegt dat je uit Urk komt, zal ook worden stilgestaan bij de visserij. Of ik stel me voor als je zegt uit Staphorst te komen. Je zult dan ook wel worden gevraagd hoe het leven is op de Bible-belt en of je zelf ook zo streng gereformeerd bent. Zo zijn er nog veel meer plaatsen met specifieke kenmerken in Nederland te noemen. Maar Volendam hoort nu eenmaal wel in dat rijtje thuis.
2. De vooroordelen over Volendam en de Volendammers. Die zijn er nu eenmaal. Ook de schrijfster van het artikel had die. Tja. Op de eerste plaats werken we er ook zelf aan mee. Kijk woensdagavond maar weer naar 'Herrie in de Bosbaan'. Niet eens spontaan; 75% is geregisseerd, weet ik uit heel betrouwbare bron. Maar het gekke is dat bijna iedereen denkt dat voor alle inwoners Volendammers een taal die daar wordt uitgeslagen, gewoon is en alle Volendammers een daar geetaleerd gedrag vertonen. Zou toch niet zo zijn als het bij wijze van spreken een Utrechtse familie zo zou zijn gefilmd.
En de schrijfster rolt van verbazing van haar stoel als zij iemand tegenover haar ziet die op de eerste plaats een zorgzame vader is, goed Nederlands spreekt, goed is opgeleid en zo galant is haar niet in verlegenheid te brengen toen ze wat spottend over Volendam deed. Deed ik trouwens wel als we weer eens door quasi intellectuelen tot de grond toe werden afgekraakt, omdat wij hier van ons democratisch recht gebruik maakten om in grote getalen op een voor hen onwelvallige, maar democratisch toegelaten partij te stemmen.
Zo ook mijn collega. Die een beeld had van de Volendammer bouwers van tierende, schreeuwende en vloekende agressieve grote mannen, met wijdopengesperde ogen van de coke en een nog naar bier stinkende adem die alleen maar 'zwart' wilden werken. En brave - eerder wat bedeesde - beleefde huisvaders en jonge mannen tegenover zich zag die meedachten, goede suggesties hadden en zich vakbekwaam, snel en geruisloos van hun taken kweten en niet direct een prijskasrtje hingen aan een slag extra werk. En wel plezier had hoe iedereen iedereen kende, elkaar vrolijk begroette en in een voor hem en zijn vrouw volslagen onbegrijpelijk taaltje met elkaar converseerden.
Natuurlijk. Er zijn ook 'tokkies' hier. Maar de overgrote meerderheid - ook en met name de echte vaklieden - zijn gewone anonieme hardwerkende burgers. Zoals ook West-Fiezen en Zaankanters bijvoorbeeld zijn, maar toch altijd iets anders. En natuurlijk zijn er hier ook lieden die bij mij geen spijker in het schot mogen slaan. En ik wilde ook mijn neefje niet bij mij aan het werk die, na zijn HAVO, direct als stucadoor aan de slag ging en aan de slag kon. Stucadoren is volgens mij nog steeds een vak. Maar ons-kent-ons en die mensen beveel ik natuurlijk niet aan bij een goede collega.
Maar het gevestigde beeld van ons is en blijft nu eenmaal onuitroeibaar, hebben we mee leren te leven, weten we en houden er ook rekening mee.