Eind 2023 werden wij als gemeente geconfronteerd met een extreem hoge waterstand in het Markermeer. Vanaf eind november kwamen er al alarmerende berichten van de buitendijkse ondernemers en was er intensief contact tussen medewerker OOV en de buitendijkse ondernemers. Door de hoge waterstand in het IJsselmeer was het niet mogelijk de waterstand in het Markermeer te verlagen.

Door de verwachtingen van nog meer regenval en harde wind vanuit het oosten en noordoosten werd snel duidelijk dat wij in Monnickendam ook zouden worden geconfronteerd met ernstige wateroverlast. Omdat deze overlast grote impact heeft gehad op onze inwoners, specifiek in Monnickendam en op Marken en onze organisatie, willen wij het proces goed evalueren. Dit document is een eerste evaluatie van onze organisatie.

Doel feitenrelaas

• De gebeurtenissen en genomen maatregelen en acties in beeld brengen.
• Input verzamelen voor een evaluatie en een draaiboek voor een volgende keer, dit ook gebruiken voor andere crisissituaties die we als gemeente zelf moeten oppakken.
• Inzichtelijk maken welke schade (financieel en technisch) er is.
• Inzichtelijk maken welke maatregelen/herstelwerkzaamheden op korte termijn nodig zijn.
• Inzichtelijk maken welke maatregelen/keuzes er mogelijk zijn voor de lange termijn.

Tijdlijn 28-12 t/m 8-1

Donderdag 28-12
De eerste melding dat er overlast zou kunnen optreden kwam 0p 28-12 van de dijkgraaf aan de burgemeester en de medewerker OOV. De mededeling was dat er vanuit het HHNK werd opgeschaald alarmfase 1 voor de dijken. Verantwoordelijkheid buitendijkse gebieden ligt bij gemeente.

Ook kwamen er meldingen binnen via de app-groep voor buitendijkse ondernemers. Tijdens de gehele periode is er contact geweest met deze ondernemers en zijn we ingegaan op vragen en verzoeken.

Zondag 31-12
Er is contact tussen de burgemeester en VRZW over de verantwoordelijkheid voor de buitendijkse gebieden, welke bij de gemeente ligt. De burgermeester heeft opdracht gegeven om maatregelen te nemen en voor te bereiden.

Op oudejaarsdag was er een eerste melding van concrete overlast bij jachthaven Marina/Lakeland. Omdat hier een tijdelijke locatie-opvang Oekraïners is gevestigd, heeft de consignatiedienst maatregelen genomen zodat de opvanglocatie, verblijf en eetgedeelte, bereikbaar zouden zijn.

Er is een eerste inventarisatie gemaakt van de kwetsbare plekken in Monnickendam. Deze plekken zijn: de buitendijkse havens (Marina, Waterland en Zeilhoek), lage deel Haringburgwal (zijde Hakvoort), Binnenhaven, mogelijk Gooische Kaai, loswal bij ’t Prooyen, mogelijk deel Galgeriet bij Bierderij, deel Hemmeland en aansluiting Hemmeland bij Van der Lingen. Er was toen al beginnende wateroverlast op het Hemmeland.

De waterstanden en verwachtingen waren erg onvoorspelbaar. Daarom zijn we uitgegaan van een worst-case situatie.

Maandag 1-1
Op nieuwjaarsdag is een zanddijkje aangelegd bij Van der Lingen. De situatie is door de consignatiedienst in de gaten gehouden.

Dinsdag 2-1
Op 2 januari is een klein crisisteam samengesteld die 24-7 bezig kon zijn met de aanpak van de wateroverlast. (OOV/Consignatie/beleidsmedewerker water/manager /communicatie/ burgemeester). 2 lokale aannemers zijn gevraagd stand-by te staan om te helpen. Op 2 januari is er een zanddijkje aangelegd bij het strandje voor het Mirror. Op deze wijze waren we op die locatie even in controle. We waren er wel van bewust dat met het worst-case scenario het Hemmeland niet droog te houden was. Om het hele Hemmeland dan droog te houden, zouden langs de gehele zuid-oost kust bigbags moeten worden geplaatst. Dat was niet haalbaar i.v.m. de bereikbaarheid van deze locaties.

Op 2 januari zijn er zandzakken besteld voor de kwetsbare locaties in de binnenstad. In de avond zijn deze zandzakken door de buitendienst en brandweer langs de drie locaties in de binnenstad gelegd en hebben alle huizen langs deze route een brief ontvangen. Op deze locaties zijn bigbags niet mogelijk i.v.m. sterkte kades, bereikbaarheid locaties en doorgang langs de kades.

Woensdag 3-1
Omdat de stijging van het water nog steeds niet voorspelbaar was, is er vanuit het crisisteam, met hulp van de buitendienst en de boa’s, continu controle geweest op locatie. Dit is gedaan door periodiek rondes te lopen en deze foto’s in de groepsapp te delen. Deze monitoring van de situatie is t/m 9 januari uitgevoerd, de frequentie was afhankelijk van de onzekerheid in de situatie.

Locatie beoordeeld op hoogte t.o.v. NAP (zie bijlage 1).

Ca. tweemaal per dag kregen wij een update van HHNK met de actuele voorspelling van de waterstand en de windverwachting.

Donderdag 4-1
Omdat het effect van de wind en de golfslag op de kades en het Hemmeland niet te voorspellen waren, zijn er extra maatregelen genomen. De dijkjes van zandzakken in de binnenstad zijn verhoogd. De bewoners van de vuurtoren ontvangen hulp van de gemeente.

De opvanglocatie in Lakeland is ontruimd i.v.m. afsluiten eetzaal en onbereikbaar zijn van de entree. De Oekraïners zijn verplaatst naar hotel De Rijper Eilanden. De gemeenteraad van Alkmaar wordt hierover geïnformeerd.
Er komt een melding binnen van mogelijke schade aan de dijk op Marken. RWS wordt door de veiligheidsregio gevraagd ter plaatste te komen controleren. Er wordt door RWS dijkbewaking ingezet.

Tussen de eiland raad en de gemeente is continu contact over de communicatie over de situatie van de om ringdijk. De gemeente heeft aan de eilandraad het verzoek gedaan om door de gemeente opgestelde communicatie te verspreiden om ze een zo groot mogelijk bereik te hebben. De inwoners van Marken krijgen via de website en social media van de gemeente en via de eilandraad informatie over de situatie rondom de dijk. Er was veel pers in de regio, die hebben we zo goed als dat kon te woord gestaan, alle contact verliep via de communicatieadviseur en de werkzaamheden hadden voorrang. Interviews in de krant, op de radio en op TV. Monnickendam en Marken waren prominent in het nieuws.

Vrijdag 5-1
De meeste maatregelen die mogelijk waren, zijn ingezet. Vanaf dit moment was het afwachten, monitoren en waar nodig bijsturen. Bij de haven en deels langs de Gooische Kaai zijn de dijkjes versterkt met een folie. Ca. tweemaal per dag werd een update geplaatst op de website en facebook.

Er was goed contact met de dijkwachten die dagelijks een update gaven. Deze werd meegenomen in de update van de gemeente en de update van de eilandraad. Dagelijks is er contact met HHNK over de voorspellingen van de waterhoogte bij Monnickendam. Het dijkje bij het Mirror breekt door en het Hemmeland loopt verder onder.

Er is een dijk van bigbags aangelegd bij Fa. Van der Lingen om te voorkomen dat dit deel op het Galgeriet dat nog in gebruik is niet meer bereikbaar zou zijn. Het Hemmeland is geheel afgesloten omdat de waterstand zo hoog was dat hier geen
maatregelen meer konden worden genomen.

Zaterdag 6-1
Binnen de crisisorganisatie wordt een planning gemaakt voor het schouwen van de kades gedurende de komende dagen in de binnenstad. Duidelijk was dat er in het weekend een piek zou komen. Er worden vast voorzorgsmaatregelen genomen i.v.m. de vorst die is voorspeld. Strooiroutes, hekken plaatsen e.d. Hernand Jansen en de Bierderij worden geïnformeerd over mogelijke wateroverlast op hun locatie.

Ondernemers langs de binnenhaven worden geïnformeerd over de actuele situatie. Ook is er intensief contact met alle buitendijkse ondernemers, de eilandraad. Ook de bewoners van de vuurtoren worden nogmaals gebeld. Europarcs ontruimt het park.

Nog steeds ontvangen wij updates van HHNK en RWS(over de dijk) en worden er updates geplaatst op website en facebook. Daarnaast wordt er dag en nacht geschouwd langs de kades.

Zondag 7-1
Deze dag was afwachten en de situatie monitoren.

Maandag 8-1
Het Prooyen is afgezet i.v.m. water op de weg en vorst. Gecommuniceerd over gevaarlijke situatie water in combinatie met vorst en onderbemaling op wegen en Hemmeland.

Communicatie

Om inwoners en ondernemers zo goed mogelijk te informeren, zijn er via de website en social media berichten gedeeld. Als bijlage 2 wordt het logboek communicatie gedeeld. Belangrijk onderdeel van de communicatielijn was de communicatie over de omringdijk Marken. Hierin werd de eiland raad gevraagd de berichten van de gemeente ook te delen om een zo groot mogelijk bereik te hebben.

Crisisorganisatie wateroverlast

Bij deze wateroverlastperiode is de volgende organisatie gehanteerd. Deze samenstelling crisisteam kan bij een volgende aanpak lokale crisis opnieuw worden ingezet.

• Coördinator wateroverlast
• OOV
• Communicatieadviseur
• Consignatiemedewerker en achterwacht
• Burgermeester
• Manager/secretaris.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Verloop waterstand 28-12t/m 9-1

Werkzaamheden gerelateerd aan de wateroverlast

Welke maatregelen zijn er genomen tijdens de wateroverlast en welke kosten zijn hiervoor gemaakt (waar bekend zijn de kosten al ingevuld):

• Zandzakken aangeschaft Ca. €13.144,24
• Inzet lokale aannemers €11.226,40 tot nu toe moeten nog facturen binnen komen
• Kosten eten i.v.m. overwerk €200,
• Extra uren medewerkers € P.M.
• Inhuur communicatiemedewerker €PM.
• Wegsleepkosten i,v,m, vrij maken kades €726,00

Welke herstelwerkzaamheden zijn er uitgevoerd of worden op korte termijn uitgevoerd

• Inspectie kade €P.M.
• herstellen schade kade €P.M.
• Inspectie Electra werkzaamheden €P.M.
• Uitvoeren werkzaamheden Electra €P.M.
• Opruimen zandzakken €P.M.
• Opruimen en herstellen Hemmeland €P.M.
• Leegpompen Hemmeland €P.M.
• Herstellen beschoeiingen Hemmeland €P.M.

Keuzes voor de langere termijn

Om te voorkomen dat het Hemmeland in de toekomst opnieuw onderloopt met weer een grote schadepost, wordt bekeken welke maatregelen hiervoor kunnen worden uitgevoerd. Hierbij is de afweging of en welke maatregelen haalbaar en afdoende zijn. Hiervoor is een analyse van mogelijke herhaling van een extreme situatie nodig.

Vervolg

• Organiseren evaluatiebijeenkomst en opstellen interne evaluatie.
• Evaluatie met overige overheden, VRZW, HHNK, RWS en andere gemeenten die zijn geconfronteerd met ernstige overlast om te komen tot afspraken met RWS over aanpak.
• Verzamelen vragen aan RWS en deze gebundeld met RWS bespreken.
• Bepalen werkzaamheden Hemmeland.
• Uitzoeken verantwoordelijkheden voor opgelopen schade door verschillende partijen.
• Uitzoeken of bestaande crisisstructuur (GRIP-structuur) kan worden ingezet bij hoogwatercrisis.
• Opstellen draaiboek crisisorganisatie binnen onze organisatie.
• Op basis van de recente ervaringen opstellen draaiboek voor aanpak wateroverlast.
• Keuzes langere termijn verder uitwerken en beoordelen op technische mogelijkheden en financiële haalbaarheid.