Als je aan het begin van de avond wandelt over de Zuidervesting in Edam en tussen de kastanjebomen door kijkt richting de Speeltoren kun je zien dat de tuinders van de Stadstuinen aan de Zuidervesting weer bezig zijn met het bewerken van ‘hun’ stukje moestuin. Net als de wandelaars na een drukke dag genieten ze van het buiten zijn, en van bezig zijn in de natuur op een unieke plek. Foto Willy Griffioen: Bestuursleden van de Vereniging Stadstuinen Zuidervesting: Chrisje Brants, Jos Veenstra, Brigitte van der Naaten en Ellen Hooghiemstra.

Voor de geschiedenis van dit altijd open gebleven stukje Edam moeten we terug naar het jaar 1512. Toen werd de Schutterij opgericht ter verdediging van de stad. Het veld werd gebruikt als oefenterrein en er kon ook een klein legertje worden geformeerd, mocht Edam vanuit het zuiden worden aangevallen. Aan de vesting stond het Doelengebouw waar de schutterij bijeen kwam.

Al zeker 100 jaar lang is het voormalige schutterijveld pal aan de Zuidervesting in gebruik als tuin en vormt het een groene oase aan het riviertje de Ye. Eerst was het een ‘lusthof’ voor de familie die woonde op de hoek aan het Doelland en de Doelenstraat. Later werd de grond verhuurd om er bloemen en planten te kweken. Vanaf de jaren ’70 van de vorige eeuw tot nu worden de perceeltjes verhuurd als moestuin aan particulieren.

Actie en protest

Dat er dit seizoen weer getuinierd kan worden aan de Zuidervesting is niet vanzelfsprekend. Eind 2022 is het stukje grond van 1,2 hectare vanuit particulier bezit in handen gekomen van de projectontwikkelaar KBK bouwgroep uit Volendam. De huurders van de tuinen werden door deze transactie volkomen verrast, en de intentie van de nieuwe eigenaar was meteen duidelijk: de grond gebruiken om te gaan bouwen. Tot verontwaardiging van veel inwoners van de gemeente Edam-Volendam bleek het gemeentebestuur hier ‘niet onwelwillend’ tegenover te staan. Dit heeft geleid tot een spontane posteractie, een brievenactie door verontruste omwonenden en een fel protest van de Wijkraad Braad Edam en de vereniging Oud Edam.

Ontmoedigingsbeleid

“Ondanks de toezegging van de nieuwe eigenaar dat huurders voorlopig kunnen doorgaan en dat het wel nog een tijd zal duren voordat sprake is van bouwen, wordt er wel degelijk druk op ons gezet.” Aldus een van de tuinders. Eigenaar KBK bouwgroep heeft te kennen gegeven dat vrijgekomen stukjes tuin niet meer verhuurd zullen worden. “Vrijgekomen tuinen worden door de eigenaar in beheer genomen en ‘netjes gemaakt’. Bij navraag blijkt dat onder ‘netjes maken’ wordt verstaan de grond afdekken met worteldoek en houtsnippers.

Niet alleen de mensen die willen tuinieren maar ook wandelaars, genieters en omwonenden willen de plek bewaren vanwege zijn historische waarde en het belang van het in stand houden van de groene oase in de stad ten behoeve van de biodiversiteit. Tuinders zien regelmatig egels, padden, salamanders en kikkers naast een grote diversiteit aan vogels (wie het geluk heeft een tuin aan de waterkant te hebben kan ook een ijsvogel zien), om maar te zwijgen van de vele insecten die de gewassen bestuiven. “Een jarenlang braakliggend, afgedekt terrein in afwachting van een eventuele bouwontwikkeling zal toch niet de toekomst zijn van unieke plek die deel uitmaakt van het historische stadsgezicht van Edam?”

Vereniging Stadstuinen Zuidervesting

Vanuit de huurders van de tuinen is vorig jaar het initiatief gekomen om een vereniging op te richten met als doel het behoud van het tuinencomplex en het behartigen van de belangen van de huurders. Op 3 mei 2024 vond de eerste algemene ledenvergadering plaats op ook weer een iconische plek in Edam, namelijk in de Speeltoren. Er zijn plannen voor een gezamenlijke activiteit met de vereniging Oud Edam en de Commissie groen historisch erfgoed van de Nederlandse Tuinenstichting. Net als vorig jaar wordt de tuin opengesteld tijdens de Open Monumentendag en de Vereniging zoekt naar manieren om ook op andere momenten de tuinen voor het publiek open te stellen.

De vereniging is klein want zij bestaat enkel uit mensen die een tuin huren en/of bewerken. Er is echter wel geld nodig om te kunnen blijven functioneren. Donaties zijn daarom heel welkom.

Iedereen die de vereniging wil steunen kan een bedrag storten op NL29 RABO 0383 8392 03 t.n.v. Vereniging Stadstuinen Zuidervesting of doneren via de QR-code.