Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) beheert op dit moment ongeveer 400 kilometer aan wegen (Purmerend, Waterland, Landsmeer, Edam – Volendam en Wormerland), zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Wegbeheer is echter geen kerntaak van HHNK. Om zich te kunnen focussen op zijn watertaken streeft HHNK ernaar het wegbeheer over te dragen aan andere wegbeheerders.

In het gehele gebied van de gemeente Edam – Volendam is HHNK nu nog wegbeheerder van circa 72 km aan wegen. De gemeente Edam – Volendam heeft de wens uitgesproken wegbeheerder te willen zijn van alle wegen binnen de eigen gemeente. Voorliggend voorstel is het eindresultaat van een zorgvuldig onderzoekstraject tot overname van de wegen. In lijn met eerdere wegenoverdrachten in andere gemeenten is een gezamenlijk onderzoek met de gemeente Edam – Volendam uitgevoerd. Middels de bestuurlijke onderhandelingen is tot een gezamenlijk voorstel gekomen. Daarvoor bieden zowel het college van burgemeester en wethouders als het college van dijkgraaf en hoogheemraden een voorstel aan bij respectievelijk de gemeenteraad en uw college van hoofdingelanden.

Het doel is om in te stemmen met de overdracht van beheer, onderhoud en eigendom van alle wegen die het hoogheemraadschap nog in beheer heeft in de gemeente Edam – Volendam aan die betreffende gemeente per 1 januari 2025. De rest van het jaar 2024 wordt benut voor de implementatiefase, waarin de overdracht van bijbehorende data, informatie, contracten en overeenkomsten aan de gemeente plaatsvindt.

Het algemeen bestuur van het waterschap is unaniem akkoord gegaan met dit voorstel. De overdracht vindt plaats per 1 januari 2025. Het gaat grotendeels om dijk- en polderwegen in de Zeevang, maar ook enkele in de kernen Volendam en Edam.

Strategie en beleid

Het overdragen van wegen aan daarvoor in aanmerking komende andere wegbeheerders is in overeenstemming met het Coalitieprogramma 2023-2027. Tevens is met de Nota Wegenbeheer (19.1044342) ruimte gecreëerd om de wegenoverdracht verder te ondersteunen.

Kansen en risico’s

Kansen:

Gemeente Edam – Volendam werkt voor de overdracht van de wegen samen met de gemeenten Purmerend, Landsmeer, Waterland en Wormerland. Als derde gemeente in die regio (na buurgemeente Oostzaan in 2020 en meest recent Wormerland) die zich bereid verklaart om de wegen van HHNK over te nemen, is de gemeente een koploper voor de overige gemeenten. Besluitvorming biedt perspectief aan die laatste gemeenten. Het kan een steun in de rug zijn om ook de besluitvorming te starten.

Risico’s indien u instemt met dit voorstel:

Er zijn geen risico’s indien u instemt met dit voorstel. Edam – Volendam is een netto betalende gemeente, die voor de wegenoverdracht geen gewenningsbijdrage behoeft. Daarmee zijn er geen afkoopsommen te voldoen. De begroting houdt al rekening met dit voorgenomen besluit.

Risico’s indien u niet instemt met dit voorstel:

• Ontstaat onduidelijkheid over de intenties van HHNK ten aanzien van het beleid van wegenoverdracht;
• Kan dit imagoschade veroorzaken doordat HHNK iets anders doet dan wat in intentieovereenkomsten is vastgelegd;
• Wordt het overdrachtsproces bij de resterende vier gemeenten, waar HHNK nog in de onderzoeksfase bevindt, moeizamer.

Succescriteria

Gemeente Edam – Volendam is vanaf 1 januari 2025 wegbeheerder van 72 km aan wegen in die gemeente. Daartoe dient zowel het CHI als de gemeenteraad van Edam – Volendam in te stemmen met de wegenoverdracht. Ook provincie Noord-Holland moet goedkeuring verlenen aan deze overdracht. Deze goedkeuring volgt in de regel als beide partijen een overdracht zijn overeengekomen. Ook de provincie is op de hoogte van het streven van HHNK om het wegbeheer volledig over te dragen.

Financiële consequenties

Bij het bespreken van een mogelijke wegenoverdracht met een gemeente wordt ook het gesprek gevoerd over de financiële gevolgen. Daarbij wordt gewerkt vanuit het principe dat een wegenoverdracht voor iedere gemeente mogelijk moet zijn en dat het hoogheemraadschap iedere gemeente op een gelijke wijze behandelt.

Bij alle overdrachten die sinds 2016 hebben plaatsgevonden, worden er afspraken gemaakt over de staat van het over te nemen areaal (dit betreft wegen, maar ook kunstwerken, bomen, verlichting en dergelijke). Het is daarbij mogelijk dat een gemeente liever onderhoud ziet worden afgekocht, dan dat HHNK de wegen op een voldoende niveau brengt (zoals recent bij gemeente Wormerland). Dit geeft de gemeente ruimte om zelf keuzes te maken bij het onderhoud.

1 Gemeenten waar we voor het wegonderhoud meer geld betalen dan ontvangen, uit wegenheffing en de wettelijke bijdrage van die gemeente uit het gemeentefonds, zijn netto ontvangende gemeenten. Gemeenten waar we meer ontvangen dan we betalen aan wegonderhoud zijn netto betalende gemeenten.

Bij Edam-Volendam is afgesproken dat de wegen worden overgedragen waarbij maximaal 5% van de wegen kwaliteitsscore D heeft, maximaal 15% score C, tenminste 50% score B en tenminste 30% score A of A+. Het onderhoudsprogramma is erop gericht om deze percentages te halen. Voor het hoogheemraadschap zijn beide keuzes budgetneutraal. Het maakt immers niet uit of de beschikbare middelen worden gebruikt voor het onderhoud of dat deze middelen wordt overgemaakt aan een gemeente. Overcompensatie wordt daarbij uitgesloten; een gemeente kan aanspraak maken op het onderhoudsbudget dat het hoogheemraadschap zou aanwenden voor een bepaalde onderhoudsmaatregel.

Op het moment dat het hoogheemraadschap de wegen overdraagt, moet HHNK ook alle boekwaarden direct (versneld) afboeken. Met de gemeenten wordt de afspraak gemaakt dat zij deze kosten aan het hoogheemraadschap vergoeden. Met gemeente Edam-Volendam is afgesproken dat zij de boekwaarde ad € 2,715 mln. aan het hoogheemraadschap vergoeden.

Deze baten en lasten zijn reeds in onze exploitatiebegroting 2024 opgenomen. Er is daardoor geen sprake van een negatief effect op het resultaat.

Communicatieaspecten en participatie

Extern

Op het moment dat het besluit tot de wegenoverdracht in zowel de gemeenteraad als uw college is genomen, zal de overdracht bekend worden gemaakt middels een gezamenlijk persbericht, een aankondiging op de website van HHNK en via social media.

Intern

Tijdens het onderzoekstraject zijn de bij de wegen betrokken collega’s geïnformeerd en in staat gesteld mee te denken en mee te werken. In diverse werkoverleggen van afdelingen is de overdracht besproken. Na besluitvorming in respectievelijk de gemeenteraad en uw college worden deze interne informatiekanalen wederom ingezet.

Overige consequenties en vervolg

Bij instemming met dit voorstel door uw college én besluitvorming door de gemeenteraad van Edam – Volendam worden de wegen in Edam – Volendam per 1 januari 2025 overgedragen. Gedurende dit kalenderjaar wordt dit besluit geïmplementeerd door middel van het overdragen van data, kennis en kunde. De notariële overdracht start als de provincie in het kader van artikel 18a van de Wegenwet goedkeuring heeft gegeven aan de overeenkomst waarin de overdracht wordt vastgelegd.