De naam van de Van Baarstraat is al jaren onderwerp van discussie. Nadat eerder twee onderzoeken werden uitgevoerd door Savenije (2020) en Besseling (2022), verscheen in februari het derde onderzoeksrapport over deze kwestie, deze keer door de expertisegroep Politieke Geschiedenis van de Radboud Universiteit. Op 11 februari hebben de onderzoekers van de universiteit het rapport naar de gemeenteraad verstuurd. Voor anderen bleef het geheim.

De Stichting Joods Verleden Edam, bij monde van de voorzitter Dennis Beckers, heeft een reactie gegeven op de gang van zaken en het rapport zelf, dat hij als lid van de begeleidingscommissie van het onderzoek heeft ingezien. Hij geeft aan dat het de stichting verbaast dat een maand na de presentatie het rapport nog steeds niet openbaar is: “We hadden graag gezien dat de discussie over de straatnaam in het openbaar gevoerd zou worden, nu is dat nog steeds niet mogelijk.”

Het College van burgemeester en wethouders zal een voorlopig besluit nemen over de straatnaam Van Baar. De gemeenteraad zal dat besluit bespreken en daarna neemt het College een definitieve beslissing. Wanneer dit zal gebeuren is onduidelijk, maar de tijd begint te dringen, want burgemeester Sievers wil voor haar afscheid deze kwestie afronden.

Nieuwe naam

Dennis Beckers vervolgt: “We hebben naar aanleiding van dit rapport met het Centraal Joods Overleg en het NIK, de eigenaar van de begraafplaats aan het Oorgat, een brief naar burgemeester en wethouders gestuurd.” De drie Joodse organisaties schrijven in hun brief dat er met de conclusies van het derde onderzoek geen andere mogelijkheid overblijft dan dat de burgemeester Van Baarstraat een nieuwe naam krijgt.

Overduidelijk

Volgens de organisaties horen straatnamen personen te eren die een positieve bijdrage hebben geleverd aan de gemeenschap en die de waarden vertegenwoordigen die de samenleving hooghoudt. “Uit alle drie de onderzoeken blijkt overduidelijk dat Van Baar niet zo iemand was. Integendeel, Van Baar was als burgemeester ten volle verantwoordelijk voor het op transport stellen en de moord op 21 Joodse mannen, vrouwen en kinderen uit Edam. Ook dit derde onderzoek laat zien dat burgemeester Van Baar de orders van de bezetter plichtsgetrouw uitvoerde, ook waar het ging over de Jodenvervolging en de Arbeitseinsatz.” Het zou daarom volgens de stichting getuigen van historisch besef om deze man niet langer met een straatnaam te eren.

Geschorst en berispt

Na de oorlog probeerden het Verzet en de Commissaris van de Koningin van Noord-Holland te voorkomen dat Van Baar als burgemeester terug zou komen. Hij is toen geschorst en berispt, maar mocht wegens partijpolitieke redenen toch weer terugkomen. Toen de gemeenteraad in 1958 instemde om de straat naar Van Baar te vernoemen, wisten de leden niet dat hij was berispt vanwege economische collaboratie in de oorlog.

In andere gemeenten hebben zich vergelijkbare gevallen voorgedaan. Straten vernoemd naar burgemeesters waarvan na onderzoek bleek dat hun gedrag niet onomstreden was, werden daar hernoemd. Volgens de onderzoekers van de Radboud Universiteit, is Edam-Volendam de laatste (of één van de laatste) gemeente waar nog een straat bestaat ter ere van een burgemeester uit de oorlogstijd.

80 jaar na bevrijding

De stichting hoopt dat de gemeente op basis van de bevindingen van de onderzoeken zal beslissen om de Van Baarstraat een nieuwe naam te geven. Beckers: “De hernoeming van deze straat zou samenvallen met de herdenking van 80 jaar bevrijding. Het zou een rechtvaardige stap zijn in het rechtsherstel van de samenleving en in het bijzonder voor de Joodse gemeenschap. We hopen op een positieve en rechtvaardige beslissing.”