Op deze pagina vindt u het onderzoeksrapport ‘Joodse burgers in Edam-Volendam: bejegening, ontrechting en rechtsherstel’ aan. Onderdeel van dit bredere onderzoek betreft de naamgeving van de Burgemeester Van Baarstraat Volendam. Op basis van het onderhavige rapport is het college op 25 maart 2025 tot het besluit gekomen om de straatnaam te wijzigen; de argumenten daarvoor licht het college hieronder nader toe.

Dit onderzoek is uitgevoerd door Advies & Actualiteit. Een onderzoeksteam dat zich bezighoudt met actuele vraagstukken van maatschappelijke en (semi)overheidsorganisaties. Het team is verbonden aan de expertisegroep Politieke Geschiedenis van de Radboud Universiteit.

De onderzoeksopdracht

De onderzoeksopdracht bestond uit de volgende vier onderzoeksvragen, die in overleg met de klankbordgroep door de onderzoekers zijn opgesteld:

1. Hoe verging het de Joodse gemeenschap in de toenmalige gemeenten Edam-Volendam en Zeevang (Beets, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen en Warder) ten tijde van de Duitse bezetting?
2. Hoe hebben het toenmalig gemeentebestuur, gemeentelijke diensten en de politie gehandeld ten aanzien van de Joodse gemeenschap ten tijde van de Duitse bezetting? In het bijzonder bij de uitvoering van en medewerking aan anti-Joodse maatregelen van de bezetter, maar ook eventuele steun voor het verzet en ondermijning van de uitvoering. En hoe hebben ze gehandeld na de bevrijding met betrekking tot het bijzondere slachtofferschap van de Joodse burgers?
3. Hoe werd na de oorlog – in de zuiveringen van ambtenaren en politie, in de bijzondere rechtspleging en in het publieke debat geoordeeld – over de betrokken bestuurders en ambtenaren van Edam-Volendam?
4. Hoe valt het handelen van het toenmalig gemeentebestuur, gemeentelijke diensten en de politie te beoordelen binnen de toenmalige context en in vergelijking met andere Nederlandse gemeenten? In het bijzonder het optreden van burgemeester Van Baar (burgemeester van 1938–1959).

Om antwoord te geven op de gestelde vragen, zijn er meerdere archiefbronnen geraadpleegd en is het onderzoek uitgevoerd volgens de gehanteerde methode van het onderzoeksteam. In het definitieve onderzoeksrapport leest u wat de resultaten zijn van de onderzoeksvragen.

Klankbordgroep

Het college en onderzoeksteam hechten waarde aan het feit dat vanuit verschillende invalshoeken en achtergronden met het onderzoek is meegedacht, middels een klankbordgroep. Dit is een gebruikelijke werkwijze bij dergelijke onderzoekstrajecten. In gezamenlijke afstemming is gekozen voor een klankbordgroep van maximaal zes personen. Deze personen zijn door de gemeente geselecteerd op basis van hun ervaring met het onderwerp en hun vertegenwoordiging van belanghebbenden en de gemeentelijke kernen. Drie leden zijn individueel benaderd, en drie leden zijn voorgedragen door respectievelijk het CJO, de Stichting Joods Verleden en de heren Besseling & Koning. De heer Besseling heeft uiteindelijk besloten zich terug te trekken en de laatste vergadering van de klankbordgroep niet meer bij te wonen.  De klankbordgroep is gevraagd om:

• te reflecteren op de onderzoeksvragen en de te raadplegen bronnen;
• input te geven op het conceptrapport;
• in twee sessies te reflecteren op het onderzoek, de conclusies en het gevolgde proces.

Begin februari heeft het CJO en de Stichting Joods Verleden Edam een brief gestuurd naar het college en griffie. In deze brieven benadrukken zij hun standpunten en kijk op de situatie rondom de burgemeester van Baar. Een van de leden van de klankbordgroep heeft eveneens een persoonlijke kijk op de situatie rondom de straatnaam aangereikt. Het onderzoeksrapport is vervolgens door de onderzoekers in beslotenheid gepresenteerd aan geïnteresseerden raadsleden voorafgaand aan het presidium van 11 februari. Op 18 februari 2025 heeft het college het onderzoeksrapport ‘Joodse burgers in Edam-Volendam: bejegening, ontrechting en rechtsherstel’ besproken.