De kogel is eindelijk door de kerk! De Zwerver keert terug naar Edam. Dit unieke museumschip met zijn uitzonderlijke en fraaie interieur doet van binnen denken aan een 17e eeuws Amsterdams grachtenpand. Het krijgt een plek in de kom aan de Keetzijde en zal ingezet worden voor vergaderingen, exposities, rondleidingen, lezingen, overnachtingen en concerten. Aad Besseling en Gerrit Heida, die namens het Edams Museum onderhandelingen hebben gevoerd met het gemeentebestuur en de stichting, noemen het een ‘godsgeschenk voor de gemeente’. “Het schip zal van grote invloed zijn op de kunsthistorie van Edam!”

Al in 1981 waren er plannen om De Zwerver, de unieke museumboot van kunstenaar W.O.J. Nieuwenkamp, naar Edam te halen. Zijn ‘verplaatsbare’ huis, zoals hij het schip noemde, was bedoeld om te wonen, te werken en om te exposeren. Hij liet De Zwerver in 1900 bouwen om er vervolgens mee te varen in de wateren van Nederland, België en Duitsland.

Vanaf 1910 streek hij neer in Edam, waar het schip aan de Nieuwehaven voor tientallen jaren een vaste ligplaats kreeg. Hier bouwde hij zowel zijn atelier als een woning. Vlak voor zijn dood in 1950 verkocht kunstenaar Nieuwenkamp zijn schip. Hiermee belandde het in particuliere handen. In 2011 werd Stichting W.O.J. Nieuwenkamp eigenaar van de boot, die momenteel een ligplaats heeft in Naarden. Aankomende zomer hopen betrokkenen dat de museumboot definitief terugkeert naar Edam.

Eerste poging
Aad Besseling vertelt dat hij er in 1981, het jaar dat toevalligerwijze Gerit Heida en zijn gezin in Edam kwamen wonen, via zijn werk bij Heijmeijer/DSM, toen nog gevestigd aan de zuidkant van de Nieuwehaven, al bij betrokken was. Uiteindelijk stierf het initiatief een stille dood. Net als enkele pogingen later in de tijd.

Toen enkele jaren geleden De Zwerver tijdelijk terugkeerde naar Edam voor groot onderhoud op de scheepswerf van Freek Slot, bleek hoe groot het enthousiasme was onder de inwoners. Vele honderden mensen bezochten het schip. En keken hun ogen uit.

In november 2021 nam de gemeenteraad een motie aan van Zeevangs Belang. Met als doel De Zwerver terug te laten keren naar Edam, de plek waar hij volgens veel betrokkenen hoort. Helaas kwam hier uiteindelijk niets concreets uit.

Ongekend oeuvre
W.O.J. Nieuwenkamp is misschien niet bij iedereen bekend, maar zijn oeuvre is ongekend en is niet alleen te zien in het Edams Museum maar ook in tal van wereldberoemde musea.

De kunstenaar maakte als eerste westerling zes lange reizen naar Bali en zijn enorme collectie schilderijen, tekeningen, etsen, houtsneden en litho’s is onvergelijkbaar. Daarnaast zette Nieuwenkamp zich in voor behoud van Edam. Al een halve eeuw voordat Oud Edam werd opgericht stond Nieuwenkamp aan de basis van instandhouding van historisch Edam, hij was lang vicevoorzitter van het in 1895 opgerichte Edams Museum en bouwde met oud bouwmateriaal tal van Edamse woningen op, in een tijd dat oude panden massaal werden gesloopt.

Fascinerende persoon
Een fascinerende persoonlijkheid dus, onlosmakelijk verbonden met Edam. Toen enkele jaren geleden Aad Besseling het onderwerp aanhangig maakte op de jaarvergadering van Oud Edam en er volgens hem niet veel uit kwam, besloot hij in november 2024 contact te zoeken met de gemeente. “In die periode benaderde ik Julie Hengeveld, conservator Edams Museum, en Gerrit Heida, die grote bestuurlijke ervaring heeft in de maritieme wereld. Onder meer als directeur van het Koninklijk Onderwijs Fonds voor de Scheepvaart. Beide heren kregen het mandaat van het Edams Museum. En gingen anderhalf jaar lang in gesprek met de gemeente en de Stichting WOJ Nieuwenkamp.

Keetzijde
Hoewel er tal van opties werden besproken, bleek uiteindelijk de Keetzijde de beste plek. “Hier ligt een groot parkeerterrein, er is al water en stroom en een mooie opstapplaats.” Na lang onderhandelen besloot Stichting Nieuwenkamp niet alleen de exploitatie voor haar rekening te nemen maar ook de aansluitkosten, waaronder het riool.

Oliemannetjes
Als echte oliemannetjes voerden Besseling en Heida – samen met het bestuur van de Stichting – langdurig gesprekken met het gemeentebestuur, dat vorige week unaniem akkoord ging met het voorstel om De Zwerver terug te laten keren naar Edam.

Constructief
“Het proces heeft verschillende keren op kantelen gestaan. Nadat de Stichting aangaf het als een laatste kans te zien om het schip naar Edam terug te brengen en alle kosten op zich nam, volgde er alsnog een akkoord. In dat kader willen we wethouder Tuijp en het gemeentebestuur bedanken voor hun constructieve bijdrage.”

“Uiteraard zal het Edams Museum vanaf de komst van het schip permanent inspelen op het verhaal van Nieuwenkamp. Een eerste mooie aanzet is al enkele jaren te zien in de permanente expositie in het 16e eeuwse Coopmanshuys aan het Damplein.

Feestelijke aankomst
De verwachting is dat De Zwerver rond de zomer naar Edam komt. “De aankomst zal een groot feest worden!”