In de politieke wandelgangen hoor je weleens spreken van een ‘demissionair college’. Dat gebeurt meestal in de periode direct na de gemeenteraadsverkiezingen. De weken of soms maanden dat er door politieke partijen onderhandeld wordt over een akkoord en de wethouders die onderdeel gaan uitmaken van het college van burgemeester en wethouders in de nieuwe bestuursperiode. Met het ‘demissionaire college’ wordt dan het zittende college bedoeld.

Wat betekent demissionair eigenlijk? Demissionair is een beginsel in het Nederlandse staatsrecht en heeft betrekking op de uitvoerende macht. Demissionair is een synoniem voor ‘ontslagen van de opdracht’ en duidt op de toestand waarin deze macht zich bevindt nadat zij haar ontslag heeft ingediend bij het staatshoofd.

In de gemeentelijke praktijk werkt dit net even anders. De uitvoerende macht – het college van burgemeester en wethouders (B&W) – wordt niet ontslagen en dient niet zijn ontslag in na de gemeenteraadsverkiezingen, maar blijft in principe gewoon in functie. Het college wordt dus formeel ook niet ‘ontslagen van de opdracht’ na de verkiezingen. Er is namelijk nog geen (nieuwe) opdracht.

Om gemeenten bestuurbaar te houden, wordt van zittende wethouders na gemeenteraadsverkiezingen verwacht dat ze aan het werk blijven totdat de nieuwe gemeenteraad nieuwe wethouders heeft benoemd. Anders zou zich telkens de onwenselijke situatie voordoen waarin de burgemeester in zijn eentje het college moet vormen. Dat dat niet praktisch is, hebben we in de gemeente Landsmeer al enkele malen mogen ervaren.

Aan de rol van de wethouder verandert in de periode na de verkiezingen overigens formeel niets. Het woord ‘demissionair’ komt niet voor in de Gemeentewet. Die kent maar één wethouder: dé wethouder. Een demissionair wethouder bestaat niet. Staatsrechtelijk is de wethouder na 18 maart 2026 net zo volledig aanspreekbaar en verantwoordelijk voor zijn of haar daden als voor 18 maart 2026. En dat is maar goed ook, want het werk gaat gewoon door.

Wel is het goed gebruik dat er over politiek gevoelige onderwerpen of grote nieuwe projecten geen besluiten worden genomen, tenzij dit strikt noodzakelijk is. Het college van B&W beperkt zich met andere woorden tot de dagelijkse gang van zaken en de uitvoering van al genomen besluiten.

Wethouder Niels Bonenkamp