Met deze raadsinformatiebrief wordt u geïnformeerd over de leegstandsontwikkelingen in het centrum van Volendam en Edam. Het college heeft in 2024 het initiatief genomen om een onderzoek uit te laten voeren naar de leegstand in de gemeente Edam-Volendam. In deze raadsinformatiebrief en het bijgevoegde rapport van Locatus ontvangt u de resultaten van het jaar 2025. In het rapport vindt u de gedetailleerde informatie terug met betrekking tot de leegstandscijfers. De rapportage geeft een beeld van de hele gemeente, maar richt zich voornamelijk op Edam en Volendam, omdat leegstand buiten deze kernen
nauwelijks voorkomt.

Maatschappelijk effect
Detailhandelvoorzieningen zijn belangrijk voor het economisch functioneren en de leefbaarheid van de centra van dorpen en steden. Naast culturele voorzieningen, persoonlijke dienstverlening en horeca is een goed, toekomstbestendig en duurzaam winkelaanbod met beperkte leegstand belangrijk. Detailhandel is belangrijk voor zowel de economie als de leefbaarheid van dorps- en stadcentra. Samen met culturele voorzieningen, persoonlijke dienstverlening en horeca zorgt een goed, toekomstbestendig en duurzaam winkelaanbod, met een beperkte en gezonde leegstand, voor aantrekkelijke centra.

Volendam
Volendam is een grote toeristische trekpleister met jaarlijks circa 3 miljoen bezoekers, dit is een raming volgens het rapport Ginder uit 2023 waarvan bijna de helft van de bezoekers uit het buitenland komt. Het centrumgebied van Volendam kent een beperkte samenhang en bestaat uit drie afzonderlijke delen die beter als een winkelgebied op elkaar moeten aansluiten: de dijk, het winkelcentrum Havenhof, de Zeestraat, Edammerweg en de Julianaweg. Een bezoeker op de dijk wil je verleiden de Zeestraat en omgeving te verkennen. De Zeestraat heeft de uitstraling van een autoweg en nodigt weinig uit om deze straat en het achterliggend gebied verder te bezoeken.

De dijk vormt de belangrijkste toeristische zone en kent een winkelaanbod dat veelal bestaat uit souvenirs en horeca. Het toevoegen van nieuwe winkels verhoogt de sfeer in het straatbeeld. Het reguliere winkelaanbod in het winkelcentrum Havenhof, de Zeestraat, Stationsstraat etc. dienen elkaar juist te versterken als waardevolle aanvulling op het aanbod aan de haven en dijk. En naast een aantal landelijke ketens, vinden we in het achterliggend gebied een fraai aanbod van lokale winkels. De leegstand in centrum Volendam bedraagt 7,8% van het aantal panden en ligt daarmee onder het gemiddelde van vergelijkbare middelgrote centra (10,4%). De leegstand concentreert zich op specifieke locaties, met name aan de Julianaweg, de Zeestraat en het Havendijkje, wat aandacht vraagt. Momenteel wordt gewerkt aan initiatieven ten behoeve van het Havendijkje.

Edam
Edam trekt een ander type bezoeker, met jaarlijks circa 1 miljoen bezoekers waarvan meer dan de helft binnenlands bezoek betreft (Raming volgens rapport Ginder 2023). Deze bezoeker komt met name voor het cultureel erfgoed, de monumentale uitstraling, de rust en niet te vergeten de jaarlijkse kaasmarkten in de zomermaanden. Het winkelaanbod is authentiek en kleinschaliger en concentreert zich rond het Damplein en het Spui. In tegenstelling tot Volendam is er in Edam geen duidelijke scheiding tussen toeristisch en lokaal aanbod. Het centrum kenmerkt zich door een mix van speciaalzaken en boetieks die zowel de inwoners als de bezoekers bedienen.

Uit de benchmark blijkt dat het centrum van Edam een kleiner aanbod heeft op het gebied van mode en woninginrichting dan in vergelijkbare vestingsteden, maar deze ontbrekende specifieke winkels zijn op relatief korte afstand van Edam te vinden in de nabijgelegen kern Volendam. Het centrum van Edam is vitaal. De leegstand bedraagt 5,6% (drie panden) en ligt daarmee onder zowel het landelijke gemiddelde als dat van de referentiecentra. De leegstaande panden bevinden zich op zichtbare en prominente locaties, hetgeen nadelig kan zijn voor de uitstraling van het centrum.

Overzicht leegstand

Conclusies rapport

• De leegstand in de gemeente Edam-Volendam ligt onder het landelijke gemiddelde.
• De centra van Edam en Volendam kennen, vergeleken met kleine en middelgrote steden, een lagere leegstand (respectievelijk 5,6% en 7,8% tegenover 13%).
• Ook in vergelijking met referentiecentra is de leegstand in beide centra lager dan gemiddeld.

De invloed van de gemeente op leegstand is beperkt. Zo worden huurprijzen grotendeels door de markt bepaald. Recent heeft een eerste gesprek plaatsgevonden met De Nieuwe Winkelstraat die ervaring heeft met leegstand, om te kijken of wij als gemeente iets kunnen betekenen bij leegstand. Daarbij dient te worden opgemerkt dat leegstand ook kansen biedt. Er ontstaat ruimte voor nieuwe functies en activiteiten die kunnen bijdragen aan de sociaal-economische structuur van de gemeente. Bovendien is enige frictieleegstand (circa 4 à 5%) gezond voor een goed functionerende winkelmarkt.

Risico
Het risico van toenemende leegstand is dat er een negatieve invloed kan ontstaan op de sfeer en uitstraling van een gebied.

Vervolg
De leegstand wordt minimaal drie jaar gemonitord, zodat trends tijdig worden gesignaleerd en waar nodig kan worden bijgestuurd. In 2027 zal gekeken worden of dit nog wordt voortgezet. Uw raad zult hier bij de volgende rapportage verder over worden geïnformeerd.