De foto’s en video’s die spelers van Pokémon Go maken, dienen mogelijk om autonome AI-systemen te trainen die worden gebruikt voor bezorgrobots of militaire drones. De maker van de game, Niantic Spatial, heeft een geschiedenis van dienstverlening aan commerciële en militaire partijen. De inzet van gebruikersdata door Pokémon Go, waar Trouw dit weekeinde over publiceert, is een voorbeeld van hoe grote bedrijven verdienen aan ‘gratis tech’ door arbeid uit te besteden. Dat gebeurt ook bij de beelden van bussen of trappen die internetgebruikers soms moeten selecteren om ergens te kunnen inloggen of een zoekopdracht te laten uitvoeren. Door die selectie te maken, trainen gebruikers de AI-systemen van de bedrijven wiens diensten ze gebruiken.
Iets soortgelijks gebeurt bij Pokémon Go. Spelers van de smartphonegame lopen door de echte wereld, en zien daarin via hun telefoonscherm virtuele beestjes. Soms wordt hen ook gevraagd ‘scans’ te maken van hun omgeving. Met deze scans ontwikkelt Pokémon Go-maker Niantic Spatial een nieuw navigatiesysteem dat op AI is gebaseerd. Dat vertelde de technische baas van Niantic in een interview met MIT Technology Review. De honderden miljoenen spelers van Pokémon Go hebben gezamenlijk zo’n dertig miljard scans gemaakt van de fysieke wereld. Deze data gebruikt Niantic voor zijn driedimensionale ‘visual positioning system’, of vps, een tegenhanger van gps. Waar gps satellietdata gebruikt, brengt vps de omgeving in kaart aan de hand van visuele herkenningspunten. De onderliggende AI kan de layout van fysieke omgevingen voorspellen zoals ChatGPT dat doet met de volgorde van woorden in een zin.
Omgevingen waar gps hapert
Volgens Niantic-CTO McClendon is vps nuttig voor robots die actief zijn in omgevingen waar gps regelmatig hapert, zoals steden. Een andere denkbare toepassing is omgevingen waar gps-systemen worden geblokkeerd, zoals in oorlogssituaties. Die gedachte heeft Niantic ook: het bedrijf maakte eind 2025 een samenwerking bekend met het Amerikaanse techbedrijf Vantor om vps-systemen aan te bieden in de militaire sector.
In Trouw ontkent een woordvoerder van Vantor dat deze systemen Pokémon Go-data zullen gebruiken. Maar, schrijft Trouw: Vantor wil niet zeggen of dat ook betekent dat het model dat het defensiebedrijf gaat inzetten, in het verleden niet getraind is met die data. Pokémon Go-spelers geven de app toestemming om data door te verkopen aan derde partijen. Dat ze daarmee mogelijk hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van militaire systemen, komt voor sommigen als een schok: ‘Ineens blijken je gegevens gebruikt te worden in een oorlog’, zegt speler Floris De Hingh (34) tegen Trouw. ‘Ik ben erg tegen de oorlog die Trump nu tegen Iran voert.’
Geen geheim
Het is echter geen geheim dat Niantic met zijn populaire games data verzamelt voor commerciële doeleinden. Op precies dezelfde manier als bij Pokémon Go verzamelde Niantic ook via de game Ingress (2014) camerabeelden die spelers maakten met hun smartphone. Een verdere kijk in de geschiedenis van Niantic zet het nieuws over de militaire toepassingen van vps verder in context. Het ontstond uit Keyhole, een geografisch databedrijf. Het kreeg in 2003 financiële steun van In-Q-Tel, een durfkapitaalonderneming gefinancierd door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA. In een persbericht uit 2003 schrijft In-Q-Tel dat de diensten van Keyhole werden gebruikt om Amerikaanse troepen te ondersteunen tijdens de Irakoorlog.
Keyhole werd een jaar later overgenomen door Google, waar Keyhole-CEO John Hanke leiding gaf aan het team achter Google Maps, Google Earth en StreetView. Hanke vormde in 2010 Niantic Labs, dat in 2015 afsplitste van Google. Niantic heeft naast Ingress en Pokémon Go meerdere gps-games gemaakt, waaronder Monster Hunter Now en Harry Potter: Wizards Unite. De game-afdeling van Niantic werd begin 2025 gekocht door Scopely. Dit bedrijf is in bezit van Savvy Games Group, de game-afdeling van het Saoedische Public Investment Fund.