Eerst zal ik mij even voorstellen: Jaap de Boer, geboren in 1951 in Beverwijk. Mijn vaders roots kwamen uit Drenthe, maar hij werd verliefd op een Volendamse, die niet Rooms was zoals het grootste deel van het dorp, maar Hervormd. Schokker was hun achternaam. Foto: De Meerzijde in Volendam.

Ze trouwden en hadden een schoenenzaak op de Breestraat in Beverwijk, samen met mijn inwonende oom. Mijn Oma woonde op de Meerzijde in Volendam en daar naast zat een smederij, die door mijn oom Klaas werd gerund, Veldhuizen was dus hun achternaam. Later door Lauw Buijs overgenomen, waar ik ook nog wel contacten mee heb gehad, maar al lang is overleden.

En Oom Jaap was huisschilder, echt een ambachtsman die ook kon ‘marmeren’ en decoreren wat in die jaren normaal was. Ze zijn geëindigd in het bejaardentehuis bij het Doolhof. Ze ‘kerkten’ in Edam, en elke zondag via het Volendammerpad wat toen nog door de weilanden ging met bruggetjes etc. naar de kerk in Edam.

Ze hadden samen één fiets. En zo gingen ze samen op pad, de één lopend, de ander fietsend. En die fiets werd onderweg neergezet, de ander ging fietsend verder en ze haalden elkaar weer in. Zo verkorten ze de reistijd…. Mijn oom Jaap had halverwege ook nog een eendenkooi, en er was nog een oom: mijn oom Nelis Veldhuizen had een klein scheepswerfje, woonde ergens bij het begin van het Volendammerpad en had nog een toilet huisje boven de sloot in de tuin…

Hotel Spaander

Mijn moeder ( meisjesnaam Hillie Schokker) had lang haar, heeft voor kunstenaars die in hotel Spaander verbleven menigmaal model gestaan als zigeunermeisje met haar lange haren….Ze leerde mijn vader kennen, werden verliefd, trouwden en kwamen in Beverwijk te wonen. In de oorlog 40/45 moest Beverwijk geëvacueerd worden. Mijn ouders en mijn oom die bij ons in woonde kwamen toen naar de Meerzijde, waar ze in het aardedonker aankwamen, en mijn oom stapte aan de waterzijde uit de auto en lag meteen in de plomp daar….

Ze verbleven daar met spanning bij mijn oma en mijn oom Klaas die daar naast een smederij had. Vooral tijdens razzia’s, en gingen dan in de smederij een luik onder het aambeeld in waar ze de spanning afwachten tot het weer veilig was…. Later zijn ze verhuisd naar de Schippersgracht.

Joodse onderduikers

Mijn moeder had een zus, die in Edam woonde, getrouwd met Pieter Spaander, en dus mijn oom. Die heeft in die oorlogsperiode heel veel in het verzet gedaan. Mijn ouders waren vaak erg bezorgd om zijn acties, maar het is meestal goed afgelopen. Vele mensen hebben hun leven aan hem te danken, vooral Joodse vluchtelingen en onderduikers.

Hoe groots dat was werd weinig over gesproken, maar toen hij overleed en de kerk in Edam vol zat met oud verzetsstrijders, zegde dat veel. Ook begon hij wel eens wat te vertellen over die tijd toen hij ouder werd, en wij als jongeren hingen aan zijn lippen want dat waren spannende verhalen!

De AMVO

De tekst op het monument naast het busstation aan de Vesting in Edam is van zijn hand. Het gezin waar ik uit kom in Beverwijk had na de oorlog veel paralellen met het gezin van mijn tante Corrie en oom Piet in Edam: wij vijf kinderen, zij zes kinderen en overal een leeftijdgenoot. Als ik met mijn moeder op visite ging bij oma in Volendam gingen we eerst met de trein naar Amsterdam, dan met het bootje van Bergman over het IJ, en in Noord met de Naco bus via Waterland en Monnickendam naar de AMVO Volendam. In die tijd een reis van een halve dag! Mijn twaalf jaar oudere zus herinnert zich zelfs het trammetje nog vanuit Amsterdam, Noord, met een tussenstop in Monnickendam!

Vakanties waren niet normaal in die jaren, maar logeerpartijen wel. En als mijn ooms uit Volendam kwamen logeren in Beverwijk, kwamen ze met een rieten koffertje, die dan open ging en daar kwam altijd een pontje ‘lange dunne: gerookte paling in een oude krant gerold uit….

Volendamse pottenbakkerij

En zo heb ik zelf heel veel op de Schepenmakersdijk in Edam doorgebracht als logé bij mijn oom en tante, maar ook met fijne familiecontacten en ook mijn oudere zussen en broers voor mij. Ook de pottenbakkerij van Haasnoot in Volendam was familie, kwamen we ook vaak. En oom Ben en tante Bep woonden zeg maar naast Hotel Spaander op de dijk…. De jongste neef van mij, Jack was ongeveer van mijn leeftijd. We trokken veel met elkaar op, dat voortduurde tot aan zijn dood.

Mijn oom Piet reed jaarlijks de ‘Statentocht’ en ik vond dat wat dat ik mee mocht…. Wij hadden thuis geen auto… De mensen van toen van de Uitwaterende Sluizen kochten hun huis, en daarna verhuisde mijn familie naar de andere kant van de doorgang naar de achterliggende school op de Schepenmakersdijk.

Dat hele rijtje kan ik me nog zo goed herinneren, zoals Renault garage Griep, kaaspakhuis van Van Leuzen, met de twee pakhuizen ‘het Melkmeisje’ en ‘de Leeuw’ nu nog wel herkenbaar, maar de tekst is verdwenen, zonde! En dokter van Bommel! Met zoon Dick, die erg bijzonder was. Zo zat ik te vissen en kwam hij in het haast donker gewoon voorbij zwemmen….

Saultje Poolman

En de familie Poolman! Met twee zoontjes, Saul en David… en ik zat op de ‘peilput’ van de Uitwaterende Sluizen te vissen, en die kleine jongens steeds aan de buitenkant er omheen over een smal randje. Al gewaarschuwd, maar ja…. Tot dat er eentje in viel. Die kon ik er aan zijn kleding meteen kletsnat uit trekken…. En ik bracht hem thuis, in de veronderstelling dat zijn ouders daar wel blij mee zouden zijn dat ik hem gered had. Ik belde aan, de deur ging open en ik deed mijn verhaal, en die jongens kregen een vermaning, klappen en moesten douchen, en de voordeur ging weer dicht….. tja, beetje teleurstellend als je net een leven hebt gered……

De ‘Bult’ verderop, waar wij als kind niet mochten komen, want daar woonde ‘Blauwe Bertus’ en die kon je pakken…. Heb hem nooit gezien maar we hadden er respect voor!

Ik was een vervend visser, zat vaak bij de oude spoorbrug, kocht sigaretten op het hoekje bij het sigarenzaakje daar, en hielp de brugwachter met het open draaien van de bruggen tijdens die logeerpartijen… hele rijtje, van de Baanbrug tot de oude spoorbrug bij de ‘Hof van Holland’ en de nieuwe bruggen later ernaast in de oude E10.

Familie Slot

Heb er warme herinneringen aan! De Kwakelbrug en in de steeg waren toen daarachter nog een scheepswerf, en woonhuisjes, waar ik kwam bij vrienden van mijn familie, onder andere de familie Slot, waar een dochter een vriendin van mijn jongste nicht was.

Ook herinner ik me een jaarfeest van zoveel jaar stadsrechten met verkleedpartijen in de stijl van het verleden met verkleedpartijen en met feesten in de hele stad, lanssteken aan de Nieuwehaven, waar mijn neven aan mee deden etc.

Mijn oom Piet Spaander was ook bestuurslid van de Proeve, een hofje aan de vesting, waar mijn jongste neef ook nog even heeft gewoond nadat hij getrouwd was kort na zijn huwelijk.

Meester Demmer

Daar en ook rond de Schepenmakersdijk en in de omgeving van de Dam en Kaasmarkt ademt Edam nog steeds het gevoel van hoe het was…. En ik kom er nog altijd met warme herinneringen en gevoelens….ook op de begraafplaats, waar ‘meester Demmer’ in een graf ligt . Hij was hoofd van de school bij de Dam.

Hoe mooi is het om met zoveel fijne jeugdherinneringen hierop terug te kijken….. En wat een totaal andere wereld was het in die jaren…. Misschien maakt het wat los bij oudere mensen die zich mogelijk in mijn verhaal herkennen. Reageer gerust naar de krant via stadskrant@wxs.nl, zij sturen mij de reacties wel door.

Jaap de Boer, Alkmaar.