Volendam is al weken in rep en roer over de machtsstrijd bij de plaatselijke FC, waar voorzitter Jan Smit werd ontslagen en diens zogenoemde ‘Team Jonk’ opstapte. Maar wat behelst dit gezelschap rondom oud-international Wim Jonk precies – en waarom raakten Jonk & co de laatste jaren zo opvallend vaak in conflict, eerst bij Ajax en nu bij FC Volendam?

Vanaf het woonhuis van Wim Jonk, gelegen in de zuidwestelijke hoek van Volendam, is het hooguit vijf minuten fietsen naar het Kras Stadion. Bij bowlingcentrum De Zedde en het ziekenhuis rechtsaf, daarna de eerste links en dan gewoon rechtdoor, fijn langs de amateurvelden van RKAV Volendam. De kans is groot dat je ze onderweg allebei tegenkomt: zowel uitgesproken voorstanders van het zogenoemde ‘Team Jonk’ als felle tegenstanders. In de dorpssoap rond FC Volendam zijn de meningen haast zwart-wit verdeeld.

Hier het hele Premium artikel op de site van Tubantia.

Of je bent vóór oud-international Jonk, zanger Jan Smit en hun kameraden, ofwel je bent faliekant tegen. De ene helft van Volendam roemt de prestaties en de voetbalkennis van Team Jonk, de andere helft vindt dat het collectief veel te veel macht had binnen de club, en veel te grote financiële risico’s nam bovendien.

,,Eén ding weet ik zeker’’, verzuchtte rvc-voorzitter Jaap Veerman eerder deze week nog, kort na de kansloze 0-5 nederlaag van FC Volendam tegen PEC Zwolle. ,,Een heel team binnen deze club, een Jonk BV, dat gaan we nóóit meer doen.’’ Maar waar doelde Veerman hier exact op? Wat moeten we ons voorstellen bij deze ‘club-binnen-de-club’, die afgelopen week collectief zijn vertrek aankondigde?

Wim Jonk bij Ajax

Om dat te begrijpen moeten we eerst dik tien jaar terug, naar de zogenoemde Fluwelen Revolutie van Ajax. Een bestuurlijke en sportieve crisis leidde in Amsterdam tot een soort loopgravenoorlog, met Johan Cruijff als boegbeeld en inspirator.

In Cruijffs kielzog volgden Wim Jonk en Dennis Bergkamp, oud-voetballers die de filosofie van Cruijff moesten uitdragen binnen de jeugdopleiding van Ajax. In hun spoor volgde een legertje van vertrouwelingen, van oud-spelers tot minder bekende specialisten, onder wie ‘procesmanager’ Ruben Jongkind en scout Jasper van Leeuwen.

‘De voetballers’ waren er in Cruijffs visie voor de voetbalideeën en de praktijk op het veld. De rest moest die gedachten van structuur en een theoretisch kader voorzien.

De afloop is bekend: de revolutie ontaardde in een bestuurlijk slagveld met tal van ruzies en conflicten. Uiteindelijk óók tussen Jonk en Bergkamp, de twee voetbalvrienden die in 2015, na onderlinge onvrede over de te volgen koers, hevig gebrouilleerd raakten. Cruijff en Jonk stapten vrijwel tegelijk op bij Ajax. Bergkamp bleef wat langer en zou er in weekblad Voetbal International opvallende dingen over zeggen:

,,In Wim heb ik het vertrouwen nooit opgezegd. In zijn entourage wél’’, aldus Bergkamp in december 2015. ,,Zonder overleg werd een hele stoet mensen binnengehaald, van wie het werk weinig met voetbal van doen had.(…) De opleiding werd een eiland binnen de club.’’

‘Entourage’. ‘Zonder overleg een hele stoet mensen’. ‘Eiland binnen de club’. Met een tijdsverschil van acht jaar zijn het bijna letterlijk de teksten die rvc-voorzitter Veerman bezigde in Volendam, kort na het wegsturen van bestuursvoorzitter Jan Smit, en daarmee indirect ook Team Jonk.

In de jaren van de Ajax-revolutie werd de groepering rondom Jonk nog gemakshalve ‘Kamp Cruijff’ genoemd, vernoemd naar zijn beroemdste roerganger. Met een beetje fantasie zou je zanger Smit bij Volendam nu als evenknie van Cruijff kunnen beschouwen, althans in zijn rol als beroemd en loyaal kopstuk. Beiden waren een garantie voor populariteit en mediapower.

Er zijn meer dwarsverbanden. Zowel bij Ajax als bij FC Volendam ontwikkelde zich een haast cartooneske kampenstrijd van voor- en tegenstanders. Beter gezegd: wie niet uitgesproken vóór Kamp Cruijff annex Team Jonk was, was in de beeldvorming meteen tégen. De ene partij was volop zichtbaar op de barricaden, de andere meer diffuus en ogenschijnlijk anoniem, of vormde veelal een zwijgende groep.

‘Team Jonk Holding BV’

Over die voor- en tegenstanders straks meer, eerst even terug naar wat ‘Team Jonk’ nu exact behelst. ‘Een BV’ noemde Veerman het – en niet onlogisch. In het register van de Kamer van Koophandel staat sinds juli 2016 ‘Team Jonk Football Development BV’ geregistreerd, vallend onder de paraplu van ‘Team Jonk Holding BV’. Het bedrijf heeft ook een eigen, actuele website: www.teamjonk.com.

De activiteiten van de besloten vennootschap staan bij de Kamer van Koophandel omschreven als: ,,Het wereldwijd adviseren, ondersteunen en verbeteren van de kwaliteit van sportorganisaties’’, waaronder ook ‘de mensen die werken bij sportorganisaties’ en voetballers zelf. De BV heeft drie bestuurders: Wim Jonk uiteraard, plus de eerder genoemde Van Leeuwen en Jongkind.

Team Jonk is daarmee een voetbalconsultancybureau. Niet lang nadat Cruijff en in zijn kielzog Jonk in 2015 opstapten bij Ajax, werd het bedrijf opgericht om hun beider voetbalfilosofie uit te dragen in de rest van de wereld. Een club of bond die volgens de filosofie van Cruijff/Jonk & co wil trainen en werken, kon de expertise van de Team Jonk-medewerkers tegen een commercieel tarief inhuren.

De Mexicaanse topclub Chivas Guadalajara klopte in 2012 persoonlijk bij Cruijff aan. Nadat de boel bij Ajax was ontploft, verlegden Jonk & co hun werkgebied naar clubs en bonden in onder andere China, Amerika en Spanje.

Ze werkten samen met ‘C14 – Cruyff Football’, de opleidings- en cursustak van het Cruijff-imperium. Op de officiële website van Team Jonk staat het Cruyff Football-logo nog altijd prominent weergegeven, al wordt dat Cruijff-bedrijfje in de praktijk vooral gerund door Spanjaard en voormalig Vitesse-assistent Albert Capellas.

Maar in Volendam gebeurde vanaf april 2019 iets nieuws en uitzonderlijks. Met de aanstelling van Wim Jonk als nieuwe trainer haalde de plaatselijke FC óók het consultancybureau van de Volendamse oud-speler aan boord. Niet als extern en tijdelijk advieskantoor, zoals gebruikelijk bij consultancy, maar als de nieuwe dagelijkse (voetbaltechnische) clubleiding.

Jonk nam niet alleen zijn mede-bestuurders Jongkind en Van Leeuwen mee als respectievelijk hoofd opleiding/methodologie en technisch directeur, maar ook andere Team Jonk-medewerkers zoals Michel Hordijk (individueel trainer) en Freek de Boer (head of performance). Voetbalclub en BV raakten zo met elkaar vervlochten.

Tot beroering leidde dat destijds geen moment, hooguit in positieve zin. FC Volendam leidde in de jaren ervoor een zieltogend bestaan in de Keuken Kampioen Divisie. In het dorp heerste vooral enthousiasme dat Jonk zijn oude club bij de hand wilde nemen, gesteund door vriend, Cruijff-adept en adviseur Keje Molenaar én Jan Smit.

Filosofie Jonk sorteert effect

Jonk zelf vond het logisch dat hij wat vertrouwelingen meenam: alleen zo was het tij volgens hem nog te keren bij de gevallen dorpsclub. Loyaliteit en samenwerking waren cruciaal, stelden Jonk & co intern. Opleiden, spelers ontwikkelen, aanvallen: FC Volendam moest volgens Cruijffiaans recept vóóruit.

Successen volgden snel. Verdediger en uitblinker Micky van de Ven werd in de zomer van 2021 verkocht aan het Duitse Wolfsburg. Een jaar later promoveerde Volendam met aantrekkelijk en aanvallend voetbal naar de eredivisie. Lachend werden Jonk en zijn spelers op de vissersboot ‘Heen-en-Weer’ door het dorp gereden.

De transfer van Van de Ven leverde Volendam belangrijke miljoenen op om door te bouwen, mede dankzij een lucratief doorverkooppercentage: de voetballer verkaste in augustus van dit jaar voor 40 miljoen euro naar Tottenham Hotspur.

Maar Van de Vens overstap naar Wolfsburg leidde in 2021 óók tot het eerste grote, publieke conflict rondom Team Jonk. De speler spande in de weken voor de deal een arbitragezaak aan: volgens hem vroeg Volendam buitenproportioneel veel geld voor iemand die met een bescheiden contract op het tweede niveau voetbalde.

Abitragezaken

Tijdens de zitting bracht Marcel van de Ven, oud-voetballer en vader van de verdediger, de dubbele petten van trainer Wim Jonk en diens team nadrukkelijk ter sprake. ‘Team Jonk’ zou meeverdienen aan transfers en overtrad daarmee feitelijk de principes van third party ownership, zo meende het kamp Van de Ven. Ofwel: eigenbelang ging hier bóven de belangen van de speler.

Die beschuldiging speelde geen doorslaggevende rol in de arbitragezaak, die FC Volendam zou winnen. Maar het verwijt kwam niet helemaal uit de lucht vallen. Team Jonk heeft niet in directe zin recht op een percentage van transfersommen, zoals impliciet werd gesuggereerd. Maar wél had het bij Volendam recht op prestatiebonussen, bij zowel sportief succes als bij bijvoorbeeld gunstige transferresultaten.

Afgelopen zomer was er weer een arbitragezaak met FC Volendam in de hoofdrol. Carel Eiting spande een zaak aan om weg te kunnen komen bij de club, in dit geval naar FC Twente. Volgens Eiting keek niemand hem meer aan bij de club. Volendam voelde zich andersom ‘belazerd en bedrogen’ door de oud-Ajacied.

Het leidde tot een conflict dat volledig ontspoorde, ook in persoonlijk opzicht. Lange tijd had Eiting hoofd opleiding Jongkind beschouwd als een persoonlijke vriend, die zelfs een tijdje bij de voetballer in huis woonde. Jan Smit ging met Eiting op vakantie. Maar in een sfeer van hevige ruzie gingen de partijen eind augustus uit elkaar.

Daar zijn meer voorbeelden van. Spits Henk Veerman en buitenspeler Daryl van Mieghem vertrokken afgelopen zomer met slaande deuren naar ADO Den Haag. Van Mieghem was afgelopen seizoen de meest waardevolle speler van FC Volendam, maar hij ging liever in de Keuken Kampioen Divisie spelen dan nog langer het oranje shirt te dragen.

In september liet ook PSV’er Joey Veerman zich veelzeggend uit over zijn oude club, kort voor de onderlinge wedstrijd. ,,Door wat er daar allemaal gebeurt, heb ik er weinig gevoel meer bij, eerlijk gezegd’’, zei de middenvelder over FC Volendam.

Veerman noemde de naam van Jonk niet, maar insiders wisten exact waar hij op doelde: de weerstand tegen Team Jonk groeide in allerlei geledingen binnen en rondom de dorpsclub. Zoals er eerder bij Ajax een hevige kampenstrijd was ontstaan, zo gebeurde dat in Volendam ondertussen ook, de knappe handhaving in de eredivisie in het voorjaar van 2023 ten spijt.

Wie niet vóór Team Jonk was, was tegen, ook nu. Tekenend voor die sfeer werd de vermaarde supportersbijeenkomst in maart 2023 in dorpshuis De Jozef, uitgebreid vastgelegd door camera’s. Toen rvc-voorzitter Veerman vanuit de zaal een vraag stelde over een dreigend begrotingstekort, ontstak Jan Smit in een woedend betoog, de leden van Team Jonk aan zijn zijde achter de tafel.

Het moment bleek niet op zichzelf te staan. Waar tijdens de Ajax-revolutie mensen zoals Danny Blind, Louis van Gaal en Edgar Davids als gezworen oppositie werden beschouwd, gold dat nu in meer of mindere mate voor Volendamse clubmensen als Arnold Mühren, Henk Veerman, Johan Steur, Edwin Zoetebier en Kees Kwakman. Sommigen van hen bleven gewoon als sympathisant bij de club komen, anderen vertrokken woedend of bleven simpelweg weg.

Ook stafleden zoals huidig Feyenoord-assistent Sipke Hulshoff, Volendammer en beloftentainer Johan Plat en voormalig stagiair Dick Schreuder voelden zich niet op hun plek binnen de Team Jonk-constellatie – en vertrokken.

Steeds lagen daar niet zozeer voetbalinhoudelijke discussies aan ten grondslag: de kwaliteiten van Wim Jonk werden in dat opzicht amper betwist. Veel meer waren de diverse conflicten en ruzietjes persoonlijk en politiek van aard.

Was dit nog wel FC Volendam, of meer een soort FC Team Jonk Holding? Hoe verhouden de belangen van de club zich ten opzichte van de belangen van de BV? Hoe transparant is de bedrijfsvoering? Ook communicatief waren er volgens betrokkenen problemen: vrijwilligers, kopstukken en dagelijks personeel dat niet direct deel uitmaakte van het Jonk-collectief, voelde zich nog amper gehoord. Andersom pleitten Jonk & co juist voor méér professionalisme en minder ‘dorps’ sentiment.

‘Team Jonk’ neemt in omvang toe

Een waar machtsspel voltrok zich. Team Jonk was uitgegroeid tot een fors gezelschap, zowel nominaal gezien als qua invloed. Voor een betrekkelijk kleine club met weinig personeel kreeg Volendam een enorm management-, directie- en bestuurskader, waarvan acht à negen mensen rechtstreeks deel uitmaakten van Team Jonk BV, en nog eens vijf mensen sterk gelieerd waren aan het collectief.

Naast de eerder genoemde harde kern, met Smit en Molenaar als officieuze boegbeelden, kwamen ook de Duitser Matthias Kohler (tot voor kort hoofdtrainer), Patrick Oudejans (talentontwikkeling) en Rick Menick (fysiotherapeut) aan boord. In het bestuur kregen eerst Hans Bond en later Corn Veerman en Gerben Matroos een plek. In de directie werden Frans ten Berge en Jan Bas eerst tot de volgelingen van Jonk gerekend, maar daarna juist weer niet: ook zij raakten de laatste weken gebrouilleerd.

Het leidde ertoe dat met het vertrek van Team Jonk in één klap vrijwel niemand meer over is bij FC Volendam. Niet alleen degradatie dreigt, maar ook een volgens de rvc fors begrotingstekort. Op hun beurt verwijten Smit en Jonk hun tegenstanders een gebrek aan loyaliteit, lef én visie. In een reactie (zie ook hieronder) betwisten Jonk & co bovendien dat er sprake is van een groot tekort, wijzend op een positief transferresultaat.

Na jaren van conflicten én sportief succes is één ding glashelder: de dorpsclub moet helemaal opnieuw beginnen.

Reactie Wim Jonk

Wim Jonk stelt in een reactie op het artikel de in het artikel omschreven situatieschets van Team Jonk bij FC Volendam ‘bijzonder’ te vinden. ,,De beeldvorming is blijkbaar onweerstaanbaar voor mensen, maar ‘Team Jonk’ is feitelijk en aantoonbaar geen ‘BV in een club’. En ook niet ‘ingehuurd door Volendam’. (…)

,,Team Jonk is een groep experts in voetbal en talentontwikkeling, die als individuen werkzaam zijn voor FC Volendam. Gecontroleerd door een bestuur dat uitsluitend bevoegd was, bestaande uit drie Volendammers en één Amsterdammer die allemaal niets met Team Jonk te maken hadden. Het is ook heel bijzonder om de revolutie bij Ajax samen te vatten als ‘ontaard in een bestuurlijk slagveld’ zonder ook maar een woord over de aantoonbare wederopstanding met het Plan Cruijff als fundament voor het sportieve en financiële succes.”

,,Zoiets lukt, net als bij Ajax, alleen op basis van een sterke en gedeelde visie. Een ‘bouwteam’ met verschillende aanvullende expertises is dan de juiste formule. Om Cruijff te quoten: ‘Alleen kun je niets, je moet het samen doen’.”

,,De overeenkomst: ook Volendam zat in 2019 diep in de problemen en moest vanaf nul worden opgebouwd. Net als bij Ajax komen wij pas in conflict als er sprake is van destructieve, politieke spelletjes. Dan zijn wij principieel en gaan onze normen en waarden voor het baantje… Net als duurzaam teamwork is dat in de voetballerij misschien niet gebruikelijk, maar wij blijven graag dicht bij onszelf en voor ons is dat logisch”, besluit hij.