Volgens nieuw onderzoek moeten Landsmeer, Oostzaan en Wormerland haast maken bij het vinden van een fusiepartner. Het schrikbeeld: opgeslokt worden door de grote

De jarenlange weg naar een gemeentelijke fusie is geplaveid met onderzoeksrapporten. Het kost een lieve duit, maar de rapporten helpen de bestuurders en bewoners langzaam te wennen aan het onvermijdelijke: de opheffing van de eigen gemeente en opgaan in een groter verband.

Zo ook voor de besturen van Landsmeer, Oostzaan en Wormerland, die het nieuwe jaar beginnen met een wake-upcall. In een nieuw rapport over de bestuurlijke toekomst van de drie kleine gemeenten wordt door onderzoekers van Bureau & Van de Laar aangedrongen op haast bij het zoeken naar een fusiepartner.

Niet in balans

De tijd dringt namelijk voor de drie gemeenten die allen moeite hebben hun begroting sluitend te krijgen en goede ambtenaren te vinden. Uit het rapport: ‘De ambtelijke uitvoeringskracht is niet in balans met de opgaven waar de gemeenten voor staan.’

In het verlengde daarvan maken de onderzoekers meteen ook korte metten met de hoop dat de drie zogenoemde WOL-gemeenten samen voldoende kracht hebben om een nieuwe gemeente te vormen die de 37.000 bewoners naar behoren kan bedienen. Vrij vertaald: dat gaat hem niet worden.

In officiële bewoordingen: ‘De financiële situaties en de kwetsbare organisaties vragen om een ander schaalniveau. De keuze voor één gemeente is niet krachtig en robuust genoeg en zal de gemeente binnen enkele bestuursperioden weer opnieuw voor de fusievraag stellen.’

Teleurstelling

Een teleurstellende uitkomst, concludeert Bart Baaten, die namens de raad van Wormerland zitting heeft in een werkgroep met vertegenwoordigers van de drie gemeenten. Collega Axel Damme uit Landsmeer: “De uitkomst van het onderzoek is helder. We zullen waarschijnlijk aan de slag moeten met de andere scenario’s.”

Daarvoor worden in het rapport ook voorzetten gegeven. De onderzoekers stellen vast dat een samengaan van de drie gemeenten met Edam-Volendam en/of Waterland wél een levenskrachtig resultaat oplevert. Samen gaan de vijf gemeenten richting de 100.000 inwoners en daarmee kun je uit de voeten.

Eén probleem: bij die gemeenten is eerder aangeklopt en elke keer bleek er geen belangstelling voor een fusie. Dat is niet veranderd, al voegt Damme er wel aan toe dat Waterland en Edam-Volendam het proces met belangstelling volgen, zonder zich te willen binden.

Een andere optie is dat alle drie de gemeenten aansluiting zoeken bij grotere gemeenten: Landsmeer bij Amsterdam, Oostzaan bij Zaanstad of Amsterdam en Wormerland bij Purmerend. Het idee te worden opgeslokt door de grote stad en de eigen identiteit te verliezen, is voor veel bewoners in de dorpen een angstbeeld, maar de onderzoekers spreken in het conceptrapport van een realistisch, krachtig én logisch scenario.

Robuuste begroting

Er valt in de grote stad veel te halen, schrijven ze. ‘Benut de kracht van de stad, de robuuste begroting, de sterke ambtelijke organisatie en maak als onderdeel van de stad gebruik van de kansen die de regio biedt voor de eigen dorpen. Die kansen moeten, net als de eigen identiteit, in het fusieproces worden geborgd.’
Landsmeer heeft al eerder het gesprek aangeknoopt met Amsterdam. De hoofdstad heeft best oren naar een fusie, maar niet met een partner die er zelf niet voor gaat.

Dat is ook de strekking van de gesprekken tussen de bestuurders: jullie zijn altijd welkom, maar zoek eerst uit of wij inderdaad de juiste partner zijn.
In Landsmeer wordt al tien jaar gesproken over de bestuurlijke toekomst. Raadslid Damme merkt in gesprekken op straat dat veel bewoners daar genoeg van krijgen. “Er moet zo langzamerhand iets gebeuren.”

Geen discussie

Het voordeel van die lange aanloop is dat in Landsmeer geen discussie meer bestaat over de noodzaak van fusie. In Oostzaan en vooral Wormerland is dat anders. Beide raden doen mee met de gesprekken tussen de drie gemeenten, maar een meerderheid houdt vooralsnog vast aan een zelfstandig voortbestaan.

In het rapport wordt daarom aangedrongen op het zetten van een volgende stap. De onderzoekers adviseren om dit jaar – óf samen, óf afzonderlijk – een fusiepartner te kiezen. Dan is het na de verkiezingen van volgend jaar aan de nieuwe raad om met de gemaakte keuze aan de slag te gaan.

Of dat gaat lukken, is maar de vraag. In februari wordt het rapport in zijn definitieve versie aangeboden aan de drie raden en vervolgens besproken. Voor de meeste politieke partijen is het opgeven van de zelfstandigheid een zware last om te dragen. Bovendien moeten Edam-Volendam en Waterland ook op korte termijn over de brug komen.

Aan de andere kant lijkt het alternatief voor velen onaantrekkelijk. Als geen knopen worden doorgehakt, leggen de drie hun lot in andere handen. Dan bestaat de kans dat Landsmeer, Oostzaan en Wormerland, talmend en dromend van één grote groene gemeente, wakker worden in de armen van Amsterdam, Zaanstad of Purmerend.