Er is dringend behoefte aan noodopvang en tijdelijke, flexibele huisvesting voor statushouders in gemeenten. Zonder extra hulp neemt het aantal mensen dat in Ter Apel buiten de opvang zonder voorzieningen moet wachten, snel toe. Het wordt in Ter Apel steeds moeilijker om zelfs kinderen, vrouwen en mensen met een medische aandoening direct op te vangen. Deze meest kwetsbaren krijgen sinds de invoering van gecontroleerde toegang in Ter Apel afgelopen mei voorrang. De extra noodopvang van het Rode Kruis voor asielaanvragers voor wie nog geen plek is, is inmiddels ook vol. Ook in de rest van het land verblijven te veel mensen al veel te lang in overvolle opvanglocaties. Deze maandenlange bezetting boven de 100% is voor niemand goed. Hoewel verbetering op langere termijn in zicht lijkt met de Spreidingswet en andere maatregelen, is de situatie tot die tijd zeer kritiek.
Snelle oplossingen nodig
Er zijn acuut honderden opvangplekken te kort en dat loopt richting de wintermaanden verder op. Niet omdat er meer mensen naar Nederland komen om asiel aan te vragen, maar omdat bewoners te lang in de opvang wachten. Dat komt door langdurige procedures bij de IND en rechtspraak en gebrek aan huisvesting in gemeenten voor mensen met een verblijfsvergunning. Er zijn daarom heel snel tussenoplossingen nodig voor de huisvesting van deze groep. Dat kan met tijdelijke, flexibele huisvesting of tussenvoorzieningen zoals opvanglocaties voor statushouders door gemeenten. Daarmee zou er voldoende ruimte komen in de opvang voor mensen in de asielprocedure. Daarbij is vandaag en morgen extra noodopvang en het openhouden van locaties in gemeenten nodig.
Bestuursvoorzitter van het COA, Remco Bakker, benadrukt de noodzaak van snelle oplossingen: “Ondanks de hulp van een aantal gemeenten, het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk Nederland en dat er minder mensen Nederland binnen komen dan verwacht, moet het COA weer alarm slaan. Dit is niet de eerste keer, dat weet ik. Ik hoop van harte dat we met elkaar de ogen openhouden voor de acute problemen in de asielopvang. We moeten met elkaar voorkomen dat mensen op straat belanden. Dat is onmenselijk. Het is momenteel zo kritiek dat we ons in allerlei bochten moeten wringen om zelfs vrouwen, kinderen en zieke mensen een plek te bieden. Die bodem mogen we niet raken in Nederland. Met bizarre veerkracht van onze medewerkers en partners wordt er al maandenlang dag in dag uit naar oplossingen gezocht. Die drogen op, er is meer nodig.”
De rek is eruit
Sinds de oproep van de minister in maart 2026 werken partijen aan extra opvangplekken. Dankzij die samenwerking zijn er extra – maar vaak heel kortdurende – plekken gerealiseerd, zijn bestaande locaties uitgebreid en blijven locaties in overleg langer open dan gepland. Maar de opbrengst is ontoereikend. Tijdelijke spoednoodopvanglocaties zijn vaak inmiddels alweer gesloten en de huisvesting van de bijna 18.500 mensen met een verblijfsvergunning laat te lang op zich wachten. Remco Bakker: “Het tekort aan opvangplekken dwingt het COA tot onmogelijke keuzes die we niet willen maken. We willen afspraken met gemeenten en omwonenden nakomen, maar we kunnen tegelijkertijd niet accepteren dat mensen op straat komen te staan. Als er onvoldoende nieuwe opvanglocaties bijkomen, wordt het steeds moeilijker om beide waar te maken. Zo zijn locaties soms langer opengebleven dan afgesproken omdat er geen andere plek was voor de bewoners. Deze situatie vraagt het uiterste van onze bewoners, medewerkers en andere betrokken partijen. De rek is er aan alle kanten uit.”
Overbrugging naar stabiele opvang
Met de stabiele financiering die opgenomen is in de meest recente Rijksbegroting en waarmee het COA een vaste voorraad aan langjarige opvangplekken kan aanhouden, en de Spreidingswet is er zicht op stabiliteit in de asielopvang. Het kabinet werkt hier nadrukkelijk aan naast terugkeer en het aantal mensen dat naar Nederland komt. Die maatregelen kosten tijd. In de huidige overbruggingsperiode blijft het kritiek en zijn we afhankelijk van noodoplossingen. Samenwerking met overheid en gemeenten is cruciaal om de asielopvang houdbaar en humaan te houden.