Het pand aan de kaasmarkt 20 is een rijksmonument het vormt een herkenbaar ankerpunt in het historische hart van Purmerend. Tegenwoordig is in het pand het Purmerends Museum gevestigd. Ook is het een populaire trouwlocatie. Het is niet alleen een belangrijk gebouw met geschiedenis, maar ook een plek waar mensen uit Purmerend en bezoekers graag samenkomen.

Het zorgvuldig onderhouden van dit monument is van groot belang voor het behoud. Tijdens de start van de werkzaamheden is echter gebleken dat het benodigde onderhoud aanzienlijk omvangrijker en kostbaarder is dan aanvankelijk geraamd. De restauratie van dit rijksmonument brengt bovendien een hoge mate van complexiteit met zich mee, waarvoor specialistische kennis en vakmanschap vereist zijn. Inmiddels is een ervaren aannemer, gespecialiseerd in monumentenrestauratie, met de uitvoering gestart.

Financiële consequenties

De financiële consequenties van deze tegenvaller worden geschat op een eenmalig bedrag van circa 450.000,- euro. Dit bedrag wordt als nadeel verwerkt in de Najaarsnota 2025. Gezien de omvang en het belang van deze opgave vinden wij het van belang om de raad hier nu al over te informeren. Met deze memo geven wij een toelichting op de achtergrond en noodzaak van de extra werkzaamheden, zodat de raad tijdig inzicht heeft in de situatie. In de bijlage leest u de technische toelichting.

Restauraties van rijksmonumenten

Bij restauraties van rijksmonumenten is het vrijwel onvermijdelijk dat er tijdens de uitvoering nieuwe inzichten ontstaan die leiden tot aanvullende werkzaamheden. Veel gebreken worden pas zichtbaar zodra het werk daadwerkelijk begint. Restaureren is geen standaardklus, maar ambachtelijk maatwerk. Ook bij de restauratie van Kaasmarkt 20, zien we dit patroon terug. Tijdens de eerste werkzaamheden zijn verborgen gebreken aan het licht gekomen die directe aanpak vereisen.

Planning en gevolgen

De oplevering van de werkzaamheden stond gepland voor eind juli 2025, maar is verschoven naar oktober 2025. Dit is bepaald aan de hand van de beschikbaarheid van de benodigde gespecialiseerde werklieden. Waar mogelijk stellen we minder urgente werkzaamheden, zoals het vervangen van koperwerk, uit tot de volgende onderhoudsronde over circa vijf à zes jaar. Tegelijkertijd pakken we noodzakelijke ingrepen, zoals het herstellen van houtrot in dragende kozijnen en het vervangen van verroeste gevelankers, direct aan vanwege veiligheid, constructieve eisen en het behoud van monumentale waarden.

Om de overlast voor bezoekers van het museum en de gebruikers van het pand tot een minimum te beperken, worden de werkzaamheden zorgvuldig afgestemd en gefaseerd uitgevoerd.

We hebben er van te voren voor gezorgd dat er geen trouwerijen plaatsvinden in de periode dat de werkzaamheden zijn. Deze periode hebben we moeten verlengen met twee maanden, hierdoor hebben we in overleg twee bruiloften moeten verplaatsen naar een alternatieve locatie.

Evaluatie en verbetertraject

Tegelijkertijd moeten we constateren dat de oorspronkelijke inspectierapportage die aan de basis lag van dit project – en ook van de toegekende subsidies door provincie en Rijk – achteraf onvoldoende nauwkeurig is gebleken. Deze rapportage is, conform de vereisten van de subsidieaanvraag, opgesteld door een extern gespecialiseerd bureau.

Tijdens de uitvoering is duidelijk geworden dat deze rapportage geen realistisch beeld gaf van de feitelijke staat van het pand en de omvang van de noodzakelijke werkzaamheden. Mede hierdoor is een aanzienlijke financiële tegenvaller ontstaan waarvoor geen aanvullende subsidie meer kan worden aangevraagd. We hebben ook geconstateerd dat eerder uitgevoerd onderhoud niet altijd op de juiste wijze is uitgevoerd. Daarom zullen wij, binnen de scope van het project, een nieuwe meerjarenonderhoudsplanning opstellen. Hiermee borgen we de onderhoudsstaat van het monument voor de toekomst. Samen met de bouwkundige rapportage vormt dit ook een solide onderlegger voor het aanvragen van subsidies.

Gebreken ontdekt tijdens uitvoering

De restauratie is in maart gestart en het pand staat inmiddels volledig in de steigers. Afgelopen weken zijn alle onderdelen aan een grondige inspectie vanaf de steiger onderworpen. Duidelijk is geworden dat het onderhoud omvangrijker is dan van tevoren is ingeschat.

1. Houtrot aan kozijnen
   Bij het schuren van de houten kozijnen zijn veel oude, slechte reparaties ontdekt. In het verleden is vaak epoxy gebruikt, wat het hout heeft afgesloten van lucht. Hierdoor is op veel plekken houtrot ontstaan. Onze timmerlieden verwijderen nu alle rotte delen en vervangen deze zorgvuldig met nieuw hout. Ook blijkt dat in het verleden naden tussen kozijnen en gevels zijn dichtgekit. Hierdoor kon het hout geen vocht meer kwijt, wat extra schade heeft veroorzaakt. In monumenten is juist ventilatie tussen materialen belangrijk. We herstellen dit volgens de richtlijnen voor monumentenzorg.
   
2. Scheurvorming gevels
   In het werk hebben wij bij het begrote herstelwerk van scheuren in de gevel een consequent patroon ontdekt van ernstig gecorrodeerde gevelankers in zowel de spouwmuren en bevestiging van de natuursteen ornamenten. Vanaf de gevelsteiger zijn van dichtbij meer vervormingen/ scheuren ontdekt waarvan enkele meerwerkposities zijn opengemaakt voor inspectie. Het is aannemelijk dat de meeste oorspronkelijke ingemetselde geverankers, welke verder zijn opgespoord met een metaaldetector, in een gecorrodeerde staat zijn en dat deze het beste vernieuwd kunnen worden. Moeilijk waarneembare haarscheuren in het metselwerk zijn een indicatie dat er reeds ongewenste druk aanwezig is door de kracht van het expanderende ijzerwerk door corrosie.
   
3. Houten balkkoppen
   Bij het inspecteren van de gevels bleek dat sommige houten balkkoppen zijn aangetast door vocht, veroorzaakt door slechte isolatie en het afsluiten van de spouwmuren. Dit wordt ook beschouwd als een bouwfout en moet worden hersteld.
   
4. Koper dak bekledingen en torenspits
   De kwaliteit van de koperen bekleding op de toren is in het inspectierapport uit 2022 Monumentenwacht als “redelijk” gekwalificeerd maar blijkt vanaf de bouwsteiger “matig” tot “slecht”. Het is onwaarschijnlijk dat dit de afgelopen 3 jaar van redelijk naar slecht zou zijn gegaan in het geval van koperen dakbekleding. Het geheel vervangen van het koperwerk gaan we voor over 5 a 6 jaar inplannen. Hierdoor is er tijd om een subsidieaanvraag voor te bereiden. Er zijn ook meerdere houten constructies en houten sier-elementen in de toren onderhevig aan schade. Dit had deels voorkomen kunnen worden door correct ventilerende constructiedetails en effectievere afvoer van regenwater op eerdere onderhoudsmomenten.